USTAWA
                                   z dnia 17 listopada 1964 r.
                           KODEKS POSTĘPOWANIA CYWILNEGO
                             (Dz. U. z dnia 1 grudnia 1964 r.)
                    

                          TYTUŁ WSTĘPNY. PRZEPISY OGÓLNE
Art. 1. (1) Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne).
Art. 2. § 1. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy.
§ 1a. (2) (uchylony).
§ 2. (3) (skreślony).
§ 3. (4) Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów.
Art. 3. (5) Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody.
Art. 4. (6) (skreślony).
Art. 5. (7) W razie uzasadnionej potrzeby sąd może udzielić stronom i uczestnikom postępowania występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych.
Art. 6. Sąd powinien przeciwdziałać przewlekaniu postępowania i dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie nastąpiło na pierwszym posiedzeniu, jeżeli jest to możliwe bez szkody dla wyjaśnienia sprawy.
Art. 7. (8) Prokurator może żądać wszczęcia postępowania w każdej sprawie, jak również wziąć udział w każdym toczącym się już postępowaniu, jeżeli według jego oceny wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego. W sprawach niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego prokurator może wytaczać powództwa tylko w wypadkach wskazanych w ustawie.
Art. 8. (9) Organizacje społeczne, których zadanie statutowe nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, mogą w wypadkach przewidzianych w ustawie dla ochrony praw obywateli spowodować wszczęcie postępowania, jak również brać udział w toczącym się postępowaniu.
Art. 9. (10) § 1. Rozpoznawanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt.
§ 2. Strony i uczestnicy postępowania mają prawo do otrzymania z akt sprawy zapisu dźwięku, chyba że protokół został sporządzony wyłącznie pisemnie.
Art. 10. (11) W sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd powinien w każdym stanie postępowania dążyć do ich ugodowego załatwienia. W tych sprawach strony mogą także zawrzeć ugodę przed mediatorem.
Art. 11. Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Jednakże osoba, która nie była oskarżona,
może powoływać się w postępowaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jejodpowiedzialność cywilną.
Art. 12. Roszczenia majątkowe wynikające z przestępstwa mogą być dochodzone w postępowaniu cywilnym albo w wypadkach w ustawie przewidzianych w postępowaniu karnym.
Art. 13. § 1. (12) Sąd rozpoznaje sprawy w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej. W wypadkach przewidzianych w ustawie sąd rozpoznaje sprawy według przepisów o postępowaniach odrębnych.
§ 2. Przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
Art. 14. (13) (skreślony).
                                                  CZĘŚĆ PIERWSZA
                                         POSTĘPOWANIE ROZPOZNAWCZE
Księga pierwsza. PROCES
TYTUŁ I. SĄD
Dział I. WŁAŚCIWOŚĆ SĄDU
Przepis wstępny
Art. 15. § 1. Sąd właściwy w chwili wniesienia pozwu pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania, choćby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy.
§ 2. Sąd nie może uznać, że jest niewłaściwy, jeżeli w toku postępowania stał się właściwy.
Rozdział 1. Właściwość rzeczowa
Oddział 1. Podstawy właściwości
Art. 16. (14) Sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych.
Art. 17. (15) Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy:
1) (16) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia,
2) (17) o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych,
3) o roszczenia wynikające z Prawa prasowego,
4) (18) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w postępowaniu w sprawach gospodarczych sto tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami, o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym, 41)(19) o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni. 42) (20) o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną,
43)(21) o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji,
44) (22) o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenianiezgodnego z prawem.
5) (23) (uchylony),
6) (24) (uchylony).
Art. 18. (25) § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu sprawy w sądzie rejonowym powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd ten może przekazać sprawę do rozpoznania sądowi okręgowemu. Postanowienie o przekazaniu sprawy wymaga uzasadnienia.
§ 2. Sąd okręgowy może przed pierwszą rozprawą odmówić przyjęcia sprawy do rozpoznania i zwrócić sprawę sądowi rejonowemu, jeżeli uzna, że poważne wątpliwości nie zachodzą. Postanowienie zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów i wymaga uzasadnienia. Ponowne przekazanie tej samej sprawy przez sąd rejonowy nie jest dopuszczalne.

                                     Oddział 2. Wartość przedmiotu sporu
Art. 19. § 1. W sprawach o roszczenia pieniężne, zgłoszone choćby w zamian innego przedmiotu, podana kwota pieniężna stanowi wartość przedmiotu sporu.
§ 2. W innych sprawach majątkowych powód obowiązany jest oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w artykułach poniższych.
Art. 20. Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek, pożytków i kosztów, żądanych obok
roszczenia głównego.
Art. 21. Jeżeli powód dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się ich wartość.
Art. 22. W sprawach o prawo do świadczeń powtarzających się wartość przedmiotu sporu stanowi
suma świadczeń za jeden rok, a jeżeli świadczenia trwają krócej niż rok - za cały czas ich trwania.
Art. 23. W sprawach o istnienie, unieważnienie albo rozwiązanie umowy najmu lub dzierżawy, o
wydanie albo odebranie przedmiotu najmu lub dzierżawy, wartość przedmiotu sporu stanowi przy
umowach zawartych na czas oznaczony - suma czynszu za czas sporny, lecz nie więcej niż za rok; przy
umowach zawartych na czas nie oznaczony - suma czynszu za okres trzech miesięcy.
Art. 231. (26) W sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania
stosunku pracy wartość przedmiotu sporu stanowi, przy umowach na czas określony - suma
wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy umowach na czas nieokreślony
- za okres jednego roku.
Art. 232. (27) W sprawach o wydanie nieruchomości posiadanej bez tytułu prawnego lub na
podstawie tytułu innego niż najem lub dzierżawa wartość przedmiotu sporu oblicza się przyjmując,
stosownie do rodzaju nieruchomości i sposobu korzystania z niej, podaną przez powoda sumę
odpowiadającą trzymiesięcznemu czynszowi najmu lub dzierżawy należnemu od danego rodzaju
nieruchomości.
Art. 24. W sprawach o zabezpieczenie, zastaw lub hipotekę wartość przedmiotu sporu stanowi suma
wierzytelności. Jeżeli jednak przedmiot zabezpieczenia lub zastawu ma mniejszą wartość niż
wierzytelność, rozstrzyga wartość mniejsza.
Art. 25. § 1. Sąd może na posiedzeniu niejawnym sprawdzić wartość przedmiotu sporu oznaczoną
przez powoda i zarządzić w tym celu dochodzenie.
§ 2. Po doręczeniu pozwu sprawdzenie nastąpić może jedynie na zarzut pozwanego, zgłoszony przed
wdaniem się w spór co do istoty sprawy.
§ 3. Jeżeli sąd w wyniku sprawdzenia wartości przedmiotu sporu uzna się za niewłaściwy, przekaże
sprawę sądowi właściwemu; jeżeli jest kilka sądów właściwych - przekaże temu z nich, który wskaże
powód.
Art. 26. Po ustaleniu w myśl artykułu poprzedzającego, wartość przedmiotu sporu nie podlega
ponownemu badaniu w dalszym toku postępowania.
Rozdział 2. Właściwość miejscowa
Oddział 1. Właściwość ogólna
Art. 27. § 1. Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma
miejsce zamieszkania.
§ 2. Miejsce zamieszkania określa się według przepisów kodeksu cywilnego.
Art. 28. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną właściwość oznacza się
według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie jest ono znane lub nie leży w Polsce - według ostatniego
miejsca zamieszkania pozwanego w Polsce.
Art. 29. Powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby państwowej jednostki
organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie.
Art. 30. Powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi nie będącemu osobą fizyczną
wytacza się według miejsca ich siedziby.
Oddział 2. Właściwość przemienna
Art. 31. Powództwo w sprawach objętych przepisami oddziału niniejszego wytoczyć można bądź
według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd oznaczony w przepisach poniższych.
Art. 32. (28) Powództwo o roszczenie alimentacyjne oraz o ustalenie pochodzenia dziecka i związane z
tym roszczenia wytoczyć można według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej.
Art. 33. (29) Powództwo o roszczenie majątkowe przeciwko przedsiębiorcy można wytoczyć przed
sąd, w którego okręgu znajduje się zakład główny lub oddział, jeżeli roszczenie pozostaje w związku z
działalnością tego zakładu lub oddziału.
Art. 34. Powództwo o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie,
jako też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy wytoczyć można
przed sąd miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być
stwierdzone dokumentem.
Art. 35. Powództwo o roszczenie z czynu niedozwolonego wytoczyć można przed sąd, w którego
okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
Art. 36. Powództwo o zapłatę należności za prowadzenie sprawy wytoczyć można przed sąd miejsca,
gdzie pełnomocnik procesowy sprawę prowadził.
Art. 37. Powództwo o roszczenie ze stosunku najmu lub dzierżawy nieruchomości wytoczyć można
przed sąd miejsca położenia nieruchomości.
Art. 371. (30) § 1. Powództwo przeciwko zobowiązanemu z weksla lub czeku można wytoczyć przed
sąd miejsca płatności.
§ 2. Kilku zobowiązanych z weksla lub czeku można łącznie pozwać przed sąd miejsca płatności lub
sąd właściwości ogólnej dla akceptanta albo wystawcy weksla własnego lub czeku.
Oddział 3. Właściwość wyłączna
Art. 38. § 1. Powództwo o własność lub o inne prawa rzeczowe na nieruchomości, jak również
powództwo o posiadanie nieruchomości można wytoczyć wyłącznie przed sąd miejsca jej położenia. Jeżeli
przedmiotem sporu jest służebność gruntowa, właściwość oznacza się według położenia nieruchomości
obciążonej.
§ 2. Właściwość powyższa rozciąga się na roszczenia osobiste związane z prawami rzeczowymi i
dochodzone łącznie z nimi przeciwko temu samemu pozwanemu.
Art. 39. Powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia oraz
innych rozrządzeń testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania
spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym
znajduje się majątek spadkowy lub jego część.
Art. 40. Powództwo ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub stowarzyszenia wytacza się
wyłącznie według miejsca ich siedziby.
Art. 41. (31) Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu
małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma
miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca
zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda.
Art. 42. Powództwo ze stosunku między rodzicami a dziećmi oraz między przysposabiającym a
przysposobionym wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania powoda, jeżeli brak jest podstaw
do wytoczenia powództwa według przepisów o właściwości ogólnej.
Oddział 4. Przepisy szczególne
Art. 43. § 1. Jeżeli uzasadniona jest właściwość kilku sądów albo jeżeli powództwo wytacza się
przeciwko kilku osobom, dla których według przepisów o właściwości ogólnej właściwe są różne sądy,
wybór między tymi sądami należy do powoda.
§ 2. To samo dotyczy wypadku, gdy nieruchomość, której położenie jest podstawą oznaczenia
właściwości sądu, jest położona w kilku okręgach sądowych.
Art. 44. Jeżeli sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej
czynności, sąd nad nim przełożony wyznaczy na posiedzeniu niejawnym inny sąd.
Art. 45. Jeżeli w myśl przepisów kodeksu nie można na podstawie okoliczności sprawy ustalić
właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym oznaczy sąd, przed który należy
wytoczyć powództwo.
Art. 46. § 1. (32) Strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który
według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości
wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony
nie postanowiły inaczej lub jeżeli powód nie złożył pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym.
Strony mogą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru powoda pomiędzy kilku sądami
właściwymi dla takich sporów.
§ 2. Strony nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej.
Dział II. SKŁAD SĄDU
Art. 47. (33) § 1. (34) W pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, chyba
że przepis szczególny stanowi inaczej.
§ 2. (35) W pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch
ławników rozpoznaje sprawy:
1) z zakresu prawa pracy o:
a) ustalenie istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności
wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków
pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku
nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy,
b) naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu i o roszczenia z tym związane,
c) odszkodowanie lub zadośćuczynienie w wyniku stosowania mobbingu;
2) ze stosunków rodzinnych o:
a) rozwód,
b) separację,
c) (36) ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa,
d) rozwiązanie przysposobienia.
§ 3. (37) Postanowienia poza rozprawą oraz zarządzenia wydaje przewodniczący.
§ 4. Prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów zawodowych, jeżeli
uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.
Art. 471. (38) Referendarz sądowy może wykonywać czynności w postępowaniu cywilnym w
wypadkach wskazanych w ustawie. W zakresie powierzonych mu czynności referendarz sądowy ma
kompetencje sądu, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Dział III. WYŁĄCZENIE SĘDZIEGO
Art. 48. § 1. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:
1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że
wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;
2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do
czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą prawnym jednej ze stron;
5) (39) w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako
też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego
rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;
6) (40) w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego
orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu tego orzeczenia.
§ 2. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia,
opieki lub kurateli.
§ 3. (41) Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie, nie może
orzekać co do tej skargi.
Art. 49. (42) Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie
lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną
wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.
Art. 50. § 1. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w
sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.
§ 2. Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna
wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana.
§ 3. Aż do rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędzia może spełniać tylko czynności nie cierpiące
zwłoki.
Art. 51. Sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swego wyłączenia i wstrzymać się
od udziału w sprawie.
Art. 52. § 1. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a gdyby sąd ten nie
mógł wydać postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów - sąd nad nim przełożony.
§ 2. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów zawodowych po złożeniu wyjaśnienia przez
sędziego, którego wniosek dotyczy. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Art. 53. (43) (utracił moc).
Art. 531. (44) Ponowny wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych samych okolicznościach
podlega odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy. O odrzuceniu orzeka sąd
rozpoznający sprawę. Przepis art. 51 stosuje się odpowiednio. Postanowienie może być wydane na
posiedzeniu niejawnym.
Art. 54. Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do wyłączenia ławników, jak również
innych organów sądowych oraz prokuratora. Wniosek o wyłączenie ławnika sąd rozstrzyga zgodnie z
przepisami poprzedzającymi, a wniosek o wyłączenie pozostałych osób przekazuje odpowiedniemu
organowi nadrzędnemu.
TYTUŁ II. PROKURATOR
Art. 55. Prokurator, wytaczając powództwo na rzecz oznaczonej osoby, powinien ją wskazać w
pozwie. Nie dotyczy to spraw niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego, chyba że przepis szczególny
stanowi inaczej.
Art. 56. § 1. Osobę, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, sąd zawiadamia o tym,
doręczając jej odpis pozwu. Osoba ta może wstąpić do sprawy w każdym jej stanie w charakterze
powoda; w tym wypadku do udziału prokuratora w sprawie stosuje się odpowiednio przepisy o
współuczestnictwie jednolitym.
§ 2. Prokurator nie może samodzielnie rozporządzać przedmiotem sporu.
Art. 57. Jeżeli prokurator, wytaczając powództwo, nie działa na rzecz oznaczonej osoby, wnosi on
pozew przeciwko wszystkim osobom będącym stronami stosunku prawnego, którego dotyczy powództwo.
Art. 58. Wyrok prawomocny zapadły w sprawie wytoczonej przez prokuratora ma powagę rzeczy
osądzonej pomiędzy stroną, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, a stroną przeciwną.
Jednakże w sprawach o roszczenia majątkowe prawomocne rozstrzygnięcie sprawy nie pozbawia strony
zainteresowanej, która nie brała udziału w sporze, możności dochodzenia swoich roszczeń w całości lub w
tej części, w której nie zostały zasądzone.
Art. 59. Sąd zawiadamia prokuratora o każdej sprawie, w której udział jego uważa za potrzebny.
Art. 60. § 1. Prokurator może wstąpić do postępowania w każdym jego stadium. Prokurator nie jest
związany z żadną ze stron. Może on składać oświadczenia i zgłaszać wnioski, jakie uzna za celowe, oraz
przytaczać fakty i dowody na ich potwierdzenie. Od chwili, kiedy prokurator zgłosił udział w postępowaniu,
należy mu doręczać pisma procesowe, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach oraz orzeczenia
sądowe.
§ 2. Prokurator może zaskarżyć każde orzeczenie sądowe, od którego służy środek odwoławczy.
Terminy do zaskarżenia orzeczeń sądowych, ustanowione dla stron, wiążą również prokuratora.
TYTUŁ III. ORGANIZACJE SPOŁECZNE(45)
Art. 61. (46) § 1. (47) W sprawach o roszczenia alimentacyjne oraz w sprawach o ochronę
konsumentów organizacje społeczne mogą wytaczać powództwa na rzecz obywateli.
§ 2. W sprawach wymienionych w § 1 organizacja taka może wstąpić do postępowania w każdym
jego stadium.
§ 3. (48) Organizacje społeczne, do których zadań statutowych należy ochrona środowiska albo
ochrona praw własności przemysłowej, mogą w sprawach z tego zakresu wstąpić, za zgodą powoda, do
postępowania w każdym jego stadium.
§ 4. Organizacje społeczne, do których zadań statutowych należy ochrona równości oraz
niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków
obywateli, mogą w sprawach o roszczenia z tego zakresu wytaczać za zgodą obywateli powództwa na ich
rzecz oraz, za zgodą powoda, wstępować do postępowania w każdym jego stadium.
§ 5. (49) Organizacje społeczne, do których zadań statutowych należy pomoc ofiarom przestępstw,
mogą w sprawach o roszczenia z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym,
który stanowi przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego w postępowaniu karnym, wytaczać za zgodą
obywateli powództwa na ich rzecz oraz, za zgodą powoda, wstępować do postępowania w każdym jego
stadium.
Art. 62. Do organizacji społecznych wnoszących powództwa na rzecz obywateli, jak również do
uczestnictwa takich organizacji w postępowaniu dla ochrony praw obywateli, stosuje się odpowiednio
przepisy o prokuratorze.
Art. 63. (50) Organizacje wymienione w artykułach poprzedzających, które nie uczestniczą w sprawie,
mogą przedstawiać sądowi istotny dla sprawy pogląd wyrażony w uchwale lub oświadczeniu ich należycie
umocowanych organów.
TYTUŁ IIIa. PAŃSTWOWA INSPEKCJA PRACY(51)
Art. 631. W sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy inspektorzy pracy mogą wytaczać
powództwa na rzecz obywateli, a także wstępować, za zgodą powoda, do postępowania w tych sprawach
w każdym jego stadium.
Art. 632. W sprawach wymienionych w artykule poprzedzającym do inspektorów pracy stosuje się
odpowiednio przepisy o prokuratorze.
TYTUŁ IIIb. POWIATOWY (MIEJSKI) RZECZNIK KONSUMENTÓW(52)
Art. 633. (53) W sprawach o ochronę interesów konsumentów powiatowy (miejski) rzecznik
konsumentów może wytaczać powództwa na rzecz obywateli, a także wstępować, za zgodą powoda, do
postępowania w tych sprawach w każdym jego stadium.
Art. 634. (54) W sprawach, o których mowa w art. 633, do powiatowego (miejskiego) rzecznika
konsumentów stosuje się odpowiednio przepisy o prokuratorze.
TYTUŁ IV. STRONY
Dział I. ZDOLNOŚĆ SĄDOWA I PROCESOWA
Art. 64. § 1. Każda osoba fizyczna i prawna ma zdolność występowania w procesie jako strona
(zdolność sądowa).
§ 11. (55) Zdolność sądową mają także jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym
ustawa przyznaje zdolność prawną.
§ 2. (56) Zdolność sądową mają także organizacje społeczne dopuszczone do działania na podstawie
obowiązujących przepisów, choćby nie posiadały osobowości prawnej.
Art. 65. § 1. (57) Zdolność do czynności procesowych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne
posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne, inne jednostki organizacyjne oraz
organizacje społeczne, o których mowa w art. 64.
§ 2. Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność procesową w
sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie.
Art. 66. Osoba fizyczna nie mająca zdolności procesowej może podejmować czynności procesowe
tylko przez swego przedstawiciela ustawowego.
Art. 67. § 1. (58) Osoby prawne, inne jednostki organizacyjne oraz organizacje społeczne mające
zdolność sądową dokonują czynności procesowych przez swoje organy albo przez osoby uprawnione do
działania w ich imieniu.
§ 2. (59) Za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki
organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej. W
zakresie określonym odrębną ustawą za Skarb Państwa czynności procesowe podejmuje Prokuratoria
Generalna Skarbu Państwa.
§ 3. (60) (uchylony).
Art. 68. (61) Przedstawiciel ustawowy, organy oraz osoby wymienione w art. 67, mają obowiązek
wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności procesowej. Zdania pierwszego nie
stosuje się w przypadku dokonania czynności procesowej w elektronicznym postępowaniu upominawczym,
jednak przedstawiciel ustawowy i organy oraz osoby wymienione w art. 67 mają obowiązek wskazać
podstawę swojego umocowania.
Art. 69. Dla strony nie mającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak
również dla strony nie mającej organu powołanego do jej reprezentowania, sąd na wniosek strony
przeciwnej ustanowi kuratora, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność procesową
nie cierpiącą zwłoki. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.
Art. 70. § 1. Jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych
organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy w tym celu odpowiedni termin. W wypadkach, w których
ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się o to do właściwego
sądu opiekuńczego.
§ 2. Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę nie mającą zdolności sądowej lub
procesowej albo osobę nie mającą należytego ustawowego umocowania, z zastrzeżeniem, że przed
upływem wyznaczonego terminu braki będą uzupełnione, a czynności zatwierdzone przez powołaną do
tego osobę.
Art. 71. Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym
terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie w zakresie, w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę
potrzeby wyda odpowiednie postanowienie.
Dział II. WSPÓŁUCZESTNICTWO W SPORZE
Art. 72. § 1. Kilka osób może w jednej sprawie występować w roli powodów lub pozwanych, jeżeli
przedmiot sporu stanowią:
1) prawa lub obowiązki im wspólne lub oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej
(współuczestnictwo materialne);
2) roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej,
jeżeli ponadto właściwość sądu jest uzasadniona dla każdego z roszczeń lub zobowiązań z osobna,
jako też dla wszystkich wspólnie (współuczestnictwo formalne).
§ 2. (62) Jeżeli przeciwko kilku osobom sprawa może toczyć się tylko łącznie (współuczestnictwo
konieczne), przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się także do osób, których udział w sprawie
uzasadniałby jej rozpoznanie w postępowaniu odrębnym.
§ 3. (63) Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w wypadku współuczestnictwa materialnego, innego niż
współuczestnictwo konieczne.
Art. 73. § 1. Każdy współuczestnik działa w imieniu własnym.
§ 2. W wypadku jednak, gdy z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że
wyrok dotyczyć ma niepodzielnie wszystkich współuczestników (współuczestnictwo jednolite), czynności
procesowe współuczestników działających są skuteczne wobec nie działających. Do zawarcia ugody,
zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa potrzeba zgody wszystkich współuczestników.
Art. 74. Każdy ze współuczestników sporu ma prawo samodzielnie popierać sprawę. Na posiedzenie
sądowe wzywa się wszystkich tych współuczestników, co do których sprawa nie jest zakończona.
Dział III. INTERWENCJA GŁÓWNA I UBOCZNA
Art. 75. Kto występuje z roszczeniem o rzecz lub prawo, o które sprawa toczy się pomiędzy innymi
osobami, może aż do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji wytoczyć powództwo o tę rzecz lub
prawo przeciwko obu stronom przed sąd, w którym toczy się sprawa (interwencja główna).
Art. 76. Kto ma interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść jednej ze stron,
może w każdym stanie sprawy aż do zamknięcia rozprawy w drugiej instancji przystąpić do tej strony
(interwencja uboczna).
Art. 77. § 1. Wstąpienie swe do sprawy interwenient uboczny powinien zgłosić w piśmie, w którym
poda, jaki ma interes prawny we wstąpieniu i do której ze stron przystępuje. Pismo to należy doręczyć
obu stronom.
§ 2. Interwenient uboczny może ze wstąpieniem do sprawy połączyć dokonanie innej czynności
procesowej.
Art. 78. § 1. Każda ze stron może zgłosić opozycję przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego,
jednakże nie później niż przy rozpoczęciu najbliższej rozprawy.
§ 2. Sąd oddali opozycję po przeprowadzeniu co do niej rozprawy, jeżeli interwenient
uprawdopodobni, że ma interes prawny we wstąpieniu do sprawy.
§ 3. Mimo wniesienia opozycji interwenient uboczny bierze udział w sprawie, dopóki orzeczenie
uwzględniające opozycję nie stanie się prawomocne. W razie prawomocnego uwzględnienia opozycji
czynności interwenienta ubocznego uważane będą za niebyłe.
Art. 79. Interwenient uboczny jest uprawniony do wszelkich czynności procesowych dopuszczalnych
według stanu sprawy. Nie mogą one jednak pozostawać w sprzeczności z czynnościami i oświadczeniami
strony, do której przystąpił.
Art. 80. Interwenientowi ubocznemu należy od chwili jego wstąpienia do sprawy doręczać, tak jak
stronie, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach sądowych, jako też orzeczenia sądu.
Art. 81. Jeżeli z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok w
sprawie ma odnieść bezpośredni skutek prawny w stosunku między interwenientem a przeciwnikiem
strony, do której interwenient przystąpił, do stanowiska interwenienta w procesie stosuje się odpowiednio
przepisy o współuczestnictwie jednolitym.
Art. 82. Interwenient uboczny nie może w stosunku do strony, do której przystąpił, podnieść
zarzutu, że sprawa została rozstrzygnięta błędnie albo że strona ta prowadziła proces wadliwie, chyba że
stan sprawy w chwili przystąpienia interwenienta uniemożliwił mu korzystanie ze środków obrony albo że
strona umyślnie lub przez niedbalstwo nie skorzystała ze środków, które nie były interwenientowi znane.
Art. 83. Za zgodą stron interwenient uboczny może wejść na miejsce strony, do której przystąpił.
Dział IV. PRZYPOZWANIE
Art. 84. § 1. Strona, której w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia przysługiwałoby
roszczenie względem osoby trzeciej albo przeciwko której osoba trzecia mogłaby wystąpić z roszczeniem,
może zawiadomić taką osobę o toczącym się procesie i wezwać ją do wzięcia w nim udziału.
§ 2. W tym celu strona wnosi do sądu pismo procesowe wskazujące przyczynę wezwania i stan
sprawy. Pismo to doręcza się niezwłocznie osobie trzeciej, która może zgłosić swe przystąpienie do strony
jako interwenient uboczny.
Art. 85. Skutki związane z interwencją uboczną określone w art. 82 powstają w stosunku do
wezwanego, który nie zgłosił przystąpienia, z chwilą, w której przystąpienie było możliwe.
Dział V. PEŁNOMOCNICY PROCESOWI
Art. 86. Strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub
przez pełnomocników.
Art. 87. § 1. (64) Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, a w sprawach własności
przemysłowej także rzecznik patentowy, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami
strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w
zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony
oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.
§ 2. (65) Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nie posiadającego osobowości
prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Osoba prawna
prowadząca, na podstawie odrębnych przepisów, obsługę prawną przedsiębiorcy, osoby prawnej lub innej
jednostki organizacyjnej może udzielić pełnomocnictwa procesowego - w imieniu podmiotu, którego
obsługę prawną prowadzi - adwokatowi lub radcy prawnemu, jeżeli została do tego upoważniona przez
ten podmiot.
§ 3. (66) W sprawach o ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka i o roszczenia alimentacyjne
pełnomocnikiem może być również przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej
organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji społecznej, mającej na celu udzielanie pomocy
rodzinie.
§ 4. (67) W sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego pełnomocnikiem rolnika
może być również przedstawiciel organizacji zrzeszającej rolników indywidualnych, której rolnik jest
członkiem.
§ 5. (68) W sprawach związanych z ochroną praw konsumentów pełnomocnikiem może być
przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należy ochrona konsumentów.
§ 6. (69) W sprawach związanych z ochroną własności przemysłowej pełnomocnikiem twórcy projektu
wynalazczego może być również przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należą sprawy
popierania własności przemysłowej i udzielania pomocy twórcom projektów wynalazczych.
Art. 871. (70) § 1. W postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez
adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z
postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o
ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem
ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany
nauk prawnych, a także gdy stroną, jej organem lub jej przedstawicielem ustawowym jest adwokat, radca
prawny lub radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.
§ 3. Przepisu § 1 nie stosuje się także wtedy, gdy zastępstwo procesowe Skarbu Państwa jest
wykonywane przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa.
Art. 88. Pełnomocnictwo może być albo procesowe - bądź to ogólne, bądź do prowadzenia
poszczególnych spraw - albo do niektórych tylko czynności procesowych.
Art. 89. § 1. (71) Pełnomocnik jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt
sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca
prawny, rzecznik patentowy, a także radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa mogą sami
uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich
umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Zdania
pierwszego nie stosuje się w przypadku dokonania czynności procesowej w elektronicznym postępowaniu
upominawczym, jednak pełnomocnik powinien powołać się na pełnomocnictwo, wskazując jego datę,
zakres oraz okoliczności wymienione w art. 87.
§ 2. W toku sprawy pełnomocnictwo może być udzielone ustnie na posiedzeniu sądu przez
oświadczenie złożone przez stronę i wciągnięte do protokołu.
§ 3. (72) (uchylony).
Art. 90. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pełnomocnictwo osoba przez nią
upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.
Art. 91. Pełnomocnictwo procesowe obejmuje z samego prawa umocowanie do:
1) (73) wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, nie wyłączając powództwa
wzajemnego, skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego ich wniesieniem, jako
też wniesieniem interwencji głównej przeciwko mocodawcy;
2) wszelkich czynności dotyczących zabezpieczenia i egzekucji;
3) udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu;
4) zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa, jeżeli czynności te nie zostały
wyłączone w danym pełnomocnictwie;
5) odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej.
Art. 92. Zakres, czas trwania i skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo procesowe, jak
również umocowanie do poszczególnych czynności procesowych, ocenia się według treści pełnomocnictwa
oraz przepisów prawa cywilnego.
Art. 93. Mocodawca stawający jednocześnie z pełnomocnikiem może niezwłocznie prostować lub
odwoływać oświadczenia pełnomocnika.
Art. 94. § 1. Wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosi skutek prawny
w stosunku do sądu z chwilą zawiadomienia go o tym, w stosunku zaś do przeciwnika i innych
uczestników - z chwilą doręczenia im tego zawiadomienia przez sąd.
§ 2. (74) Adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, obowiązany jest działać za
stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego obowiązku. Każdy inny
pełnomocnik powinien, mimo wypowiedzenia, działać za mocodawcę przez ten sam czas, jeżeli jest to
konieczne do uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych.
Art. 95. (75) Przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do adwokata lub radcy
prawnego ustanowionego przez sąd w przypadku zwolnienia go od obowiązku zastępowania strony w
procesie.
Art. 96. W razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa.
Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania.
Art. 97. § 1. Po wniesieniu pozwu sąd może dopuścić tymczasowo do podjęcia naglącej czynności
procesowej osobę nie mogącą na razie przedstawić pełnomocnictwa. Zarządzenie to sąd może uzależnić
od zabezpieczenia kosztów.
§ 2. Sąd wyznaczy równocześnie termin, w ciągu którego osoba działająca bez pełnomocnictwa
powinna je złożyć albo przedstawić zatwierdzenie swej czynności przez stronę. Jeżeli termin upłynął
bezskutecznie, sąd pominie czynności procesowe tej osoby. W tym wypadku przeciwnik może żądać od
działającego bez umocowania zwrotu kosztów spowodowanych jego tymczasowym dopuszczeniem.
TYTUŁ V. KOSZTY PROCESU
Dział I. ZWROT KOSZTÓW PROCESU
Art. 98. § 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie
koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
§ 2. (76) Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez
pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się
poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz
równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdów i
równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego
zawód w siedzibie sądu procesowego.
§ 3. (77) Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się
wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego
adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
§ 4. (78) Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów
stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika
patentowego regulują odrębne przepisy.
Art. 981. (79) § 1. Do niezbędnych kosztów procesu zalicza się koszty mediacji prowadzonej na skutek
skierowania przez sąd.
§ 2. (80) Jeżeli postępowanie cywilne zostało wszczęte w ciągu trzech miesięcy od dnia zakończenia
mediacji, która nie została zakończona ugodą albo w ciągu trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się
postanowienia o odmowie zatwierdzenia ugody przez sąd, do niezbędnych kosztów procesu zalicza się
także koszty mediacji w wysokości nieprzekraczającej czwartej części opłaty.
§ 3. Do określenia kosztów mediacji stosuje się odpowiednio art. 98 § 2 i 3.
§ 4. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia mediatora
za prowadzenie postępowania mediacyjnego wszczętego na podstawie skierowania sądu i wydatki
mediatora podlegające zwrotowi, biorąc pod uwagę rodzaj sprawy i wartość przedmiotu sporu oraz
niezbędne wydatki związane z prowadzeniem mediacji.
Art. 99. (81) Stronom reprezentowanym przez radcę prawnego lub rzecznika patentowego oraz
Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa zwraca się koszty w
wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata.
Art. 100. W razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub
stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich
kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie
należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu.
Art. 101. Zwrot kosztów należy się pozwanemu pomimo uwzględnienia powództwa, jeżeli nie dał
powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu.
Art. 102. W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej
tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
Art. 103. § 1. Niezależnie od wyniku sprawy sąd może włożyć na stronę lub interwenienta
obowiązek zwrotu kosztów, wywołanych ich niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem.
§ 2. (82) Przepis § 1 dotyczy zwłaszcza kosztów powstałych wskutek uchylenia się od wyjaśnień lub
złożenia wyjaśnień niezgodnych z prawdą, zatajenia lub opóźnionego powołania dowodów, a także
nieusprawiedliwionej odmowy poddania się mediacji, na którą strona uprzednio wyraziła zgodę.
Art. 104. Koszty procesu, w którym zawarto ugodę, znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie
postanowiły inaczej.
Art. 1041. (83) Koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd i zakończonej ugodą
znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej.
Art. 105. § 1. Współuczestnicy sporu zwracają koszty procesu w częściach równych. Sąd może
jednak nakazać zwrot kosztów odpowiednio do udziału każdego ze współuczestników w sprawie, jeżeli
pod tym względem zachodzą znaczne różnice.
§ 2. Na współuczestników sporu odpowiadających solidarnie co do istoty sprawy sąd włoży solidarny
obowiązek zwrotu kosztów. Za koszty wynikłe z czynności procesowych, podjętych przez poszczególnych
współuczestników wyłącznie we własnym interesie, inni współuczestnicy nie odpowiadają.
Art. 106. Udział prokuratora w sprawie nie uzasadnia zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz Skarbu
Państwa ani od Skarbu Państwa.
Art. 107. Interwenient uboczny, do którego nie mają zastosowania przepisy o współuczestnictwie
jednolitym, nie zwraca kosztów przeciwnikowi strony, do której przystąpił. Sąd może jednak przyznać od
interwenienta na rzecz wygrywającego sprawę przeciwnika strony, do której interwenient przystąpił, zwrot
kosztów wywołanych samoistnymi czynnościami procesowymi interwenienta. Sąd może także przyznać
interwenientowi koszty interwencji od przeciwnika obowiązanego do zwrotu kosztów.
Art. 108. § 1. (84) Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji.
Sąd może jednak rozstrzygnąć jedynie o zasadach poniesienia przez strony kosztów procesu,
pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu; w tej sytuacji, po uprawomocnieniu się
orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, referendarz sądowy w sądzie pierwszej instancji wydaje
postanowienie, w którym dokonuje szczegółowego wyliczenia kosztów obciążających strony.
§ 2. (85) Sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę sądowi pierwszej
instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
Art. 1081. (86) Jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku poniesienia kosztów sądowych
lub orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu, postanowienie w tym przedmiocie wydaje na
posiedzeniu niejawnym sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji.
Art. 109. (87) § 1. Roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli strona najpóźniej przed zamknięciem
rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złoży sądowi spisu kosztów albo nie zgłosi
wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych. Jednakże o kosztach należnych stronie
działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego sąd orzeka z urzędu.
§ 2. Orzekając o wysokości przyznanych stronie kosztów procesu, sąd bierze pod uwagę celowość
poniesionych kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z uwagi na charakter sprawy. Przy ustalaniu
wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem,
radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy
pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, a także charakter sprawy i wkład
pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
Art. 110. Sąd może zasądzić od świadka, biegłego, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego -
po ich wysłuchaniu - zwrot kosztów wywołanych ich rażącą winą. Postanowienie sądu może zapaść na
posiedzeniu niejawnym.
Dział II. Pomoc prawna z urzędu(88)
Art. 111. (89) (uchylony)
Art. 112. (90) (uchylony)
Art. 113. (91) (uchylony)
Art. 114. (92) (uchylony)
Art. 115. (93) (uchylony)
Art. 116. (94) (uchylony)
Art. 117. (95) § 1. Strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może
domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.
§ 2. Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia
adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść
kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i
rodziny.
§ 3. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową,
niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy
prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia
adwokata lub radcy prawnego.
§ 4. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o
zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym
sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w
siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sądzie
rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania, który niezwłocznie przesyła ten
wniosek sądowi właściwemu.
§ 5. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za
potrzebny.
§ 6. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zgłoszony po raz pierwszy w
postępowaniu apelacyjnym, kasacyjnym lub postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z
prawem prawomocnego orzeczenia, sąd przekazuje do rozpoznania sądowi pierwszej instancji, chyba że
uzna wniosek za uzasadniony.
Art. 1171. (96) § 1. Osoba fizyczna dołącza do wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego
oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o swoim stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach
utrzymania. Oświadczenie sporządza się według ustalonego wzoru. Jeżeli wniosek o ustanowienie
adwokata lub radcy prawnego składany jest łącznie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych,
osoba fizyczna dołącza tylko jedno oświadczenie.
§ 2. Sąd może odebrać od osoby fizycznej przyrzeczenie o treści: "Świadomy znaczenia mych słów i
odpowiedzialności przed prawem zapewniam, że złożone przeze mnie oświadczenie o stanie rodzinnym,
majątku, dochodach i źródłach utrzymania jest prawdziwe i rzetelne". Przed odebraniem przyrzeczenia
poucza się stronę ubiegającą się o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego o treści art. 120 § 4.
§ 3. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego złożony przez stronę reprezentowaną
przez adwokata lub radcę prawnego bez dołączenia oświadczenia, o którym mowa w § 1, przewodniczący
zwraca bez wzywania do uzupełnienia braków.
§ 4. W razie złożenia wniosku ustnie do protokołu, oświadczenie, o którym mowa w § 1, może być
złożone także do protokołu.
§ 5. Przepisów § 1-4 nie stosuje się, jeżeli wniosek składa strona, o której mowa w art. 117 § 1.
§ 6. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzór oświadczenia o stanie
rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, o którym mowa w § 1, a także sposób
udostępniania osobom fizycznym wzoru druków tych oświadczeń, mając na względzie umożliwienie stronie
złożenia jednego oświadczenia w razie składania wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego
wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i komunikatywność niezbędnych pouczeń dla stron
co do sposobu wypełnienia, skutków niezłożenia oraz złożenia nieprawdziwego oświadczenia.
Art. 1172. (97) § 1. W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona
nie może ponownie domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, powołując się na te same
okoliczności, które stanowiły uzasadnienie oddalonego wniosku.
§ 2. Ponowny wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, oparty na tych samych
okolicznościach, podlega odrzuceniu. Na postanowienie o odrzuceniu wniosku nie przysługuje zażalenie.
Art. 1173. (98) § 1. O wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego sąd zwraca się do właściwej
okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych.
§ 2. Właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, wyznacza
adwokata lub radcę prawnego niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie dwóch tygodni,
zawiadamiając o tym sąd. W zawiadomieniu właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby
radców prawnych wskazuje imię i nazwisko wyznaczonego adwokata lub radcy prawnego oraz jego adres
do doręczeń.
§ 3. Jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata lub radcę prawnego, właściwa okręgowa rada
adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze
wskazanym adwokatem lub radcą prawnym, wyznaczy adwokata lub radcę prawnego wskazanego przez
stronę.
Art. 118. (99) § 1. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przez sąd jest równoznaczne z
udzieleniem pełnomocnictwa procesowego.
§ 2. Adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd jest obowiązany zastępować stronę do
prawomocnego zakończenia postępowania, chyba że z postanowienia sądu wynika, iż obowiązek
zastępowania strony ustaje wcześniej.
§ 3. Z ważnych przyczyn adwokat lub radca prawny może wnosić o zwolnienie od obowiązku
zastępowania strony w procesie. Sąd, zwalniając adwokata lub radcę prawnego, zwraca się jednocześnie
do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie
innego adwokata lub radcy prawnego. Przepis art. 1173 § 2 stosuje się odpowiednio.
§ 4. Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd ma podjąć czynności poza siedzibą sądu
orzekającego, sąd, na uzasadniony wniosek ustanowionego adwokata lub radcy prawnego, zwróci się w
razie potrzeby do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o
wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego z innej miejscowości. Przepis art. 1173 § 2 stosuje się
odpowiednio.
§ 5. Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony w związku z postępowaniem kasacyjnym lub
postępowaniem ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nie stwierdza
podstaw do wniesienia skargi, jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić na piśmie o tym stronę oraz sąd,
nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu. Do zawiadomienia
adwokat lub radca prawny dołącza sporządzoną przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi.
Opinia nie jest załączana do akt sprawy i nie jest doręczana stronie przeciwnej.
§ 6. Jeżeli opinia, o której mowa w § 5, nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej
staranności, sąd zawiadamia o tym właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy adwokat
lub radca prawny. W takim przypadku właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby
radców prawnych wyznaczy innego adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 1173 § 2 stosuje się
odpowiednio.
Art. 119. (100) Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wygasa ze śmiercią strony, która je
uzyskała. Jednakże na zasadzie tego ustanowienia adwokat lub radca prawny strony podejmuje czynności
niecierpiące zwłoki.
Art. 1191. (101) Sąd może zarządzić stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy
lub oświadczeń strony przeciwnej powziął wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony
domagającej się ustanowienia lub zastępowanej przez ustanowionego adwokata lub radcę prawnego.
Art. 120. (102) § 1. Sąd cofnie ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli okaże się, że
okoliczności, na których podstawie je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.
§ 2. W wypadkach, o których mowa w § 1, strona obowiązana jest uiścić wynagrodzenie adwokata
lub radcy prawnego dla niej ustanowionego.
§ 3. Ponadto, w wypadku gdy okoliczności, na podstawie których przyznano ustanowienie adwokata
lub radcy prawnego, przestały istnieć, sąd może obciążyć stronę tym obowiązkiem tylko częściowo,
stosownie do zmiany, jaka nastąpiła w jej stosunkach.
§ 4. Stronę, która uzyskała ustanowienie adwokata lub radcy prawnego na podstawie podania
świadomie nieprawdziwych okoliczności, sąd skaże na grzywnę, niezależnie od jej obowiązku uiszczenia
wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.
Art. 121. (103) (uchylony).
Art. 122. (104) § 1. Adwokat lub radca prawny ustanowiony zgodnie z przepisami niniejszego działu
ma prawo - z wyłączeniem strony - ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu wydatków
z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od przeciwnika. Przeciwnik nie może czynić żadnych potrąceń,
z wyjątkiem kosztów nawzajem mu przyznanych od strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu.
§ 2. Na kosztach, przypadających od przeciwnika strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu,
należności adwokata lub radcy prawnego ustanowionego według przepisów poprzedzających przysługuje
pierwszeństwo przed roszczeniami osób trzecich.
Art. 123. (105) § 1. (106) Postanowienia, o których mowa w dziale niniejszym sąd może wydać na
posiedzeniu niejawnym. Postanowienia doręcza się tylko stronie, która złożyła wniosek o ustanowienie dla
niej adwokata lub radcy prawnego.
§ 2. Postanowienie o ustanowieniu albo odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego może
wydać także referendarz sądowy.
Art. 124. (107) § 1. Zgłoszenie wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jak również
wniesienie środka odwoławczego od odmowy ich ustanowienia nie wstrzymuje biegu toczącego się
postępowania, chyba że chodzi o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla powoda na skutek
wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa. Sąd może jednak wstrzymać
rozpoznanie sprawy aż do prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku i w związku z tym nie wyznaczać
rozprawy, a wyznaczoną rozprawę odwołać lub odroczyć.
§ 2. W razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem
terminu do wniesienia zażalenia, dla którego sporządzenia ustawa wymaga zastępstwa prawnego przez
adwokata lub radcę prawnego, sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu odpis
postanowienia z urzędu, a termin do wniesienia zażalenia na postanowienie biegnie od dnia jego
doręczenia pełnomocnikowi. Jeżeli strona prawidłowo zażądała doręczenia postanowienia z
uzasadnieniem, odpis postanowienia doręcza się pełnomocnikowi z uzasadnieniem.
§ 3. W razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem
terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, która prawidłowo zażądała doręczenia orzeczenia z
uzasadnieniem, sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu orzeczenie z
uzasadnieniem z urzędu, a termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia
pełnomocnikowi orzeczenia z uzasadnieniem.
§ 4. W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zgłoszonego w
przypadkach, o których mowa w § 2 lub § 3, termin do wniesienia środka zaskarżenia biegnie od dnia
doręczenia stronie postanowienia, a jeżeli postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia
jego ogłoszenia. Jeżeli jednak strona wniosła zażalenie w przepisanym terminie, termin do złożenia środka
zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli
postanowienie sądu drugiej instancji zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia.
§ 5. Ponowny wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, oparty na tych samych
okolicznościach, nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia.
TYTUŁ VI. POSTĘPOWANIE
Dział I. PRZEPISY OGÓLNE O CZYNNOŚCIACH PROCESOWYCH
Rozdział 1. Pisma procesowe
Art. 125. § 1. (108) Pisma procesowe obejmują wnioski i oświadczenia stron składane poza rozprawą.
§ 2. (109) Jeżeli przepis szczególny tak stanowi, pisma procesowe wnosi się na urzędowych
formularzach lub za pomocą systemu teleinformatycznego (drogą elektroniczną) lub na informatycznych
nośnikach danych.
§ 3. (110) Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzory i sposób udostępniania
stronom urzędowych formularzy, o których mowa w § 2, odpowiadających wymaganiom przewidzianym
dla pism procesowych, szczególnym wymaganiom postępowania, w którym mają być stosowane, oraz
zawierających niezbędne pouczenia dla stron co do sposobu ich wypełniania, wnoszenia i skutków
niedostosowania pisma do tych wymagań. Urzędowe formularze powinny być udostępniane w siedzibach
sądów oraz poza sądami, w dogodny dla stron sposób, za niewygórowaną odpłatnością.
§ 4. (111) Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i termin
wprowadzenia techniki informatycznej, warunki, jakim powinny odpowiadać informatyczne nośniki
danych, na których pisma procesowe mają być wnoszone, tryb odtwarzania danych na nich zawartych
oraz sposób ich przechowywania i zabezpieczania, uwzględniając stan wyposażenia sądów w odpowiednie
środki techniczne i poziom rozwoju technik informatycznych.
Art. 126. § 1. Każde pismo procesowe powinno zawierać:
1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli
ustawowych i pełnomocników;
2) oznaczenie rodzaju pisma;
3) osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności;
4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
5) wymienienie załączników.
§ 2. (112) Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać
oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz
przedmiotu sporu, pisma zaś dalsze - sygnaturę akt.
§ 3. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie
złożył pełnomocnictwa.
§ 31. (113) Przepisu § 3 nie stosuje się do pism wnoszonych w elektronicznym postępowaniu
upominawczym.
§ 4. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z
wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.
§ 5. (114) Pismo procesowe wniesione drogą elektroniczną powinno być opatrzone podpisem
elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym
(Dz. U. Nr 130, poz. 1450, z późn. zm.).
§ 6. (115) Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji
określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe wymagania dotyczące trybu zakładania konta w systemie
teleinformatycznym służącym do prowadzenia elektronicznego postępowania upominawczego oraz
sposobu posługiwania się podpisem elektronicznym w tym postępowaniu, mając na względzie sprawność
postępowania, dostępność drogi elektronicznej dla stron postępowania oraz ochronę praw stron
postępowania, przy uwzględnieniu możliwości składania jednorazowo wielu pozwów.
Art. 1261. (116) § 1. W każdym piśmie należy podać wartość przedmiotu sporu lub wartość
przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wysokość opłaty lub
dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniężna.
§ 2. Pisma dotyczące części przedmiotu sporu lub zaskarżenia podlegają opłacie tylko w stosunku do
wartości tej części.
§ 3. Wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia podaje się w złotych, zaokrąglając w górę do pełnego
złotego.
Art. 1262. (117) § 1. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została
uiszczona należna opłata.
§ 2. Nie żąda się opłaty od pisma, jeżeli już z jego treści wynika, że podlega ono odrzuceniu.
Art. 127. W pismach procesowych mających na celu przygotowanie rozprawy (pisma
przygotowawcze) należy podać zwięźle stan sprawy, wypowiedzieć się co do twierdzeń strony przeciwnej i
dowodów przez nią powołanych, wreszcie wskazać dowody, które mają być przedstawione na rozprawie,
lub je załączyć.
Art. 128. (118) §1. Do pisma procesowego należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla
doręczenia ich uczestniczącym w sprawie osobom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w
oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych.
§ 2. W elektronicznym postępowaniu upominawczym przepisu § 1 nie stosuje się.
Art. 129. (119) § 1. Strona powołująca się w piśmie na dokument obowiązana jest na żądanie
przeciwnika złożyć oryginał dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą.
§ 2. Zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z
oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika
strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej
Skarbu Państwa.
§ 3. Zawarte w odpisie dokumentu poświadczenie zgodności z oryginałem przez występującego w
sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą
Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa ma charakter dokumentu urzędowego.
§ 4. Jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd, na wniosek strony albo z urzędu, zażąda
od strony składającej odpis dokumentu, o którym mowa w § 2, przedłożenia oryginału tego dokumentu.
Art. 130. § 1. (120) Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek
niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący
wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie
tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią
przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym.
§ 11. (121) Jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma w
kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznacza termin do poprawienia lub uzupełnienia pisma albo
uiszczenia opłaty nie krótszy niż miesiąc.
§ 2. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie
wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu.
§ 3. Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia.
§ 4. Zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pozwu doręcza się tylko powodowi.
§ 5. (122) Pisma procesowe sporządzone z naruszeniem art. 871 podlegają zwrotowi bez wzywania do
usunięcia braków, chyba że ustawa stanowi inaczej.
§ 6. (123) W elektronicznym postępowaniu upominawczym pozew wnosi się wraz z opłatą sądową.
Wniesienie pozwu bez opłaty nie wywołuje skutków jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego
do sądu. Przepisów zdania pierwszego i drugiego nie stosuje się, jeżeli powód jest zwolniony od kosztów
sądowych z mocy prawa.
Art. 1301. (124) § 1. (125) (utracił moc).
§ 11. (126) Jeżeli pismo procesowe, które powinno być wniesione na urzędowym formularzu, nie
zostało wniesione na takim formularzu lub nie może otrzymać prawidłowego biegu na skutek
niezachowania innych warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego poprawienia lub
uzupełnienia w terminie tygodniowym, przesyłając złożone pismo. Wezwanie powinno wskazywać
wszystkie braki pisma oraz zawierać pouczenie o treści § 2.
§ 2. (127) W razie bezskutecznego upływu terminu lub ponownego złożenia pisma dotkniętego
brakami przewodniczący zarządza zwrot pisma. Sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty
oraz sprzeciw od nakazu zapłaty sąd odrzuca.
§ 3. (128) Przepisy § 11 i § 2 stosuje się odpowiednio do pism, które powinny być wniesione na
informatycznych nośnikach danych.
§ 4. (129) (uchylony).
Art. 1302. (130) § 1. Pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego,
które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli
pismo podlega opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości
przedmiotu sporu.
§ 2. W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma z przyczyn
określonych w § 1 strona może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli opłata została wniesiona we właściwej
wysokości, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie
kolejnego zwrotu pisma z tej samej przyczyny.
§ 3. (131) (uchylony).
§ 4. (132) (uchylony).
§ 5. (133) Przepisu § 1 nie stosuje się, gdy obowiązek uiszczenia opłaty stosunkowej powstał na skutek
sprawdzenia przez sąd wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia.
Art. 1303. (134) § 1. Przepisy art. 1261, art. 1262, art. 130 § 1 i 11, art. 1302 stosuje się odpowiednio,
gdy przed wysłaniem odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron - przed wysłaniem
zawiadomienia o terminie posiedzenia, powstał obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty na skutek
ustalenia przez sąd wyższej wartości przedmiotu sporu, cofnięcia zwolnienia od kosztów sądowych albo
uchylenia kurateli.
§ 2. Jeżeli obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstał na skutek rozszerzenia lub innej
zmiany żądania, z innych przyczyn niż wymienione w § 1, albo po wysłaniu odpisu pisma innym stronom,
a w braku takich stron - po wysłaniu zawiadomienia o terminie posiedzenia, przewodniczący wzywa
zobowiązanego do uiszczenia należnej opłaty w terminie tygodnia, a jeżeli mieszka on lub ma siedzibę za
granicą i nie ma w kraju przedstawiciela - w terminie nie krótszym od miesiąca. W razie bezskutecznego
upływu terminu sąd prowadzi sprawę bez wstrzymywania biegu postępowania, a o obowiązku uiszczenia
opłaty orzeka w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, stosując odpowiednio zasady obowiązujące
przy zwrocie kosztów procesu.
Art. 1304. (135) § 1. Strona, która wnosi o podjęcie czynności połączonej z wydatkami, obowiązana
jest uiścić zaliczkę na ich pokrycie w wysokości i terminie oznaczonym przez sąd. Jeżeli więcej niż jedna
strona wnosi o podjęcie czynności, sąd zobowiązuje każdą stronę, która z czynności wywodzi skutki
prawne, do uiszczenia zaliczki w równych częściach lub w innym stosunku według swego uznania.
§ 2. Przewodniczący wzywa stronę zobowiązaną do wniesienia zaliczki, aby w wyznaczonym terminie
nie dłuższym niż dwa tygodnie zapłaciła oznaczoną kwotę. Jeżeli strona mieszka lub ma siedzibę za
granicą, wyznaczony termin nie może być krótszy niż miesiąc.
§ 3. Jeżeli okazuje się, że przewidywane lub rzeczywiste wydatki są większe od wniesionej zaliczki,
przewodniczący wzywa o jej uzupełnienie w trybie określonym w § 2.
§ 4. Sąd podejmie czynność połączoną z wydatkami, jeżeli zaliczka zostanie uiszczona w oznaczonej
wysokości.
§ 5. W razie nieuiszczenia zaliczki sąd pominie czynność połączoną z wydatkami.
Art. 1305. (136) W wypadkach, o których mowa w art. 130-1304, zarządzenia może wydać także
referendarz sądowy.
Rozdział 2. Doręczenia
Art. 131. (137) § 1. Sąd dokonuje doręczeń przez operatora publicznego lub innego operatora
pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2008 r. Nr 189,
poz. 1159 oraz z 2009 r. Nr 18, poz. 97 i Nr 168, poz. 1323), osoby zatrudnione w sądzie, komornika lub
sądową służbę doręczeniową.
§ 2. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw łączności określi, w
drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb i sposób doręczania pism sądowych przez podmioty, o których
mowa w § 1, mając na uwadze konieczność zapewnienia sprawnego toku postępowania, a także realizacji
gwarancji procesowych jego uczestników, ochronę praw osób, którym pisma są doręczane, oraz ochronę
ich danych osobowych.
§ 3. Minister Sprawiedliwości, na uzasadniony wniosek prezesa sądu, w drodze zarządzenia, tworzy i
znosi w tym sądzie sądową służbę doręczeniową.
§ 4. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, warunki organizacji oraz strukturę
sądowej służby doręczeniowej, mając na względzie wielkość sądu, koszty oraz zapewnienie skuteczności
doręczeń i zachowanie wymogów postępowania sądowego.
Art. 1311. (138) § 1. W elektronicznym postępowaniu upominawczym doręczeń powodowi dokonuje
się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego elektroniczne postępowanie
upominawcze (doręczenie elektroniczne), a pozwanemu, w przypadku gdy wniesie pismo drogą
elektroniczną.
§ 2. W przypadku doręczenia elektronicznego pismo uznaje się za doręczone z datą wskazaną w
elektronicznym potwierdzeniu odbioru korespondencji, a przy braku takiego potwierdzenia doręczenie
uznaje się za skuteczne z upływem 14 dni od daty umieszczenia pisma w systemie teleinformatycznym.
§ 3. (139) Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji
określi, w drodze rozporządzenia, tryb doręczeń elektronicznych w elektronicznym postępowaniu
upominawczym mając na względzie zapewnienie skuteczności doręczeń oraz ochronę praw osób, którym
pisma są doręczane.
Art. 132. § 1. (140) W toku sprawy adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy oraz radca
Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa doręczają sobie nawzajem bezpośrednio odpisy pism
procesowych z załącznikami. Do pisma procesowego wniesionego do sądu dołącza się dowód doręczenia
drugiej stronie odpisu albo dowód jego wysłania przesyłką poleconą. Pisma, do których nie dołączono
dowodu doręczenia albo dowodu wysłania przesyłką poleconą, podlegają zwrotowi bez wzywania do
usunięcia tego braku.
§ 11. (141) Przepis § 1 nie dotyczy wniesienia pozwu wzajemnego, apelacji, skargi kasacyjnej,
zażalenia, sprzeciwu od wyroku zaocznego, sprzeciwu od nakazu zapłaty, zarzutów od nakazu zapłaty,
wniosku o zabezpieczenie powództwa, skargi o wznowienie postępowania, skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i skargi na orzeczenia referendarza sądowego, które
należy złożyć w sądzie z odpisami dla strony przeciwnej.
§ 2. Doręczenie adresatowi może nastąpić także przez wręczenie mu pisma bezpośrednio w
sekretariacie sądu.
Art. 133. § 1. Jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie ma
ona zdolności procesowej - jej przedstawicielowi ustawowemu.
§ 2. Pisma procesowe lub orzeczenia dla osoby prawnej, jak również dla organizacji, która nie ma
osobowości prawnej, doręcza się organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk
pracownika upoważnionego do odbioru pism.
§ 2a. (142) Pisma procesowe dla przedsiębiorców i wspólników spółek handlowych, wpisanych do
rejestru sądowego na podstawie odrębnych przepisów, doręcza się na adres podany w rejestrze, chyba że
strona wskazała inny adres dla doręczeń. Jeżeli ostatni wpisany adres został wykreślony jako niezgodny z
rzeczywistym stanem rzeczy i nie zgłoszono wniosku o wpis nowego adresu, adres wykreślony jest
uważany za adres podany w rejestrze.
§ 2b. (143) (uchylony).
§ 3. (144) Jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism
sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom. Jednakże Skarbowi Państwa doręczenia dokonuje się
zawsze w sposób określony w § 2.
Art. 134. § 1. W dni ustawowo uznane za wolne od pracy, jako też w porze nocnej doręczać można
tylko w wyjątkowych wypadkach za uprzednim zarządzeniem prezesa sądu.
§ 2. Za porę nocną uważa się czas od godziny dwudziestej pierwszej do godziny siódmej.
Art. 135. (145) § 1. (146) Doręczenia dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się
adresata zastanie.
§ 2. Na wniosek strony doręczenie może być dokonane na wskazany przez nią adres skrytki
pocztowej. W tym wypadku pismo sądowe przesłane pocztą składa się w placówce pocztowej operatora
publicznego, umieszczając zawiadomienie o tym w skrytce pocztowej adresata.
Art. 136. § 1. Strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swego
zamieszkania.
§ 2. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem
doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym obowiązku i skutkach jego
niedopełnienia sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu.
§ 3. (147) Przepisu § 2 nie stosuje się do doręczenia skargi o wznowienie postępowania lub skargi o
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
§ 4. (148) Strona, która zgłosiła wniosek o dokonywanie doręczeń na adres oznaczonej skrytki
pocztowej, ma obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie tego adresu. Przepisy § 2 i 3 stosuje się
odpowiednio.
Art. 137. (149) § 1. Doręczenia żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, funkcjonariuszom Policji i
Służby Więziennej dokonuje się przez ich organy bezpośrednio przełożone.
§ 2. Doręczenia osobom pozbawionym wolności dokonuje się przez zarząd odpowiedniego zakładu.
Art. 138. § 1. (150) Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo
sądowe dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi,
jeżeli osoby te nie są przeciwnikami adresata w sprawie i podjęły się oddania mu pisma.
§ 2. Dla adresata, którego doręczający nie zastanie w miejscu pracy, można doręczyć pismo osobie
upoważnionej do odbioru pism.
Art. 139. § 1. (151) W razie niemożności doręczenia w sposób przewidziany w artykułach
poprzedzających, pismo przesłane za pośrednictwem operatora publicznego lub innego operatora
pocztowego należy złożyć w placówce pocztowej tego operatora, a doręczane w inny sposób - w urzędzie
właściwej gminy, umieszczając zawiadomienie o tym w drzwiach mieszkania adresata lub w oddawczej
skrzynce pocztowej ze wskazaniem, gdzie i kiedy pismo pozostawiono, oraz z pouczeniem, że należy je
odebrać w terminie siedmiu dni od dnia umieszczenia zawiadomienia. W przypadku bezskutecznego
upływu tego terminu, czynność zawiadomienia należy powtórzyć.
§ 2. (152) Jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane. W takim
przypadku doręczający zwraca pismo do sądu z adnotacją o odmowie jego przyjęcia.
§ 3. (153) Pisma dla osób prawnych, organizacji, osób fizycznych podlegających wpisowi do rejestru
albo ewidencji na podstawie odrębnych przepisów - w razie niemożności doręczenia w sposób
przewidziany w artykułach poprzedzających z uwagi na nieujawnienie w rejestrze albo w ewidencji zmiany
adresu, a w przypadku osób fizycznych miejsca zamieszkania i adresu - pozostawia się w aktach sprawy
ze skutkiem doręczenia, chyba że nowe miejsce zamieszkania i adres są sądowi znane.
§ 4. (154) Sąd rejestrowy przy ogłoszeniu lub doręczeniu postanowienia o pierwszym wpisie poucza
wnioskodawcę o skutkach zaniedbania ujawnienia w rejestrze zmian określonych w § 3.
Art. 140. Pisma procesowe i orzeczenia doręcza się w odpisach.
Art. 141. § 1. Pełnomocnikowi procesowemu kilku osób doręcza się jeden egzemplarz pisma i
załączników.
§ 2. Uprawnionemu przez kilku współuczestników sporu do odbioru pism sądowych doręcza się po
jednym egzemplarzu dla każdego współuczestnika.
§ 3. Jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich.
Art. 142. § 1. Odbierający pismo potwierdza odbiór i jego datę własnoręcznym podpisem. Jeżeli
tego nie może lub nie chce uczynić, doręczający sam oznacza datę doręczenia oraz przyczyny braku
podpisu.
§ 2. Doręczający stwierdza na potwierdzeniu odbioru sposób doręczenia, a na doręczonym piśmie
zaznacza dzień doręczenia i opatruje to stwierdzenie swoim podpisem.
Art. 143. Jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne
pismo procesowe wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia
się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na
wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający.
Art. 144. § 1. (155) Przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że
miejsce pobytu strony nie jest znane. W sprawach o roszczenia alimentacyjne, jak również w sprawach o
ustalenie pochodzenia dziecka i o związane z tym roszczenia, przewodniczący przed ustanowieniem
kuratora przeprowadzi stosowne dochodzenie w celu ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu
pozwanego.
§ 2. (156) O ustanowieniu kuratora przewodniczący ogłosi publicznie w budynku sądowym i lokalu
wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w sprawach zaś większej wagi, gdy uzna to za potrzebne, także w
prasie.
§ 3. Z chwilą doręczenia pisma kuratorowi doręczenie staje się skuteczne. Sąd może jednak uzależnić
skuteczność doręczenia od upływu oznaczonego terminu od chwili wywieszenia obwieszczenia w budynku
sądowym.
§ 4. (157) Czynności określone w § 1-3 może wykonywać także referendarz sądowy.
Art. 145. W wypadkach, w których ustanowienie kuratora według przepisów poprzedzających nie
jest wymagane, pismo doręcza się stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, przez wywieszenie w
budynku sądowym. Doręczenie takie staje się skuteczne z upływem miesiąca od dnia wywieszenia.
Art. 146. Przepisy o doręczeniu stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, i ustanowieniu dla niej
kuratora stosuje się również do organizacji, które nie mają organów albo których organy są nie znane z
miejsca pobytu.
Art. 147. Gdy okaże się, że żądanie ustanowienia kuratora lub wywieszenia pisma nie było
uzasadnione, sąd zarządzi doręczenie pisma w sposób właściwy, a w miarę potrzeby zniesie na wniosek
strony zainteresowanej postępowanie przeprowadzone z udziałem kuratora lub po wywieszeniu pisma w
budynku sądowym.
Rozdział 3. Posiedzenia sądowe
Art. 148. § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd
orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie.
§ 2. Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy
sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Art. 149. § 1. Posiedzenia sądowe wyznacza przewodniczący z urzędu, ilekroć wymaga tego stan
sprawy.
§ 2. O posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony i osoby zainteresowane przez wezwanie lub
ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć
wezwanie na następne posiedzenie. Wezwanie powinno być doręczone co najmniej na tydzień przed
posiedzeniem. W wypadkach pilnych termin ten może być skrócony do trzech dni.
Art. 150. W wezwaniu na posiedzenie oznacza się:
1) imię, nazwisko i miejsce zamieszkania wezwanego;
2) sąd oraz miejsce i czas posiedzenia;
3) strony i przedmiot sprawy;
4) cel posiedzenia;
5) skutki niestawiennictwa.
Art. 151. Posiedzenia sądowe odbywają się w budynku sądowym, a poza tym budynkiem tylko
wówczas, gdy czynności sądowe muszą być wykonane w innym miejscu albo gdy odbycie posiedzenia
poza budynkiem sądowym ułatwia przeprowadzenie sprawy lub przyczynia się znacznie do zaoszczędzenia
kosztów.
Art. 152. Na posiedzenia jawne wstęp na salę sądową mają - poza stronami i osobami wezwanymi -
tylko osoby pełnoletnie. Na posiedzenia niejawne mają wstęp tylko osoby wezwane.
Art. 153. § 1. (158) Sąd z urzędu zarządza odbycie całego posiedzenia lub jego części przy drzwiach
zamkniętych, jeżeli publiczne rozpoznanie sprawy zagraża porządkowi publicznemu lub moralności lub
jeżeli mogą być ujawnione okoliczności objęte ochroną informacji niejawnych.
§ 2. Sąd może zarządzić odbycie posiedzenia przy drzwiach zamkniętych również na wniosek strony,
jeżeli podane przez nią przyczyny uzna za uzasadnione lub jeżeli roztrząsane być mają szczegóły życia
rodzinnego. Postępowanie dotyczące tego wniosku odbywa się przy drzwiach zamkniętych. Postanowienie
w tym przedmiocie sąd ogłasza publicznie.
Art. 154. § 1. Podczas posiedzenia odbywającego się przy drzwiach zamkniętych mogą być obecni
na sali: strony, interwenienci uboczni, ich przedstawiciele ustawowi i pełnomocnicy, prokurator oraz osoby
zaufania po dwie z każdej strony.
§ 2. Ogłoszenie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie odbywa się publicznie.
Art. 155. § 1. Przewodniczący otwiera, prowadzi i zamyka posiedzenia, udziela głosu, zadaje
pytania, upoważnia do zadawania pytań i ogłasza orzeczenia.
§ 2. Przewodniczący może odebrać głos, gdy przemawiający go nadużywa, jak również uchylić
pytanie, jeżeli uzna je za niewłaściwe lub zbyteczne.
Art. 156. Sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny.
Art. 157. § 1. (159) Z przebiegu posiedzenia jawnego protokolant sporządza protokół. Protokół
sporządza się, utrwalając przebieg posiedzenia za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i
dźwięk oraz pisemnie, pod kierunkiem przewodniczącego, zgodnie z art. 158 § 1.
§ 11. (160) Jeżeli ze względów technicznych utrwalenie przebiegu posiedzenia za pomocą urządzenia
rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk nie jest możliwe, protokół jest sporządzany wyłącznie pisemnie,
pod kierunkiem przewodniczącego, zgodnie z art. 158 § 2.
§ 2. Przy wydawaniu wyroków zaocznych wystarcza zaznaczenie w aktach, że pozwany nie stawił się
na posiedzenie, nie żądał przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności i nie złożył żadnych wyjaśnień,
oraz wzmianka co do ogłoszenia wyroku.
§ 3. Z posiedzenia niejawnego sporządza się notatkę urzędową, jeżeli nie wydano orzeczenia.
Art. 158. (161) § 1. Protokół sporządzony pisemnie zawiera oznaczenie sądu, miejsca i daty
posiedzenia, nazwiska sędziów, protokolanta, prokuratora, stron, interwenientów, jak również obecnych
na posiedzeniu przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz oznaczenie sprawy i wzmianki co do
jawności. Ponadto protokół sporządzony pisemnie powinien zawierać wymienienie zarządzeń i orzeczeń
wydanych na posiedzeniu oraz stwierdzenie, czy zostały ogłoszone, a także czynności stron wpływające
na rozstrzygnięcie sądu (ugoda, zrzeczenie się roszczenia, uznanie powództwa, cofnięcie, zmiana,
rozszerzenie lub ograniczenie żądania pozwu) oraz inne czynności stron, które według szczególnych
przepisów ustawy powinny być wciągnięte, wpisane, przyjęte, złożone, zgłoszone lub wniesione do
protokołu. Jeżeli sporządzenie odrębnej sentencji orzeczenia nie jest wymagane, wystarcza zamieszczenie
w protokole treści samego rozstrzygnięcia.
§ 2. Jeżeli przebiegu posiedzenia nie utrwala się za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo
obraz i dźwięk, protokół sporządzony pisemnie powinien, oprócz danych i okoliczności określonych w § 1,
zawierać wnioski oraz twierdzenia stron, a także wyniki postępowania dowodowego oraz inne okoliczności
istotne dla przebiegu posiedzenia; zamiast podania wniosków i twierdzeń można w protokole powołać się
na pisma przygotowawcze.
§ 3. Protokół sporządzony za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk
protokolant podpisuje podpisem elektronicznym gwarantującym identyfikację osoby protokolanta oraz
rozpoznawalność jakiejkolwiek późniejszej zmiany protokołu. Protokół sporządzony pisemnie podpisują
przewodniczący i protokolant.
§ 4. Jeżeli jest to niezbędne dla zapewnienia prawidłowego orzekania w sprawie, prezes sądu na
wniosek przewodniczącego może zarządzić sporządzenie transkrypcji odpowiedniej części protokołu
sporządzonego za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk. Transkrypcja stanowi
załącznik do protokołu.
§ 5. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje urządzeń i środków
technicznych służących do utrwalania dźwięku albo obrazu i dźwięku, sposób sporządzania zapisów
dźwięku albo obrazu i dźwięku oraz sposób identyfikacji osób je sporządzających, jak również sposób
udostępniania oraz przechowywania takich zapisów, mając na uwadze:
1) konieczność właściwego zabezpieczenia zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku przed ich utratą,
zniekształceniem, nieuprawnionym dostępem, usunięciem lub inną nieuprawnioną zmianą, a także
rozpoznawalność dokonania uprawnionej zmiany lub usunięcia i identyfikacji osoby dokonującej tych
czynności;
2) minimalne wymagania dla systemów teleinformatycznych używanych do realizacji zadań publicznych,
określone w odrębnych przepisach;
3) konieczność zmiany formatu zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku lub przeniesienia na inny
informatyczny nośnik danych w celu ponownego odtworzenia zapisu;
4) konieczność zapewnienia możliwości zapoznania się z zapisem dźwięku albo obrazu i dźwięku oraz
uzyskania z akt sprawy zapisu dźwięku.
Art. 159. (162) (uchylony).
Art. 160. (163) § 1. Strony mogą żądać sprostowania lub uzupełnienia protokołu, nie później jednak
jak na następnym posiedzeniu, a jeśli idzie o protokół rozprawy, po której zamknięciu nastąpiło wydanie
wyroku - dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie. Od zarządzenia przewodniczącego strony mogą
odwołać się do sądu w terminie tygodniowym od doręczenia im zarządzenia.
§ 2. Zapis dźwięku albo obrazu i dźwięku nie podlega sprostowaniu.
Art. 161. (164) W toku posiedzenia wnioski, oświadczenia, uzupełnienia i sprostowania wniosków i
oświadczeń można zamieścić w załączniku do protokołu. Jeżeli stronę zastępuje adwokat, radca prawny,
rzecznik patentowy lub Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa, przewodniczący może zażądać złożenia
takiego załącznika w wyznaczonym terminie.
Art. 162. Strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu
zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do
protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na takie
uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie
sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez
swojej winy.
Art. 163. § 1. (165) Jeżeli kodeks przewiduje grzywnę bez określenia jej wysokości, grzywnę wymierza
się w kwocie do pięciu tysięcy złotych. Grzywny ściąga się w drodze egzekucji sądowej na rzecz Skarbu
Państwa.
§ 2. Ilekroć kodeks dopuszcza zarządzenie przymusowego sprowadzenia lub aresztowania, stosuje
się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego.
§ 3. (166) O przymusowe sprowadzenie żołnierza w czynnej służbie wojskowej sąd zwraca się do
dowódcy jednostki wojskowej, w której pełni on służbę, lub do Żandarmerii Wojskowej, a o przymusowe
sprowadzenie funkcjonariusza Policji, Biura Ochrony Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura
Antykorupcyjnego lub Straży Granicznej - do jego przełożonego.
§ 4. (167) O ukaranie żołnierza w czynnej służbie wojskowej sąd występuje do dowódcy jednostki
wojskowej, w której pełni on służbę, a o ukaranie funkcjonariusza Policji, Biura Ochrony Rządu, Agencji
Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu
Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub Straży Granicznej - do jego przełożonego.
Rozdział 4. Terminy
Art. 164. Bieg terminu wyznaczonego przez sąd lub przewodniczącego (termin sądowy) rozpoczyna
się od ogłoszenia w tym przedmiocie postanowienia lub zarządzenia, a gdy kodeks przewiduje doręczenie
z urzędu - od jego doręczenia.
Art. 165. § 1. Terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego.
§ 2. (168) Oddanie pisma procesowego w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego jest
równoznaczne z wniesieniem go do sądu.
§ 3. To samo dotyczy złożenia pisma przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej albo przez
osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego oraz przez członka załogi polskiego statku
morskiego u kapitana statku.
Art. 166. Przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć lub skrócić termin sądowy na
wniosek zgłoszony przed upływem terminu, nawet bez wysłuchania strony przeciwnej.
Rozdział 5. Uchybienie i przywrócenie terminu
Art. 167. Czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna.
Art. 168. § 1. (169) Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd
na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.
§ 2. Przywrócenie nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie pociąga za sobą ujemnych dla
strony skutków procesowych.
Art. 169. § 1. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność
miała być dokonana, w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
§ 2. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek.
§ 3. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności procesowej.
§ 4. Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w
wypadkach wyjątkowych.
§ 5. (170) Postanowienie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu może być wydane na
posiedzeniu niejawnym.
Art. 170. Niedopuszczalne jest przywrócenie terminu do złożenia środka odwoławczego od wyroku
orzekającego unieważnienie małżeństwa lub rozwód albo ustalającego nieistnienie małżeństwa, jeżeli
choćby jedna ze stron zawarła po uprawomocnieniu się wyroku nowy związek małżeński.
Art. 171. (171) Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd
odrzuca.
Art. 172. Zgłoszenie wniosku o przywrócenie terminu nie wstrzymuje postępowania w sprawie ani
wykonania orzeczenia. Sąd może jednak, stosownie do okoliczności, wstrzymać postępowanie lub
wykonanie orzeczenia. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. W razie
uwzględnienia wniosku sąd może natychmiast przystąpić do rozpoznania sprawy.
Rozdział 6. Zawieszenie postępowania
Art. 173. Postępowanie ulega zawieszeniu z mocy prawa w razie zaprzestania czynności przez sąd
wskutek siły wyższej.
Art. 174. § 1. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu:
1) w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej,
utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru
takiego przedstawiciela;
2) jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające
jej działanie;
3) jeżeli strona lub jej przedstawiciel ustawowy znajduje się w miejscowości pozbawionej wskutek
nadzwyczajnych wydarzeń komunikacji z siedzibą sądu;
4) (172) jeżeli postępowanie dotyczy masy upadłości i ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu,
a strona pozbawiona została prawa zarządu masą upadłości, albo ogłoszono upadłość obejmującą
likwidację majątku powoda.
§ 2. (173) W wypadkach wymienionych w § 1 pkt 1 i 4 zawieszenie ma skutek od chwili zdarzeń, które
je spowodowały. Zawieszając postępowanie, sąd z urzędu uchyla orzeczenia wydane po nastąpieniu tych
zdarzeń, chyba że nastąpiły one po zamknięciu rozprawy.
§ 3. (174) W wypadku, o którym mowa w § 1 pkt 4, sąd zawiadamia syndyka albo zarządcę o
trwającym postępowaniu, wyznaczając mu odpowiedni termin do wstąpienia do tego postępowania. Brak
oświadczenia syndyka albo zarządcy w wyznaczonym terminie uznaje się za odmowę wstąpienia do
postępowania.
Art. 175. W razie śmierci pełnomocnika procesowego postępowanie może toczyć się dalej dopiero
po wezwaniu strony nie stawającej. Wezwanie doręcza się stronie w miejscu jej rzeczywistego
zamieszkania, zawiadamiając ją równocześnie o śmierci pełnomocnika procesowego. W wypadku tym nie
stosuje się art. 136 § 2.
Art. 1751. (175) Jeżeli zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych jest obowiązkowe, w
razie śmierci adwokata lub radcy prawnego, skreślenia z listy adwokatów lub radców prawnych, utraty
możliwości wykonywania zawodu albo utraty zdolności procesowej, sąd zawiesza postępowanie z urzędu,
wyznaczając odpowiedni termin do wskazania innego adwokata lub radcy prawnego, i po upływie tego
terminu podejmuje postępowanie. Przepis art. 175 stosuje się odpowiednio.
Art. 176. Sąd zawiesi postępowanie na wniosek spadkobiercy, jeżeli powód dochodzi przeciwko
niemu wykonania obowiązku, należącego do długów spadkowych, a spadkobierca nie złożył jeszcze
oświadczenia o przyjęciu spadku i termin do złożenia takiego oświadczenia jeszcze nie upłynął.
Art. 177. § 1. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu:
1) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego;
2) jeżeli osoba trzecia wystąpiła przeciwko obu stronom z interwencją główną;
3) (176) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniej decyzji organu administracji publicznej,
4) jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ
na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej;
5) w razie niestawiennictwa obu stron na rozprawie, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, oraz w razie
niestawiennictwa powoda, gdy powód nie żądał rozpoznania sprawy w jego nieobecności, a pozwany
nie zgłosił wniosku o rozpoznanie sprawy;
6) jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu powoda albo niewskazania przez powoda w
wyznaczonym terminie adresu pozwanego lub niewykonania przez powoda innych zarządzeń nie
można nadać sprawie dalszego biegu.
§ 2. Jeżeli postępowanie karne, dyscyplinarne lub administracyjne nie jest jeszcze rozpoczęte, a jego
rozpoczęcie zależy od wniosku strony, sąd wyznaczy termin do wszczęcia postępowania, w innych
wypadkach może zwrócić się do właściwego organu.
Art. 178. Sąd może również zawiesić postępowanie na zgodny wniosek stron.
Art. 179. § 1. W wypadku zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron albo wskutek ich
niestawiennictwa lub niemożności nadania sprawie dalszego biegu, zawieszenie wstrzymuje tylko bieg
terminów sądowych, które biegną dalej dopiero z chwilą podjęcia postępowania.
§ 2. We wszystkich innych wypadkach zawieszenia żadne terminy nie biegną i zaczynają biec dopiero
od początku z chwilą podjęcia postępowania. Terminy sądowe należy w miarę potrzeby wyznaczać na
nowo.
§ 3. Podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają na celu
podjęcie postępowania albo zabezpieczenie powództwa lub dowodu. Czynności podejmowane przez
strony, a nie dotyczące tych przedmiotów, wywołują skutki dopiero z chwilą podjęcia postępowania.
Art. 180. § 1. (177) Sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia,
w szczególności:
1) w razie śmierci strony - z chwilą zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo z
chwilą ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku;
2) w razie utraty zdolności sądowej - z chwilą ustalenia ogólnego następcy prawnego;
3) w razie braku przedstawiciela ustawowego - z chwilą jego ustanowienia;
4) gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania - z chwilą uprawomocnienia się
orzeczenia kończącego to postępowanie; sąd może jednak i przedtem, stosownie do okoliczności,
podjąć dalsze postępowanie.
5) (178) jeżeli postępowanie dotyczy masy upadłości i ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia
układu, a strona pozbawiona została prawa zarządu masą upadłości, albo ogłoszono upadłość
obejmującą likwidację majątku powoda - z chwilą złożenia przez syndyka lub zarządcę oświadczenia
w przedmiocie wstąpienia do postępowania. W razie odmowy wstąpienia przez nich do postępowania,
sprawa toczy się z udziałem upadłego.
§ 2. (179) Jeżeli w ciągu roku od dnia postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub
nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony, sąd może z urzędu zwrócić się do sądu spadku o
ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej został ustanowiony.
Art. 181. Sąd postanowi podjąć postępowanie na wniosek którejkolwiek ze stron:
1) gdy postępowanie zostało zawieszone na wniosek spadkobiercy - po złożeniu oświadczenia o
przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo po upływie terminu do złożenia takiego oświadczenia;
2) w wypadku zawieszenia na wniosek obu stron albo wskutek niestawiennictwa - nie wcześniej niż po
upływie trzech miesięcy od zawieszenia, jeżeli strony we wniosku o zawieszenie nie oznaczyły
dłuższego terminu.
Art. 182. § 1. (180) Sąd umarza postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek
spadkobiercy, jak również z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jeżeli wniosek o podjęcie
postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu. Ponadto sąd
umorzy postępowanie w razie stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność
sądową, a w każdym razie po upływie roku od daty postanowienia o zawieszeniu z tej przyczyny. Sąd
także umorzy postępowanie w razie śmierci strony po upływie lat pięciu od daty postanowienia o
zawieszeniu postępowania z tej przyczyny.
§ 2. Umorzenie postępowania zawieszonego w pierwszej instancji nie pozbawia powoda prawa
ponownego wytoczenia powództwa, jednakże poprzedni pozew nie wywołuje żadnych skutków, jakie
ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa.
§ 3. (181) Umorzenie zawieszonego postępowania przez sąd wyższej instancji powoduje
uprawomocnienie się zaskarżonego orzeczenia, z wyjątkiem spraw o unieważnienie małżeństwa lub o
rozwód oraz o ustalenie nieistnienia małżeństwa, w których postępowanie umarza się wówczas w całości.
§ 4. Z umorzeniem postępowania umarzają się nawzajem także koszty stron w danej instancji.
Art. 1821. (182) §1. Jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku pozwanego, a
postępowanie dotyczy masy upadłości, sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania.
Postanowienie może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Przepisu art. 108 § 1 nie stosuje się.
§ 2. W przypadku ponownego wytoczenia powództwa w terminie trzech miesięcy po prawomocnej
odmowie uznania wierzytelności, uchyleniu, prawomocnym zakończeniu albo umorzeniu postępowania
upadłościowego, zachowane zostają skutki, jakie ustawa wiąże z poprzednio wytoczonym powództwem.
Postępowanie dowodowe nie wymaga powtórzenia.
§ 3. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w przypadku zmiany postanowienia o ogłoszeniu upadłości
obejmującej likwidację majątku pozwanego na postanowienie o ogłoszeniu upadłości z możliwością
zawarcia układu.
Art. 183. Postanowienie w przedmiocie zawieszenia, podjęcia i umorzenia postępowania może
zapaść na posiedzeniu niejawnym.
Dział II. POSTĘPOWANIE PRZED SĄDAMI PIERWSZEJ INSTANCJI
Rozdział 1. Mediacja i postępowanie pojednawcze(183)
Oddział 1. Mediacja(184)
Art. 1831. § 1. Mediacja jest dobrowolna.
§ 2. Mediację prowadzi się na podstawie umowy o mediację albo postanowienia sądu kierującego
strony do mediacji. Umowa może być zawarta także przez wyrażenie przez stronę zgody na mediację, gdy
druga strona złożyła wniosek, o którym mowa w art. 1836 § 1.
§ 3. W umowie o mediację strony określają w szczególności przedmiot mediacji, osobę mediatora
albo sposób wyboru mediatora.
§ 4. Mediację prowadzi się przed wszczęciem postępowania, a za zgodą stron także w toku sprawy.
Art. 1832. § 1. Mediatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych,
korzystająca w pełni z praw publicznych.
§ 2. Mediatorem nie może być sędzia. Nie dotyczy to sędziów w stanie spoczynku.
§ 3. Organizacje społeczne i zawodowe mogą prowadzić listy stałych mediatorów oraz tworzyć
ośrodki mediacyjne. Wpis na listę wymaga wyrażonej na piśmie zgody mediatora. Informację o listach
stałych mediatorów oraz o ośrodkach mediacyjnych przekazuje się prezesowi sądu okręgowego.
§ 4. Stały mediator może odmówić prowadzenia mediacji tylko z ważnych powodów, o których jest
obowiązany niezwłocznie powiadomić strony, a jeżeli strony do mediacji skierował sąd - również sąd.
Art. 1833. Mediator powinien zachować bezstronność przy prowadzeniu mediacji.
Art. 1834. § 1. Postępowanie mediacyjne nie jest jawne.
§ 2. Mediator jest obowiązany zachować w tajemnicy fakty, o których dowiedział się w związku z
prowadzeniem mediacji, chyba że strony zwolnią go z tego obowiązku.
§ 3. Bezskuteczne jest powoływanie się w toku postępowania przed sądem lub sądem polubownym
na propozycje ugodowe, propozycje wzajemnych ustępstw lub inne oświadczenia składane w
postępowaniu mediacyjnym.
Art. 1835. Mediator ma prawo do wynagrodzenia i zwrotu wydatków związanych z
przeprowadzeniem mediacji, chyba że wyraził zgodę na prowadzenie mediacji bez wynagrodzenia.
Wynagrodzenie i zwrot wydatków obciążają strony.
Art. 1836. § 1. Wszczęcie mediacji przez stronę następuje z chwilą doręczenia mediatorowi wniosku
o przeprowadzenie mediacji, z dołączonym dowodem doręczenia jego odpisu drugiej stronie.
§ 2. Mimo doręczenia wniosku, o którym mowa w § 1, mediacja nie zostaje wszczęta, jeżeli:
1) stały mediator, w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu wniosku o przeprowadzenie mediacji,
odmówił przeprowadzenia mediacji,
2) strony zawarły umowę o mediację, w której wskazano jako mediatora osobę niebędącą stałym
mediatorem, a osoba ta, w terminie tygodnia od dnia doręczenia jej wniosku o przeprowadzenie
mediacji, odmówiła przeprowadzenia mediacji,
3) strony zawarły umowę o mediację bez wskazania mediatora i osoba, do której strona zwróciła się o
przeprowadzenie mediacji, w terminie tygodnia od dnia doręczenia jej wniosku o przeprowadzenie
mediacji, nie wyraziła zgody na przeprowadzenie mediacji albo druga strona w terminie tygodnia nie
wyraziła zgody na osobę mediatora,
4) strony nie zawarły umowy o mediację, a druga strona nie wyraziła zgody na mediację.
Art. 1837. Wniosek o przeprowadzenie mediacji zawiera oznaczenie stron, dokładnie określone
żądanie, przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie, podpis strony oraz wymienienie załączników.
Jeżeli strony zawarły umowę o mediację na piśmie, do wniosku dołącza się odpis tej umowy.
Art. 1838. § 1. Sąd aż do zamknięcia pierwszego posiedzenia wyznaczonego na rozprawę może
skierować strony do mediacji. Po zamknięciu tego posiedzenia sąd może skierować strony do mediacji
tylko na zgodny wniosek stron.
§ 2. Sąd może skierować strony do mediacji tylko raz w toku postępowania.
§ 3. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Mediacji nie prowadzi się, jeżeli
strona w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia o skierowaniu do mediacji
nie wyraziła zgody na mediację.
§ 4. (185) Przepisu § 1 nie stosuje się w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nakazowym i
upominawczym.
Art. 1839. Kierując strony do mediacji, sąd wyznacza mediatora; jednakże strony mogą wybrać
innego mediatora. Na zgodny wniosek stron sąd może upoważnić mediatora do zapoznania się z aktami
sprawy.
Art. 18310. § 1. Kierując strony do mediacji, sąd wyznacza czas jej trwania na okres do miesiąca,
chyba że strony zgodnie wniosły o wyznaczenie dłuższego terminu na przeprowadzenie mediacji. W
trakcie mediacji termin na jej przeprowadzenie może być przedłużony na zgodny wniosek stron.
§ 2. Przewodniczący wyznacza rozprawę po upływie terminu, o którym mowa w § 1, a przed jego
upływem, jeżeli choć jedna ze stron oświadczy, że nie wyraża zgody na mediację.
Art. 18311. Mediator niezwłocznie ustala termin i miejsce posiedzenia mediacyjnego. Wyznaczenie
posiedzenia mediacyjnego nie jest wymagane, jeżeli strony zgodzą się na przeprowadzenie mediacji bez
posiedzenia mediacyjnego.
Art. 18312. § 1. Z przebiegu mediacji sporządza się protokół, w którym oznacza się miejsce i czas
przeprowadzenia mediacji, a także imię, nazwisko (nazwę) i adresy stron, imię i nazwisko oraz adres
mediatora, a ponadto wynik mediacji. Protokół podpisuje mediator.
§ 2. Jeżeli strony zawarły ugodę przed mediatorem, ugodę zamieszcza się w protokole albo załącza
się do niego. Strony podpisują ugodę. Niemożność podpisania ugody mediator stwierdza w protokole.
§ 21. (186) Przez podpisanie ugody strony wyrażają zgodę na wystąpienie do sądu z wnioskiem o jej
zatwierdzenie, o czym mediator informuje strony.
§ 3. Mediator doręcza stronom odpis protokołu.
Art. 18313. § 1. Po zawarciu ugody mediator niezwłocznie składa protokół w sądzie, który byłby
właściwy do rozpoznania sprawy według właściwości ogólnej lub wyłącznej.
§ 2. W razie skierowania przez sąd sprawy do mediacji mediator składa protokół w sądzie
rozpoznającym sprawę.
Art. 18314. § 1. Jeżeli zawarto ugodę przed mediatorem, sąd, o którym mowa w art. 18313, na
wniosek strony niezwłocznie przeprowadza postępowanie co do zatwierdzenia ugody zawartej przed
mediatorem.
§ 2. Jeżeli ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez nadanie jej klauzuli
wykonalności; w przeciwnym przypadku sąd zatwierdza ugodę postanowieniem na posiedzeniu
niejawnym.
§ 3. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności albo zatwierdzenia ugody zawartej przed
mediatorem, w całości lub części, jeżeli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia
społecznego albo zmierza do obejścia prawa, a także gdy jest niezrozumiała lub zawiera sprzeczności.
Art. 18315. § 1. Ugoda zawarta przed mediatorem ma po jej zatwierdzeniu przez sąd moc prawną
ugody zawartej przed sądem.
§ 2. Przepis § 1 nie uchybia przepisom o szczególnej formie czynności prawnej.
Oddział 2. Postępowanie pojednawcze(187)
Art. 184. (188) Sprawy cywilne, których charakter na to zezwala, mogą być uregulowane drogą ugody
zawartej przed wniesieniem pozwu. Sąd uzna ugodę za niedopuszczalną, jeżeli jej treść jest niezgodna z
prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa.
Art. 185. § 1. (189) O zawezwanie do próby ugodowej - bez względu na właściwość rzeczową -
można zwrócić się do sądu rejonowego ogólnie właściwego dla przeciwnika. W wezwaniu należy oznaczyć
zwięźle sprawę.
§ 2. (190) Postępowanie pojednawcze przeprowadza sąd w składzie jednego sędziego.
§ 3. Z posiedzenia spisuje się protokół, a jeżeli doszło do ugody, osnowę jej wciąga się do protokołu.
Strony podpisują ugodę; niemożność podpisania ugody sąd stwierdza w protokole.
Art. 186. § 1. Jeżeli wzywający nie stawi się na posiedzenie, sąd na żądanie przeciwnika włoży na
niego obowiązek zwrotu kosztów wywołanych próbą ugodową.
§ 2. Jeżeli przeciwnik bez usprawiedliwienia nie stawi się na posiedzenie, sąd na żądanie
wzywającego, który wniósł następnie w tej sprawie pozew, uwzględni koszty wywołane próbą ugodową w
orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
Rozdział 2. Pozew
Art. 187. § 1. Pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać:
1) dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości
przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna;
2) przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających
również właściwość sądu.
§ 2. Pozew może zawierać wnioski o zabezpieczenie powództwa, nadanie wyrokowi rygoru
natychmiastowej wykonalności i przeprowadzenie rozprawy w nieobecności powoda oraz wnioski służące
do przygotowania rozprawy, a w szczególności wnioski o:
1) wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i biegłych;
2) dokonanie oględzin;
3) polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego posiadaniu, a
potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin;
4) zażądanie na rozprawę dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich.
Art. 1871. (191) Jeżeli powód będący usługodawcą lub sprzedawcą dochodzi roszczeń wynikających z
umów o:
1) świadczenie usług pocztowych i telekomunikacyjnych,
2) przewóz osób i bagażu w komunikacji masowej,
3) dostarczanie energii elektrycznej, gazu i oleju opałowego,
4) dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków,
5) wywóz nieczystości,
6) dostarczanie energii cieplnej
- jest obowiązany wnieść pozew na urzędowym formularzu.
Art. 1872. (192) W sprawach, o których mowa w artykule poprzedzającym, pozew wnosi się na
informatycznych nośnikach danych, jeżeli przepis szczególny tak stanowi.
Art. 188. (193) (skreślony).
Art. 189. Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub
prawa, gdy ma w tym interes prawny.
Art. 1891. (194) Uprawnienie, o którym mowa w art. 189, przysługuje również, w toku prowadzonego
postępowania, organowi podatkowemu lub organowi kontroli skarbowej, jeżeli ustalenie istnienia lub
nieistnienia stosunku prawnego lub prawa jest niezbędne dla oceny skutków podatkowych.
Art. 190. Można dochodzić przyszłych powtarzających się świadczeń, jeżeli nie sprzeciwia się temu
treść łączącego strony stosunku prawnego.
Art. 191. Powód może dochodzić jednym pozwem kilku roszczeń przeciwko temu samemu
pozwanemu, jeżeli nadają się one do tego samego trybu postępowania oraz jeżeli sąd jest właściwy ze
względu na ogólną wartość roszczeń, a ponadto - gdy roszczenia są różnego rodzaju - o tyle tylko, o ile
dla któregokolwiek z tych roszczeń nie jest przewidziane postępowanie odrębne ani też nie zachodzi
niewłaściwość sądu według przepisów o właściwości bez względu na wartość przedmiotu sporu.
Art. 192. Z chwilą doręczenia pozwu:
1) nie można w toku sprawy wszcząć pomiędzy tymi samymi stronami nowego postępowania o to samo
roszczenie;
2) pozwany może wytoczyć przeciw powodowi powództwo wzajemne;
3) (195) zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy;
nabywca może jednak wejść na miejsce zbywcy za zezwoleniem strony przeciwnej.
Art. 193. § 1. Zmiana powództwa jest dopuszczalna, jeżeli nie wpływa na właściwość sądu.
§ 2. (196) Jeżeli w myśl przepisu poprzedzającego zmiana nie jest dopuszczalna, a powód zmienia
powództwo w ten sposób, że występuje z nowym roszczeniem obok pierwotnego, sąd rozpoznaje nowe
roszczenie jako sprawę oddzielną, jeżeli jest dla niej rzeczowo i miejscowo właściwy, w przeciwnym zaś
razie przekazuje sprawę sądowi właściwemu. Gdy jednak zmiana taka następuje w sądzie rejonowym,
należy przekazać całe zmienione powództwo sądowi okręgowemu, który dla zmienionego powództwa jest
rzeczowo i miejscowo właściwy.
§ 21. (197) Z wyjątkiem spraw o roszczenia alimentacyjne zmiana powództwa może być dokonana
jedynie w piśmie procesowym. Przepis art. 187 stosuje się odpowiednio.
§ 3. Jeżeli powód występuje z nowym roszczeniem zamiast lub obok roszczenia pierwotnego, skutki
przewidziane w artykule poprzedzającym rozpoczynają się z chwilą, w której roszczenie to powód zgłosił
na rozprawie w obecności pozwanego, w innych zaś wypadkach - z chwilą doręczenia pozwanemu pisma
zawierającego zmianę i odpowiadającego wymaganiom pozwu.
§ 4. (198) (uchylony).
Art. 194. § 1. (199) Jeżeli okaże się, że powództwo nie zostało wniesione przeciwko osobie, która
powinna być w sprawie stroną pozwaną, sąd na wniosek powoda lub pozwanego wezwie tę osobę do
wzięcia udziału w sprawie. Osoba wezwana do udziału w sprawie na wniosek pozwanego może domagać
się zwrotu kosztów wyłącznie od pozwanego, jeżeli okaże się, że wniosek był bezzasadny.
§ 2. Osoba wezwana do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego może za zgodą obu
stron wstąpić w miejsce pozwanego, który wówczas będzie zwolniony od udziału w sprawie. W razie
wyrażenia zgody na zmianę strony pozwanej, pozwany może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi
wniosek o przyznanie kosztów od strony powodowej, niezależnie od późniejszego wyniku sprawy.
§ 3. Jeżeli okaże się, że powództwo o to samo roszczenie może być wytoczone przeciwko innym
jeszcze osobom, które nie występują w sprawie w charakterze pozwanych, sąd na wniosek powoda może
wezwać te osoby do wzięcia udziału w sprawie.
§ 4. (200) (skreślony).
Art. 195. § 1. Jeżeli okaże się, że nie występują w charakterze powodów lub pozwanych wszystkie
osoby, których łączny udział w sprawie jest konieczny, sąd wezwie stronę powodową, aby oznaczyła w
wyznaczonym terminie osoby nie biorące udziału w taki sposób, by ich wezwanie lub zawiadomienie było
możliwe, a w razie potrzeby, aby wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie kuratora.
§ 2. Sąd wezwie osoby nie zapozwane do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanych.
Osoby, których udział w sprawie w charakterze powodów jest konieczny, sąd zawiadomi o toczącym się
procesie. Osoby te mogą w ciągu dwóch tygodni od doręczenia zawiadomienia przystąpić do sprawy w
charakterze powodów.
Art. 196. § 1. Jeżeli okaże się, że powództwo zostało wniesione nie przez osobę, która powinna
występować w sprawie w charakterze powoda, sąd na wniosek powoda zawiadomi o toczącym się
procesie osobę przez niego wskazaną. Osoba ta może w ciągu dwóch tygodni od doręczenia
zawiadomienia wstąpić do sprawy w charakterze powoda.
§ 2. Osoba zawiadomiona, która zgłosiła przystąpienie do sprawy w charakterze powoda, może za
zgodą obu stron wstąpić na miejsce strony powodowej, która wówczas będzie od udziału w sprawie
zwolniona. W razie wyrażenia zgody na zmianę strony powodowej pozwany może w terminie
dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o przyznanie dotychczasowych kosztów od osoby, która
poprzednio występowała jako powód.
Art. 197. (201) (skreślony).
Art. 198. § 1. Wezwanie do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego, dokonane przez
sąd zgodnie z artykułami poprzedzającymi, zastępuje pozwanie. Osobom wezwanym sąd doręczy odpisy
pism procesowych i załączników.
§ 2. Skutki prawne, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa, w stosunku do osób
zawiadomionych w myśl artykułów poprzedzających następują z chwilą przystąpienia tych osób do sprawy
w charakterze powodów.
§ 3. Osoby wezwane do wzięcia udziału w sprawie, a także osoby zawiadomione w myśl artykułów
poprzedzających o toczącym się procesie, które w terminie zgłosiły swe przystąpienie do sprawy w
charakterze powodów, mogą przy pierwszej czynności procesowej żądać powtórzenia dotychczasowego
postępowania w całości lub w części, stosownie do okoliczności sprawy.
§ 4. W stosunku do osób wezwanych do wzięcia udziału w sprawie i osób zawiadomionych, które
zgłosiły przystąpienie do sprawy, stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie.
Art. 199. § 1. Sąd odrzuci pozew:
1) jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna;
2) jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już
prawomocnie osądzona;
3) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli powód nie ma zdolności procesowej, a nie
działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej
będącej powodem zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie;
4) (202) (uchylony).
§ 2. Z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej powoda i
niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej
powodem, uniemożliwiającego jej działanie, sąd odrzuci pozew dopiero wówczas, gdy brak nie będzie
uzupełniony zgodnie z przepisami kodeksu.
§ 3. Odrzucenie pozwu może nastąpić na posiedzeniu niejawnym.
Art. 1991. (203) Sąd nie może odrzucić pozwu z tego powodu, że do rozpoznania sprawy właściwy
jest organ administracji publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli organ administracji publicznej lub sąd
administracyjny uznały się w tej sprawie za niewłaściwe.
Art. 200. § 1. Sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę sądowi właściwemu.
Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem o przekazaniu sprawy.
Nie dotyczy to wypadku przekazania sprawy sądowi wyższego rzędu. Sąd ten w razie stwierdzenia swej
niewłaściwości przekaże sprawę innemu sądowi, który uzna za właściwy, nie wyłączając sądu
przekazującego.
§ 3. Czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy.
Art. 201. (204) § 1. Przewodniczący bada, w jakim trybie sprawa powinna być rozpoznana oraz czy
podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu odrębnym, i wydaje odpowiednie zarządzenia. W
wypadkach przewidzianych w ustawie przewodniczący wyznacza posiedzenie niejawne w celu wydania
nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym.
§ 2. Jeżeli sprawę wszczęto lub prowadzono w trybie niewłaściwym, sąd rozpozna ją w trybie
właściwym lub przekaże właściwemu sądowi do rozpoznania w takim trybie. W wypadku przekazania
stosuje się odpowiednio przepisy § 2 i 3 artykułu poprzedzającego. Każda jednak strona może żądać
powtórzenia czynności sądu dokonanych bez jej udziału.
Art. 202. (205) Niewłaściwość sądu dającą się usunąć za pomocą umowy stron sąd bierze pod
rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony i należycie uzasadniony przed wdaniem się w spór co do
istoty sprawy. Sąd nie bada z urzędu tej niewłaściwości również przed doręczeniem pozwu. Jeżeli przepis
szczególny nie stanowi inaczej, okoliczności, które uzasadniają odrzucenie pozwu, jak również niewłaściwy
tryb postępowania, brak należytego umocowania pełnomocnika, brak zdolności procesowej pozwanego,
brak w składzie jego organów lub niedziałanie jego przedstawiciela ustawowego sąd bierze pod rozwagę z
urzędu w każdym stanie sprawy.
Art. 2021. (206) Jeżeli strony przed wszczęciem postępowania sądowego zawarły umowę o mediację,
sąd kieruje strony do mediacji na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty
sprawy.
Art. 203. § 1. Pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a
jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia - aż do wydania wyroku.
§ 2. Pozew cofnięty nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa.
Na żądanie pozwanego powód zwraca mu koszty, jeżeli sąd już przedtem nie orzekł prawomocnie o
obowiązku ich uiszczenia przez pozwanego.
§ 3. W razie cofnięcia pozwu poza rozprawą przewodniczący odwołuje wyznaczoną rozprawę i o
cofnięciu zawiadamia pozwanego, który może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o
przyznanie kosztów. Gdy skuteczność cofnięcia pozwu zależy od zgody pozwanego, niezłożenie przez
niego oświadczenia w tym przedmiocie w powyższym terminie uważa się za wyrażenie zgody.
§ 4. (207) Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie
roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z
prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa.
Art. 204. § 1. Powództwo wzajemne jest dopuszczalne, jeżeli roszczenie wzajemne jest w związku z
roszczeniem powoda lub nadaje się do potrącenia. Powództwo wzajemne można wytoczyć bądź w
odpowiedzi na pozew, bądź oddzielnie, nie później jednak niż na pierwszej rozprawie, albo w sprzeciwie
od wyroku zaocznego.
§ 2. (208) Pozew wzajemny wnosi się do sądu pozwu głównego. Jeżeli jednak pozew wzajemny
podlega rozpoznaniu przez sąd okręgowy, a sprawa wszczęta była w sądzie rejonowym, sąd ten
przekazuje całą sprawę sądowi właściwemu do rozpoznania powództwa wzajemnego.
§ 3. Przepisy dotyczące pozwu stosuje się odpowiednio do pozwu wzajemnego.
Art. 205. (209) Sąd rejonowy może na wniosek pozwanego, złożony aż do zamknięcia rozprawy,
przekazać sprawę sądowi okręgowemu, jeżeli pozwany wytoczył przeciwko powodowi przed tym sądem
powództwo wpływające na roszczenie powoda bądź dlatego, że ma z nim związek, bądź dlatego, że
roszczenia stron nadają się do potrącenia.
Rozdział 3. Rozprawa
Art. 206. (210) §1. Termin rozprawy wyznacza przewodniczący. Jednocześnie z wyznaczeniem
pierwszej rozprawy zarządza doręczenie pozwu i stosownie do potrzeby wyznacza sędziego
sprawozdawcę.
§ 2. Równocześnie z doręczeniem pozwu i wezwania na pierwszą rozprawę poucza się pozwanego o:
1) czynnościach procesowych, które może lub powinien podjąć, jeśli nie uznaje żądania pozwu w całości
lub w części, w szczególności o możliwości lub obowiązku wniesienia odpowiedzi na pozew, w tym o
obowiązujących w tym zakresie wymaganiach co do terminu i formy, lub przedstawienia swoich
wniosków, twierdzeń i dowodów na rozprawie,
2) skutkach niepodjęcia takich czynności, w szczególności o możliwości wydania przez sąd wyroku
zaocznego i warunkach jego wykonalności oraz obciążenia pozwanego kosztami postępowania,
3) możliwości ustanowienia przez pozwanego pełnomocnika procesowego i braku obowiązkowego
zastępstwa przez adwokata lub radcę prawnego.
Art. 207. § 1. (211) Pozwany może przed pierwszą rozprawą wnieść odpowiedź na pozew.
§ 2. W sprawach zawiłych lub rozrachunkowych przewodniczący może zarządzić przed pierwszą
rozprawą wniesienie odpowiedzi na pozew lub także w miarę potrzeby wymianę przez strony dalszych
pism przygotowawczych, przy czym oznaczy porządek składania pism, termin, w którym pisma należy
złożyć, i okoliczności, które mają być wyjaśnione. W toku sprawy wymianę pism może zarządzić sąd.
§ 3. (212) Stronę reprezentowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub
Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa przewodniczący może zobowiązać do złożenia w wyznaczonym
terminie pisma przygotowawczego, w którym strona jest obowiązana do powołania wszystkich twierdzeń,
zarzutów i dowodów pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku dalszego postępowania.
Art. 208. § 1. Przewodniczący, stosownie do okoliczności, wyda przed rozprawą na podstawie pozwu
i innych pism procesowych zarządzenia mające na celu przygotowanie rozprawy. Przewodniczący może w
szczególności:
1) wezwać strony do stawienia się na rozprawę osobiście lub przez pełnomocnika;
2) (213) zażądać na rozprawę od państwowej jednostki organizacyjnej lub jednostki organizacyjnej
samorządu terytorialnego znajdujących się u nich dowodów, jeżeli strona sama dowodów tych
otrzymać nie może;
3) wezwać na rozprawę wskazanych przez stronę świadków;
4) wezwać na rozprawę osoby powołane zgodnie przez strony na biegłych;
5) zarządzić przedstawienie dokumentów, przedmiotów oględzin, ksiąg, planów itd.
§ 2. Przewodniczący może ponadto, w razie koniecznej potrzeby, zarządzić oględziny jeszcze przed
rozprawą.
Art. 209. Każda ze stron może w piśmie procesowym żądać przeprowadzenia rozprawy w jej
nieobecności.
Art. 210. § 1. Rozprawa odbywa się w ten sposób, że po wywołaniu sprawy strony - najpierw
powód, a potem pozwany - zgłaszają ustnie swe żądania i wnioski oraz przedstawiają twierdzenia i
dowody na ich poparcie. Strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne swych żądań i wniosków. Na
żądanie prokuratora sąd udziela mu głosu w każdym stanie rozprawy; art. 62 nie stosuje się.
§ 2. Każda ze stron obowiązana jest do złożenia oświadczenia co do twierdzeń strony przeciwnej,
dotyczących okoliczności faktycznych.
§ 3. Ponadto rozprawa obejmuje, stosownie do okoliczności, postępowanie dowodowe i roztrząsanie
jego wyników.
Art. 211. W razie nieobecności strony na rozprawie przewodniczący lub wyznaczony przez niego
sędzia sprawozdawca przedstawia jej wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy.
Art. 212. (214) Przewodniczący, jeżeli to możliwe, jeszcze przed wszczęciem postępowania
dowodowego powinien przez zadawanie pytań stronom ustalić, jakie z istotnych okoliczności sprawy są
między nimi sporne, i dążyć do ich wyjaśnienia. W razie uzasadnionej potrzeby może udzielić stronom
niezbędnych pouczeń, a stosownie do okoliczności zwraca im uwagę na celowość ustanowienia
pełnomocnika procesowego. W sprawach o alimenty i o naprawienie szkody wyrządzonej czynem
niedozwolonym przewodniczący poucza powoda występującego w sprawie bez adwokata lub radcy
prawnego o roszczeniach wynikających z przytoczonych przez niego faktów.
Art. 213. (215) § 1. Fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie
przez strony.
§ 2. Sąd jest związany uznaniem powództwa, chyba że uznanie jest sprzeczne z prawem lub
zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa.
Art. 214. (216) §1. Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość w doręczeniu
wezwania albo jeżeli nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną
sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć.
§ 2. Sąd może skazać na grzywnę stronę, jeżeli powołała się w złej wierze na nieprawdziwe
okoliczności, które skutkowały odroczeniem rozprawy.
§ 3. Jeżeli nieprawdziwe okoliczności, które skutkowały odroczeniem rozprawy, zostały powołane w
złej wierze przez pełnomocnika strony, sąd może go skazać na grzywnę.
Art. 2141. (217) §1. Usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby stron, ich przedstawicieli
ustawowych, pełnomocników, świadków i innych uczestników postępowania, wymaga przedstawienia
zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie sądu,
wystawionego przez lekarza sądowego.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się do osób pozbawionych wolności, których usprawiedliwianie
niestawiennictwa z powodu choroby regulują odrębne przepisy.
Art. 215. Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi wezwać do wzięcia udziału w sprawie lub
zawiadomić o toczącym się procesie osoby, które dotychczas w postępowaniu nie występowały w
charakterze powodów lub pozwanych.
Art. 216. Sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia stanu sprawy zarządzić stawienie się stron
lub jednej z nich osobiście albo przez pełnomocnika.
Art. 2161. (218) § 1. Sąd w sprawach dotyczących osoby małoletniego dziecka wysłucha je, jeżeli jego
rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala. Wysłuchanie odbywa się poza salą
posiedzeń sądowych.
§ 2. Sąd stosownie do okoliczności, rozwoju umysłowego, stanu zdrowia i stopnia dojrzałości dziecka
uwzględni jego zdanie i rozsądne życzenia.
Art. 217. § 1. Strona może aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności faktyczne i dowody
na uzasadnienie swych wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej, z
zastrzeżeniem niekorzystnych skutków, jakie według przepisów niniejszego kodeksu mogą dla niej
wyniknąć z działania na zwłokę lub niezastosowania się do zarządzeń przewodniczącego i postanowień
sądu.
§ 2. Sąd pominie środki dowodowe, jeżeli okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione lub
jeżeli strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki.
Art. 218. Sąd może zarządzić oddzielną rozprawę co do pozwu głównego i wzajemnego, jako też co
do jednego z kilku roszczeń połączonych w jednym pozwie, bądź to głównym, bądź wzajemnym, albo w
stosunku do poszczególnych współuczestników.
Art. 219. Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich
łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli są one ze sobą w związku lub mogły być objęte
jednym pozwem.
Art. 220. Sąd może ograniczyć rozprawę do poszczególnych zarzutów lub zagadnień wstępnych.
Art. 221. Pozwany nie może odmówić wdania się w spór co do istoty sprawy, chociaż wniósł zarzuty
formalne.
Art. 222. Oddalając zarzuty, których uwzględnienie uzasadniałoby odrzucenie pozwu, sąd wyda
oddzielne postanowienie i może wstrzymać dalsze rozpoznanie sprawy, aż do uprawomocnienia się tego
postanowienia. Oddalenie innych zarzutów formalnych sąd stwierdza w uzasadnieniu orzeczenia
kończącego postępowanie, przytaczając powody rozstrzygnięcia.
Art. 223. § 1. Przewodniczący powinien we właściwej chwili skłaniać strony do pojednania,
zwłaszcza na pierwszym posiedzeniu, po wstępnym wyjaśnieniu stanowiska stron. Osnowa ugody
zawartej przed sądem powinna być wciągnięta do protokołu rozprawy i stwierdzona podpisami stron.
Niemożność podpisania sąd stwierdzi w protokole.
§ 2. Przepis art. 203 § 4 stosuje się odpowiednio.
Art. 224. (219) § 1. Przewodniczący zamyka rozprawę po przeprowadzeniu dowodów i udzieleniu
głosu stronom.
§ 2. Można zamknąć rozprawę również w wypadku, gdy ma być przeprowadzony jeszcze dowód
przez sędziego wyznaczonego lub przez sąd wezwany albo gdy ma być przeprowadzony dowód z akt lub
wyjaśnień organów administracji publicznej, a rozprawę co do tych dowodów sąd uzna za zbyteczną.
Art. 225. Sąd może zamkniętą rozprawę otworzyć na nowo.
Art. 226. Od zarządzeń przewodniczącego wydanych w toku rozprawy strony mogą odwołać się do
sądu.
Dział III. DOWODY
Rozdział 1. Przedmiot i ocena dowodów
Art. 227. Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie.
Art. 228. § 1. Fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu.
§ 2. To samo dotyczy faktów znanych sądowi urzędowo, jednakże sąd powinien na rozprawie zwrócić
na nie uwagę stron.
Art. 229. (220) Nie wymagają również dowodu fakty przyznane w toku postępowania przez stronę
przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości.
Art. 230. Gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na
uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane.
Art. 231. Sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,
jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów (domniemanie faktyczne).
Art. 232. (221) Strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą
skutki prawne. Sąd może dopuścić dowód nie wskazany przez stronę.
Art. 233. § 1. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na
podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
§ 2. Sąd oceni na tej samej podstawie, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę
dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu.
Art. 234. Domniemania ustanowione przez prawo (domniemania prawne) wiążą sąd; mogą być
jednak obalone, ilekroć ustawa tego nie wyłącza.
Rozdział 2. Postępowanie dowodowe
Oddział 1. Przepisy ogólne
Art. 235. (222) §1. Postępowanie dowodowe odbywa się przed sądem orzekającym, chyba że
sprzeciwia się temu charakter dowodu albo wzgląd na poważne niedogodności lub niewspółmierność
kosztów w stosunku do przedmiotu sporu. W takich wypadkach sąd orzekający zleci przeprowadzenie
dowodu jednemu ze swych członków (sędzia wyznaczony) albo innemu sądowi (sąd wezwany).
§ 2. Jeżeli charakter dowodu się temu nie sprzeciwia, sąd orzekający może postanowić, że jego
przeprowadzenie nastąpi przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających dokonanie tej czynności na
odległość. Sąd orzekający przeprowadza dowód w obecności sądu wezwanego lub referendarza sądowego
w tym sądzie.
§ 3. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje urządzeń i środków
technicznych umożliwiających przeprowadzenie dowodu na odległość, sposób korzystania z tego rodzaju
urządzeń i środków, jak również sposób przechowywania, odtwarzania i kopiowania zapisów dokonanych
podczas jego przeprowadzenia, mając na względzie konieczność właściwego zabezpieczenia utrwalonego
obrazu lub dźwięku przed utratą dowodu, jego zniekształceniem lub nieuprawnionym ujawnieniem.
Art. 236. W postanowieniu o przeprowadzeniu dowodu sąd oznaczy fakty podlegające stwierdzeniu,
środek dowodowy i - stosownie do okoliczności - sędziego lub sąd, który ma dowód przeprowadzić, a
ponadto, jeżeli to jest możliwe, termin i miejsce przeprowadzenia dowodu. Wyznaczając sędziego, sąd
może pozostawić mu oznaczenie terminu przeprowadzenia dowodu.
Art. 237. Niestawiennictwo stron na termin nie wstrzymuje przeprowadzenia dowodu, chyba że
obecność stron lub jednej z nich okaże się konieczna.
Art. 238. § 1. (223) Protokół sporządzony zgodnie z art. 157 § 11, zawierający przebieg postępowania
dowodowego przed sędzią wyznaczonym lub przed sądem wezwanym, podpisują, oprócz sędziego i
protokolanta, także osoby przesłuchane oraz strony, jeżeli są obecne.
§ 2. Odmowę lub niemożność podpisania stwierdza się w protokole.
Art. 239. Sędzia wyznaczony i sąd wezwany mają w zakresie zleconego im postępowania
dowodowego prawa przewodniczącego i prawa sądu orzekającego. Na ich uchybienia strony mogą zwrócić
uwagę sądu nie później niż na najbliższej rozprawie.
Art. 240. § 1. Sąd nie jest związany swym postanowieniem dowodowym i może je stosownie do
okoliczności uchylić lub zmienić nawet na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Sędzia wyznaczony i sąd wezwany mogą uzupełnić na wniosek strony postanowienie sądu
orzekającego przez przesłuchanie nowych świadków na fakty wskazane w tym postanowieniu.
Art. 241. Sąd orzekający może zarządzić powtórzenie lub uzupełnienie postępowania dowodowego.
Art. 242. Jeżeli postępowanie dowodowe napotyka przeszkody o nieokreślonym czasie trwania, sąd
może oznaczyć termin, po którego upływie dowód może być przeprowadzony tylko wówczas, gdy nie
spowoduje to zwłoki w postępowaniu.
Art. 243. Zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym nie jest konieczne,
ilekroć ustawa przewiduje uprawdopodobnienie zamiast dowodu.
Oddział 2. Dokumenty
Art. 244. (224) § 1. Dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego
organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co
zostało w nich urzędowo zaświadczone.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do dokumentów urzędowych sporządzonych przez
organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne organizacje społeczne w zakresie zleconych im
przez ustawę spraw z dziedziny administracji publicznej.
Art. 245. Dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła
oświadczenie zawarte w dokumencie.
Art. 246. Jeżeli ustawa lub umowa stron wymaga dla czynności prawnej zachowania formy
pisemnej, dowód ze świadków lub z przesłuchania stron w sprawie między uczestnikami tej czynności na
fakt jej dokonania jest dopuszczalny w wypadku, gdy dokument obejmujący czynność został zagubiony,
zniszczony lub zabrany przez osobę trzecią, a jeżeli forma pisemna była zastrzeżona tylko dla celów
dowodowych, także w wypadkach określonych w kodeksie cywilnym.
Art. 247. Dowód ze świadków lub z przesłuchania stron przeciwko osnowie lub ponad osnowę
dokumentu obejmującego czynność prawną może być dopuszczony między uczestnikami tej czynności
tylko w wypadkach, gdy nie doprowadzi to do obejścia przepisów o formie zastrzeżonej pod rygorem
nieważności i gdy ze względu na szczególne okoliczności sprawy sąd uzna to za konieczne.
Art. 248. § 1. (225) Każdy obowiązany jest przedstawić na zarządzenie sądu w oznaczonym terminie i
miejscu dokument znajdujący się w jego posiadaniu i stanowiący dowód faktu istotnego dla
rozstrzygnięcia sprawy, chyba że dokument zawiera informacje niejawne.
§ 2. Od powyższego obowiązku może uchylić się ten, kto co do okoliczności objętych treścią
dokumentu mógłby jako świadek odmówić zeznania albo kto posiada dokument w imieniu osoby trzeciej,
która mogłaby z takich samych przyczyn sprzeciwić się przedstawieniu dokumentu. Jednakże i wówczas
nie można odmówić przedstawienia dokumentu, gdy jego posiadacz lub osoba trzecia obowiązani są do
tego względem chociażby jednej ze stron albo gdy dokument wystawiony jest w interesie strony, która
żąda przeprowadzenia dowodu. Strona nie może ponadto odmówić przedstawienia dokumentu, jeżeli
szkoda, na którą byłaby przez to narażona, polega na przegraniu procesu.
Art. 249. § 1. W sprawach dotyczących przedsiębiorstwa handlowego lub przemysłowego, w razie
powołania się jednej ze stron na księgi i dokumenty przedsiębiorstwa, należy je przedstawić sądowi, jeżeli
sąd uzna wyciąg za niewystarczający.
§ 2. Gdy zachodzi istotna trudność w dostarczeniu ksiąg do sądu, sąd może przejrzeć je na miejscu
lub zlecić sędziemu wyznaczonemu ich przejrzenie i sporządzenie niezbędnych wyciągów.
Art. 250. § 1. (226) Jeżeli dokument znajduje się w aktach organu, o którym mowa w art. 244 § 1,
wystarczy przedstawić urzędowo poświadczony przez ten organ odpis lub wyciąg z dokumentu. Sąd
zażąda udzielenia odpisu lub wyciągu, jeżeli strona sama uzyskać go nie może.
§ 2. Gdy sąd uzna za konieczne przejrzenie oryginału dokumentu, może zarządzić, by go dostarczono
na rozprawę, albo przejrzeć go na miejscu przez sędziego wyznaczonego lub przez cały skład sądu.
Art. 251. Za nieuzasadnioną odmowę przedstawienia dokumentu przez osobę trzecią sąd, po
wysłuchaniu jej oraz stron co do zasadności odmowy, skaże osobę trzecią na grzywnę. Osoba trzecia ma
prawo żądać zwrotu wydatków połączonych z przedstawieniem dokumentu.
Art. 252. Strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawarte w
nim oświadczenia organu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z prawdą, powinna
okoliczności te udowodnić.
Art. 253. Jeżeli strona zaprzecza prawdziwości dokumentu prywatnego albo twierdzi, że zawarte w
nim oświadczenie osoby, która je podpisała, od niej nie pochodzi, obowiązana jest okoliczności te
udowodnić. Jeżeli jednak spór dotyczy dokumentu prywatnego pochodzącego od innej osoby niż strona
zaprzeczająca, prawdziwość dokumentu powinna udowodnić strona, która chce z niego skorzystać.
Art. 254. § 1. Badania prawdziwości pisma dokonuje się z udziałem lub bez udziału biegłych,
zwłaszcza przez porównanie pisma na zakwestionowanym dokumencie z pismem tej samej osoby na
innych dokumentach niewątpliwie prawdziwych. Sąd w razie potrzeby może wezwać osobę, od której
pismo pochodzi, na termin wyznaczony, w celu napisania podyktowanych jej wyrazów.
§ 2. Od obowiązku złożenia próby pisma zwolniony jest ten, kto na zapytanie, czy pismo na
dokumencie jest prawdziwe, mógłby jako świadek odmówić zeznania.
§ 3. Sąd może zastosować do osoby trzeciej, która nie wykonała zarządzeń sądu wydanych w myśl
paragrafów poprzedzających, takie same środki przymusowe, jak wobec świadków.
§ 4. Osoba trzecia może na równi ze świadkiem żądać zwrotu wydatków koniecznych związanych ze
stawiennictwem do sądu, a ponadto wynagrodzenia za utratę zarobku.
Art. 255. Strona, która w złej wierze lub lekkomyślnie zgłosiła zarzuty przewidziane w art. 252 i 253,
podlega karze grzywny.
Art. 256. Sąd może zażądać, aby dokument w języku obcym był przełożony przez tłumacza
przysięgłego.
Art. 257. Sąd oceni na podstawie okoliczności poszczególnego wypadku, czy i o ile dokument
zachowuje moc dowodową pomimo przekreśleń, podskrobań lub innych uszkodzeń.
Oddział 3. Zeznania świadków
Art. 258. Strona powołująca się na dowód ze świadków obowiązana jest dokładnie oznaczyć fakty,
które mają być zeznaniami poszczególnych świadków stwierdzone, i wskazać świadków, tak by wezwanie
ich do sądu było możliwe.
Art. 259. Świadkami nie mogą być:
1) osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń;
2) (227) wojskowi i urzędnicy niezwolnieni od zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli
"zastrzeżone" lub "poufne", jeżeli ich zeznanie miałoby być połączone z jej naruszeniem;
3) przedstawiciele ustawowi stron oraz osoby, które mogą być przesłuchane w charakterze strony jako
organy osoby prawnej lub innej organizacji mającej zdolność sądową;
4) współuczestnicy jednolici.
Art. 2591. (228) Mediator nie może być świadkiem co do faktów, o których dowiedział się w związku z
prowadzeniem mediacji, chyba że strony zwolnią go z obowiązku zachowania tajemnicy mediacji.
Art. 260. Współuczestnik sporu, nie będący współuczestnikiem jednolitym, może być świadkiem co
do faktów dotyczących wyłącznie innego współuczestnika.
Art. 261. § 1. Nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonków
stron, ich wstępnych, zstępnych i rodzeństwa oraz powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak również
osób pozostających ze stronami w stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznań trwa po ustaniu
małżeństwa lub rozwiązaniu stosunku przysposobienia. Jednakże odmowa zeznań nie jest dopuszczalna w
sprawach o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód.
§ 2. Świadek może odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić jego
lub jego bliskich, wymienionych w paragrafie poprzedzającym, na odpowiedzialność karną, hańbę lub
dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem
istotnej tajemnicy zawodowej. Duchowny może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na
spowiedzi.
Art. 262. Sąd, wzywając świadka, wymieni w wezwaniu imię, nazwisko i zamieszkanie wezwanego,
miejsce i czas przesłuchania, nazwiska stron i przedmiot sprawy oraz zwięzłą osnowę przepisów o karach
za pogwałcenie obowiązków świadka, a ponadto o zwrocie wydatków koniecznych, związanych ze
stawiennictwem do sądu, oraz o wynagrodzeniu za utratę zarobku.
Art. 263. Przesłuchanie osób dotkniętych chorobą lub kalectwem odbywa się w miejscu, gdzie
przebywają, jeżeli nie mogą go opuścić.
Art. 264. Kolejność przesłuchania świadków oznacza przewodniczący. Świadkowie, którzy nie złożyli
jeszcze zeznań, nie mogą być obecni przy przesłuchaniu innych świadków.
Art. 265. § 1. Do przesłuchania świadka nie władającego dostatecznie językiem polskim sąd może
przybrać tłumacza.
§ 2. Do tłumaczy stosuje się odpowiednio przepisy o biegłych. Pracownik organów wymiaru
sprawiedliwości może pełnić obowiązki tłumacza bez składania przyrzeczenia, lecz z powołaniem się na
ślubowanie służbowe.
Art. 266. § 1. Przed przesłuchaniem świadka uprzedza się go o prawie odmowy zeznań i
odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań.
§ 2. Przesłuchanie rozpoczyna się od zadania świadkowi pytań dotyczących jego osoby oraz stosunku
do stron.
§ 3. Jeżeli świadek ma składać zeznania, przewodniczący odbiera od niego przyrzeczenie, po
pouczeniu go o znaczeniu tego aktu.
Art. 267. Nie składają przyrzeczenia świadkowie małoletni, którzy nie ukończyli lat siedemnastu,
oraz osoby skazane wyrokiem prawomocnym za fałszywe zeznania. Inni świadkowie mogą być za zgodą
stron zwolnieni przez sąd od złożenia przyrzeczenia.
Art. 268. Brzmienie przyrzeczenia jest następujące: "Świadomy znaczenia mych słów i
odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że będę mówił szczerą prawdę, niczego nie
ukrywając z tego, co mi jest wiadome".
Art. 269. § 1. Świadek składa przyrzeczenie, powtarzając za sędzią lub odczytując na głos tekst
przyrzeczenia, przy czym wszyscy - nie wyłączając sędziów - stoją.
§ 2. Niemi i głusi składają przyrzeczenie przez podpisanie jego tekstu lub przy pomocy biegłego.
Art. 270. W razie powtórnego przesłuchania świadka przypomina mu się poprzednio złożone
przyrzeczenie.
Art. 271. § 1. Świadek składa zeznanie ustnie, zaczynając od odpowiedzi na pytania
przewodniczącego, co i z jakiego źródła wiadomo mu w sprawie, po czym sędziowie i strony mogą w
tymże przedmiocie zadawać mu pytania.
§ 2. Niemi i głusi składają zeznania na piśmie lub przy pomocy biegłego.
Art. 272. Świadkowie, których zeznania przeczą sobie wzajemnie, mogą być konfrontowani.
Art. 273. § 1. (229) Zeznanie świadka, po zapisaniu do protokołu, sporządzonego zgodnie z art. 157 §
11, będzie mu odczytane i stosownie do okoliczności na podstawie jego uwag uzupełnione i sprostowane.
§ 2. Świadek może oddalić się z sądu nie wcześniej niż po uzyskaniu na to zezwolenia
przewodniczącego.
Art. 274. § 1. Za nie usprawiedliwione niestawiennictwo sąd skaże świadka na grzywnę, po czym
wezwie go powtórnie, a w razie ponownego niestawiennictwa skaże go na ponowną grzywnę i może
zarządzić jego przymusowe sprowadzenie.
§ 2. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do świadka, który oddalił się bez
zezwolenia przewodniczącego.
Art. 275. Świadek w ciągu tygodnia od daty doręczenia mu postanowienia skazującego go na
grzywnę lub na pierwszym posiedzeniu, na które zostanie wezwany, może usprawiedliwić swe
niestawiennictwo. W razie usprawiedliwienia niestawiennictwa sąd zwolni świadka od grzywny i od
przymusowego sprowadzenia. Postanowienia sądu mogą zapaść na posiedzeniu niejawnym.
Art. 276. § 1. Za nieuzasadnioną odmowę zeznań lub przyrzeczenia sąd, po wysłuchaniu obecnych
stron co do zasadności odmowy, skaże świadka na grzywnę.
§ 2. Niezależnie od powyższej grzywny sąd może nakazać aresztowanie świadka na czas nie
przekraczający tygodnia. Sąd uchyli areszt, jeżeli świadek złoży zeznanie lub przyrzeczenie albo jeżeli
sprawę ukończono w instancji, w której dowód z tego świadka został dopuszczony.
Art. 2761. (230) W razie uchybienia przez żołnierza w czynnej służbie wojskowej obowiązkom, o
których mowa w art. 274 i 276, sąd, zamiast skazać żołnierza na grzywnę, występuje do dowódcy
jednostki wojskowej, w której żołnierz ten pełni służbę, z wnioskiem o pociągnięcie go do
odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Art. 277. Świadek ma prawo żądać zwrotu wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem
do sądu, a ponadto wynagrodzenia za utratę zarobku. Przewodniczący może przyznać świadkowi zaliczkę
na koszty podróży i na utrzymanie w miejscu przesłuchania.
Oddział 4. Opinia biegłych
Art. 278. § 1. W wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków
stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich
opinii.
§ 2. Sąd orzekający może pozostawić prawo wyboru biegłego sędziemu wyznaczonemu lub sądowi
wezwanemu.
§ 3. Sąd oznaczy, czy opinia ma być przedstawiona ustnie, czy na piśmie.
Art. 279. Dopuszczenie dowodu z biegłych może nastąpić na posiedzeniu niejawnym po wysłuchaniu
wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru.
Art. 280. Osoba wyznaczona na biegłego może nie przyjąć włożonego na nią obowiązku z przyczyn,
jakie uprawniają świadka do odmowy zeznań, a ponadto z powodu przeszkody, która uniemożliwia jej
wydanie opinii.
Art. 281. Aż do ukończenia czynności biegłego strona może żądać jego wyłączenia z przyczyn, z
jakich można żądać wyłączenia sędziego. Gdy strona zgłasza wniosek o wyłączenie biegłego po
rozpoczęciu przez niego czynności, obowiązana jest uprawdopodobnić, że przyczyna wyłączenia powstała
później lub że przedtem nie była jej znana.
Art. 282. § 1. Biegły składa przed rozpoczęciem czynności przyrzeczenie w następującym brzmieniu:
"Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że powierzone
mi obowiązki biegłego wykonam z całą sumiennością i bezstronnością".
§ 2. Poza tym do przyrzeczenia biegłych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przyrzeczenia
świadków.
Art. 283. § 1. Biegły nie składa przyrzeczenia, gdy obie strony wyrażą na to zgodę.
§ 2. Biegły sądowy stały składa przyrzeczenie tylko przy objęciu stanowiska, w poszczególnych zaś
sprawach powołuje się na nie.
Art. 284. Sąd może zarządzić okazanie biegłemu akt sprawy i przedmiotu oględzin oraz zarządzić,
aby brał udział w postępowaniu dowodowym.
Art. 285. § 1. Opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie.
§ 2. Biegli mogą złożyć opinię łączną.
§ 3. Jeżeli biegły nie może na razie udzielić wyczerpującej opinii, sąd wyznaczy termin dodatkowy do
jej przedstawienia.
Art. 286. Sąd może zażądać ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie, może też w razie
potrzeby zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych.
Art. 287. Za nie usprawiedliwione niestawiennictwo, za nieuzasadnioną odmowę złożenia
przyrzeczenia lub opinii albo za nie usprawiedliwione opóźnienie złożenia opinii sąd skaże biegłego na
grzywnę.
Art. 288. Biegły ma prawo żądać wynagrodzenia za stawiennictwo do sądu i wykonaną pracę.
Przewodniczący może przyznać biegłemu zaliczkę na poczet wydatków.
Art. 289. Do wezwania i przesłuchania biegłych stosuje się ponadto odpowiednio przepisy o
świadkach, z wyjątkiem przepisów o przymusowym sprowadzeniu.
Art. 290. § 1. Sąd może zażądać opinii odpowiedniego instytutu naukowego lub
naukowo-badawczego. Sąd może zażądać od instytutu dodatkowych wyjaśnień bądź pisemnych, bądź
ustnych przez wyznaczoną do tego osobę, może też zarządzić złożenie dodatkowej opinii przez ten sam
lub inny instytut.
§ 2. W opinii instytutu należy wskazać osoby, które przeprowadziły badanie i wydały opinię.
Art. 291. Instytut naukowy lub naukowo-badawczy może żądać wynagrodzenia za wykonaną pracę i
za stawiennictwo swoich przedstawicieli.
Oddział 5. Oględziny
Art. 292. Sąd może zarządzić oględziny bez udziału lub z udziałem biegłych, a stosownie do
okoliczności - również w połączeniu z przesłuchaniem świadków.
Art. 293. Przepisy o obowiązku przedstawienia dokumentu stosuje się odpowiednio do
przedstawienia przedmiotu oględzin. Jeżeli rodzaj przedmiotu na to pozwala i nie jest to połączone ze
znacznymi kosztami, należy przedmiot oględzin dostarczyć do sądu.
Art. 294. Jeżeli przedmiot oględzin jest w posiadaniu osoby trzeciej, a oględziny mają być dokonane
w miejscu, gdzie przedmiot znajduje się, osoba ta powinna być wezwana na termin oględzin i obowiązana
jest ułatwić dostęp do przedmiotu.
Art. 295. § 1. Osoba trzecia w ciągu dni trzech od doręczenia jej wezwania może z ważnych
przyczyn żądać od sądu wzywającego zaniechania oględzin.
§ 2. Przed rozpoznaniem żądania osoby trzeciej sąd nie przystąpi do oględzin.
Art. 296. Osobę trzecią, która bez uzasadnionych przyczyn nie zastosowała się do zarządzeń w
przedmiocie oględzin, sąd skaże na grzywnę.
Art. 297. Osoba trzecia wezwana na termin oględzin ma prawo żądać zwrotu wydatków
koniecznych, związanych ze stawiennictwem do sądu, oraz wynagrodzenia za utratę zarobku na równi ze
świadkiem, a ponadto zwrotu wydatków połączonych z dostarczeniem przedmiotu oględzin.
Art. 298. Oględziny osoby mogą odbyć się tylko za jej zgodą.
Oddział 6. Przesłuchanie stron
Art. 299. (231) Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione
fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z
przesłuchania stron.
Art. 300. § 1. Za osobę prawną sąd przesłuchuje osoby wchodzące w skład organu uprawnionego
do jej reprezentowania, przy czym sąd decyduje, czy przesłuchać wszystkie te osoby, czy też tylko
niektóre z nich.
§ 2. (232) Za Skarb Państwa sąd może przesłuchać w charakterze strony osoby powołane do
reprezentowania państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone
roszczenie, lub inne wskazane osoby.
Art. 301. (233) Jeżeli powództwo jest wytoczone przez prokuratora lub organizację społeczną na rzecz
oznaczonej osoby, przesłuchuje się w charakterze strony powodowej tę osobę, chociażby nie przystąpiła
ona do sprawy.
Art. 302. § 1. Gdy z przyczyn natury faktycznej lub prawnej przesłuchać można co do okoliczności
spornych jedną tylko stronę, sąd oceni, czy mimo to należy przesłuchać tę stronę, czy też dowód ten
pominąć w zupełności. Sąd postąpi tak samo, gdy druga strona lub niektórzy ze współuczestników nie
stawili się na przesłuchanie stron lub odmówili zeznań.
§ 2. W sprawach osób znajdujących się pod władzą rodzicielską, opieką lub kuratelą od uznania sądu
zależy przesłuchanie bądź samej strony, bądź jej przedstawiciela ustawowego, bądź też obojga.
Art. 303. Sąd przesłucha najpierw strony bez odbierania przyrzeczenia. Jeżeli przesłuchanie to nie
wyświetli dostatecznie faktów, sąd może przesłuchać według swego wyboru jedną ze stron ponownie, po
uprzednim odebraniu od niej przyrzeczenia. Przesłuchanie jednej ze stron co do pewnego faktu z
odebraniem od niej przyrzeczenia nie wyłącza takiego przesłuchania drugiej strony co do innego faktu.
Art. 304. Przed przystąpieniem do przesłuchania sąd uprzedza strony, że obowiązane są zeznawać
prawdę i że stosownie do okoliczności mogą być przesłuchane ponownie po odebraniu od nich
przyrzeczenia. Przed odebraniem przyrzeczenia sąd uprzedza stronę o odpowiedzialności karnej za
złożenie fałszywych zeznań. Poza tym do przesłuchania stron i składania przyrzeczenia stosuje się
odpowiednio przepisy dotyczące świadków, z wyjątkiem przepisów o środkach przymusowych.
Oddział 7. Inne środki dowodowe
Art. 305. Sąd może dopuścić dowód z grupowego badania krwi.
Art. 306. Pobranie krwi w celu jej badania może nastąpić tylko za zgodą osoby, której krew ma być
pobrana, a jeżeli osoba ta nie ukończyła trzynastu lat lub jest ubezwłasnowolniona całkowicie - za zgodą
jej przedstawiciela ustawowego.
Art. 307. § 1. W celu przeprowadzenia dowodu z grupowego badania krwi sąd zwraca się do
biegłego o pobranie krwi, zbadanie jej i złożenie sprawozdania o wynikach badania łącznie z końcową
opinią.
§ 2. Sprawozdanie z grupowego badania krwi powinno zawierać stwierdzenie, czy sprawdzono
należycie tożsamość osób, których krew pobrano, oraz wskazanie sposobu przeprowadzenia badania.
Sprawozdanie powinno być podpisane przez osobę, która przeprowadziła badanie, a jeżeli krew została
pobrana przez inną osobę, pobranie krwi powinno być stwierdzone jej podpisem.
§ 3. Pobranie krwi i przesłanie jej do instytutu, o jakim mowa w art. 290, można zlecić biegłemu
miejsca zamieszkania stron lub siedziby sądu.
Art. 308. § 1. Sąd może dopuścić dowód z filmu, telewizji, fotokopii, fotografii, planów, rysunków
oraz płyt lub taśm dźwiękowych i innych przyrządów utrwalających albo przenoszących obrazy lub
dźwięki.
§ 2. Dowody, o których mowa w paragrafie poprzedzającym, sąd przeprowadza, stosując
odpowiednio przepisy o dowodzie z oględzin oraz o dowodzie z dokumentów.
Art. 309. Sposób przeprowadzenia dowodu innymi środkami dowodowymi niż wymienione w
artykułach poprzedzających określi sąd zgodnie z ich charakterem, stosując odpowiednio przepisy o
dowodach.
Rozdział 3. Zabezpieczenie dowodów
Art. 310. Przed wszczęciem postępowania na wniosek, a w toku postępowania również z urzędu,
można zabezpieczyć dowód, gdy zachodzi obawa, że jego przeprowadzenie stanie się niewykonalne lub
zbyt utrudnione, albo gdy z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy.
Art. 311. (234) Wniosek o zabezpieczenie dowodu składa się w sądzie właściwym do rozpoznania
sprawy, a w wypadkach nie cierpiących zwłoki lub gdy postępowanie nie zostało jeszcze wszczęte, w
sądzie rejonowym, w którego okręgu dowód ma być przeprowadzony.
Art. 312. Wniosek powinien zawierać:
1) oznaczenie wnioskodawcy i przeciwnika oraz innych osób zainteresowanych, jeżeli są znane;
2) wskazanie faktów oraz dowodów;
3) przyczyny uzasadniające potrzebę zabezpieczenia dowodu.
Art. 313. Zabezpieczenie dowodu może być dopuszczone bez wezwania przeciwnika tylko w
wypadkach nie cierpiących zwłoki albo gdy przeciwnik nie może być wskazany lub gdy miejsce jego
pobytu nie jest znane.
Art. 314. Sąd wzywa zainteresowanych na termin wyznaczony do przeprowadzenia dowodu;
jednakże w wypadkach nie cierpiących zwłoki przeprowadzenie dowodu może być rozpoczęte nawet przed
doręczeniem wezwania przeciwnikowi.
Art. 315. § 1. Strony mają prawo wskazywać przed sądem orzekającym uchybienia popełnione przy
zabezpieczeniu dowodu.
§ 2. (235) (uchylony).
Dział IV. ORZECZENIA
Rozdział 1. Wyroki
Oddział 1. Wydanie wyroku
Art. 316. § 1. (236) Po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy
istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie
okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy.
§ 2. Rozprawa powinna być otwarta na nowo, jeżeli istotne okoliczności ujawniły się dopiero po jej
zamknięciu.
Art. 317. § 1. (237) Sąd może wydać wyrok częściowy, jeżeli nadaje się do rozstrzygnięcia tylko część
żądania lub niektóre z żądań pozwu; to samo dotyczy powództwa wzajemnego.
§ 2. Na tej samej podstawie sąd może wydać wyrok częściowy, rozstrzygając o całości żądania
powództwa głównego lub wzajemnego.
Art. 318. § 1. Sąd, uznając roszczenie za usprawiedliwione w zasadzie, może wydać wyrok wstępny
tylko co do samej zasady, co do spornej zaś wysokości żądania - zarządzić bądź dalszą rozprawę, bądź jej
odroczenie.
§ 2. W razie zarządzenia dalszej rozprawy, wyrok co do wysokości żądania, jak również
rozstrzygnięcie co do kosztów może zapaść dopiero po uprawomocnieniu się wyroku wstępnego.
Art. 319. Jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do
wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić
powództwo zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na
ograniczenie odpowiedzialności.
Art. 320. W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone
świadczenie, a w sprawach o wydanie nieruchomości lub o opróżnienie pomieszczenia - wyznaczyć
odpowiedni termin do spełnienia tego świadczenia.
Art. 321. § 1. Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani
zasądzać ponad żądanie.
§ 2. (238) (uchylony).
Art. 322. Jeżeli w sprawie o naprawienie szkody, o dochody, zwrot bezpodstawnego wzbogacenia
lub o świadczenie z umowy o dożywocie sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest
niemożliwe lub nader utrudnione, może w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny, opartej
na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.
Art. 323. Wyrok może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa
poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku.
Art. 324. § 1. Sąd wydaje wyrok po niejawnej naradzie sędziów. Narada obejmuje dyskusję,
głosowanie nad mającym zapaść orzeczeniem i zasadniczymi powodami rozstrzygnięcia oraz spisanie
sentencji wyroku.
§ 2. Przewodniczący zbiera głosy sędziów według ich starszeństwa służbowego, a ławników według
ich wieku, poczynając od najmłodszego, sam zaś głosuje ostatni. Sprawozdawca, jeżeli jest wyznaczony,
głosuje pierwszy. Wyrok zapada większością głosów. Sędzia, który przy głosowaniu nie zgodził się z
większością, może przy podpisywaniu sentencji zgłosić zdanie odrębne i obowiązany jest uzasadnić je na
piśmie przed podpisaniem uzasadnienia.
§ 3. Sentencję wyroku podpisuje cały skład sądu.
Art. 325. Sentencja wyroku powinna zawierać wymienienie sądu, sędziów, protokolanta oraz
prokuratora, jeżeli brał udział w sprawie, datę i miejsce rozpoznania sprawy i wydania wyroku,
wymienienie stron i oznaczenie przedmiotu sprawy oraz rozstrzygnięcie sądu o żądaniach stron.
Art. 326. § 1. (239) Ogłoszenie wyroku powinno nastąpić na posiedzeniu, na którym zamknięto
rozprawę. Jednakże w sprawie zawiłej sąd może odroczyć ogłoszenie wyroku tylko jeden raz na czas do
dwóch tygodni. W postanowieniu o odroczeniu sąd powinien wyznaczyć termin ogłoszenia wyroku i
ogłosić go niezwłocznie po zamknięciu rozprawy.
§ 2. (240) Ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu jawnym. Nieobecność stron nie wstrzymuje
ogłoszenia. Jeżeli ogłoszenie było odroczone, może go dokonać sam przewodniczący lub sędzia
sprawozdawca.
§ 3. (241) Ogłoszenia wyroku dokonuje się przez odczytanie sentencji. Po ogłoszeniu sentencji
przewodniczący lub sędzia sprawozdawca podaje ustnie zasadnicze powody rozstrzygnięcia, może jednak
tego zaniechać, jeżeli sprawa była rozpoznawana przy drzwiach zamkniętych.
Art. 327. (242) § 1. Stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego,
obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia
środka zaskarżenia. Jeżeli zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych jest obowiązkowe,
należy pouczyć stronę o treści przepisów o obowiązkowym zastępstwie oraz o skutkach niezastosowania
się do tych przepisów.
§ 2. Stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego, która na skutek
pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd z urzędu w ciągu tygodnia od dnia
ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka
zaskarżenia.
Art. 328. § 1. (243) Uzasadnienie wyroku sporządza się na żądanie strony, zgłoszone w terminie
tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji wyroku, a w wypadku, o którym mowa w art. 327 § 2 - od dnia
doręczenia sentencji wyroku. Żądanie spóźnione sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Sąd sporządza
uzasadnienie wyroku również wówczas, gdy wyrok został zaskarżony w ustawowym terminie oraz gdy
wniesiono skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
§ 2. Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a
mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i
przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie
podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
Art. 329. (244) Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie dwutygodniowym od dnia złożenia
wniosku o sporządzenie uzasadnienia, a gdy wniosek taki nie był zgłoszony - od dnia zaskarżenia wyroku
lub wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W sprawie
zawiłej, w razie niemożności sporządzenia uzasadnienia w terminie, prezes sądu może przedłużyć ten
termin na czas oznaczony, nie dłuższy niż trzydzieści dni.
Art. 330. § 1. W sprawach rozstrzyganych w składzie trzech sędziów zawodowych uzasadnienie
wyroku podpisują sędziowie, którzy brali udział w jego wydaniu. Jeżeli którykolwiek z sędziów nie może
podpisać uzasadnienia, przewodniczący lub najstarszy służbą sędzia zaznacza na wyroku przyczynę braku
podpisu.
§ 2. Uzasadnienie wyroku w sprawie rozpoznawanej z udziałem ławników podpisuje tylko
przewodniczący. W razie złożenia zdania odrębnego uzasadnienie wyroku podpisuje przewodniczący wraz
z ławnikami.
Art. 331. (245) Wyrok z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która zażądała sporządzenia
uzasadnienia.
Art. 332. § 1. Sąd jest związany wydanym wyrokiem od chwili jego ogłoszenia.
§ 2. Jednakże w razie cofnięcia pozwu przed uprawomocnieniem się wyroku i przed jego
zaskarżeniem z jednoczesnym zrzeczeniem się dochodzonego roszczenia, a za zgodą pozwanego również
bez takiego zrzeczenia się, sąd pierwszej instancji uchyli swój wyrok i postępowanie w sprawie umorzy,
jeżeli uzna cofnięcie takie za dopuszczalne. Postanowienie sądu w tym przedmiocie może być wydane na
posiedzeniu niejawnym.
Oddział 2. Natychmiastowa wykonalność wyroków
Art. 333. § 1. Sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności,
jeżeli:
1) zasądza alimenty - co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat płatnych przed
wniesieniem powództwa za okres nie dłuższy niż za trzy miesiące;
2) zasądza roszczenie uznane przez pozwanego;
3) wyrok uwzględniający powództwo jest zaoczny.
§ 2. (246) Sąd może nadać wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli
zasądza należność z wekslu, czeku, warrantu, rewersu, dokumentu urzędowego lub dokumentu
prywatnego, którego prawdziwość nie została zaprzeczona, oraz jeżeli uwzględnia powództwo o
naruszenie posiadania.
§ 3. Sąd może również na wniosek nadać wyrokowi nadającemu się do wykonania w drodze
egzekucji rygor natychmiastowej wykonalności, gdyby opóźnienie uniemożliwiało lub znacznie utrudniało
wykonanie wyroku albo narażało powoda na szkodę.
Art. 334. § 1. Sąd może uzależnić natychmiastową wykonalność wyroku od złożenia przez powoda
stosownego zabezpieczenia.
§ 2. Zabezpieczenie może polegać również na wstrzymaniu wydania powodowi rzeczy odebranych
pozwanemu lub sum pieniężnych po ich wyegzekwowaniu albo na wstrzymaniu sprzedaży zajętego
majątku ruchomego.
§ 3. Sprzedaż lub przejęcie na własność zajętej nieruchomości wstrzymuje się z urzędu do czasu
uprawomocnienia się wyroku.
§ 4. Zabezpieczenie nie może być zarządzone co do należności alimentacyjnych w granicach, w jakich
sąd nadaje wyrokowi zasądzającemu te należności rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu.
Art. 335. § 1. Natychmiastowa wykonalność nie będzie orzeczona nawet za zabezpieczeniem, jeżeli
wskutek wykonania wyroku mogłaby wyniknąć dla pozwanego niepowetowana szkoda. Przepisu tego nie
stosuje się do wyroków zasądzających alimenty w granicach, w jakich sąd nadaje wyrokowi rygor
natychmiastowej wykonalności z urzędu.
§ 2. (247) Natychmiastowa wykonalność nie będzie również orzeczona nawet za zabezpieczeniem w
sprawach przeciwko Skarbowi Państwa.
Art. 336. Rygor natychmiastowej wykonalności obowiązuje od chwili ogłoszenia wyroku lub
postanowienia, którym go nadano, a gdy ogłoszenia nie było - od chwili podpisania sentencji orzeczenia.
Art. 337. Natychmiastowa wykonalność wyroku wygasa z chwilą ogłoszenia, a jeżeli nie było
ogłoszenia, z chwilą podpisania sentencji orzeczenia zmieniającego albo uchylającego wyrok lub
postanowienie o natychmiastowej wykonalności wyroku - w takim zakresie, w jakim nastąpiła zmiana lub
uchylenie.
Art. 338. § 1. Uchylając lub zmieniając wyrok, któremu nadany został rygor natychmiastowej
wykonalności, sąd na wniosek pozwanego orzeka w orzeczeniu kończącym postępowanie o zwrocie
spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia lub o przywróceniu poprzedniego stanu.
§ 2. Przepis paragrafu poprzedzającego nie wyłącza możliwości dochodzenia w osobnym procesie
naprawienia szkody poniesionej wskutek wykonania wyroku.
Oddział 3. Wyroki zaoczne
Art. 339. § 1. Jeżeli pozwany nie stawił się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę albo mimo
stawienia się nie bierze udziału w rozprawie, sąd wyda wyrok zaoczny.
§ 2. (248) W tym wypadku przyjmuje się za prawdziwe twierdzenie powoda o okolicznościach
faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed
rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa.
§ 3. (249) (skreślony).
Art. 340. Wyrok wydany w nieobecności pozwanego nie będzie zaoczny, jeżeli pozwany żądał
przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności albo składał już w sprawie wyjaśnienia ustnie lub na
piśmie.
Art. 341. W razie nienadejścia dowodu doręczenia na dzień rozprawy sąd może w ciągu następnych
dwóch tygodni wydać na posiedzeniu niejawnym wyrok zaoczny, jeżeli w tym czasie otrzyma dowód
doręczenia. Wyrok taki wiąże sąd od chwili podpisania sentencji.
Art. 342. (250) Wyrok zaoczny sąd uzasadnia, gdy powództwo zostało oddalone w całości lub w
części, a powód zażądał uzasadnienia w ciągu tygodnia od doręczenia mu wyroku, albo gdy powód, który
żądania takiego nie zgłosił, wniósł apelację w przepisanym terminie.
Art. 343. (251) Wyroki zaoczne doręcza się z urzędu obu stronom z pouczeniem o przysługujących im
środkach zaskarżenia.
Art. 3431. (252) Jeżeli po wydaniu wyroku zaocznego okaże się, że pozwany w chwili wniesienia
pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do jego
reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie zgodnie z przepisami kodeksu,
sąd z urzędu uchyla wyrok zaoczny i wydaje odpowiednie postanowienie.
Art. 344. § 1. Pozwany, przeciwko któremu zapadł wyrok zaoczny, może złożyć sprzeciw w ciągu
tygodnia od doręczenia mu wyroku.
§ 2. W piśmie zawierającym sprzeciw pozwany powinien przytoczyć zarzuty przeciwko żądaniu pozwu
oraz fakty i dowody na ich uzasadnienie.
§ 3. (253) Sprzeciw złożony po terminie oraz sprzeciw, którego braków strona w wyznaczonym
terminie nie uzupełniła, a także sprzeciw nieopłacony, sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym.
Art. 345. Jeżeli sprzeciw został złożony prawidłowo, przewodniczący wyznacza termin rozprawy i
zarządza doręczenie sprzeciwu powodowi.
Art. 346. § 1. Na wniosek pozwanego sąd zawiesi rygor natychmiastowej wykonalności nadany
wyrokowi zaocznemu, jeżeli wyrok ten został wydany z naruszeniem przepisów o dopuszczalności jego
wydania albo jeżeli pozwany uprawdopodobni, że jego niestawiennictwo było nie zawinione, a
przedstawione w sprzeciwie okoliczności wywołują wątpliwości co do zasadności wyroku zaocznego.
Zawieszając wykonalność wyroku, sąd może zarządzić środki zabezpieczenia w myśl oddziału
poprzedzającego.
§ 2. Wniosek o zawieszenie natychmiastowej wykonalności sąd może rozstrzygnąć na posiedzeniu
niejawnym.
Art. 347. (254) Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd wydaje wyrok, którym wyrok zaoczny w całości
lub części utrzymuje w mocy albo uchyla go i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też pozew odrzuca lub
postępowanie umarza. Przepis art. 332 § 2 stosuje się odpowiednio.
Art. 348. Koszty rozprawy zaocznej i sprzeciwu ponosi pozwany, choćby następnie wyrok zaoczny
został uchylony, chyba że niestawiennictwo pozwanego było nie zawinione lub że nie dołączono do akt
nadesłanych do sądu przed rozprawą wyjaśnień pozwanego.
Art. 349. § 1. W razie cofnięcia sprzeciwu sąd, jeżeli uzna, że cofnięcie jest dopuszczalne, umarza
postępowanie wywołane wniesieniem sprzeciwu i orzeka o kosztach jak przy cofnięciu pozwu. Wyrok
zaoczny staje się wówczas prawomocny.
§ 2. Przepis art. 203 § 4 stosuje się odpowiednio.
Oddział 4. Sprostowanie, uzupełnienie i wykładnia wyroków
Art. 350. § 1. Sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo
rachunkowe lub inne oczywiste omyłki.
§ 2. Sprostowanie sąd może postanowić na posiedzeniu niejawnym; o sprostowaniu umieszcza się
wzmiankę na oryginale wyroku, a na żądanie stron także na udzielonych im wypisach. Dalsze odpisy i
wypisy powinny być zredagowane w brzmieniu uwzględniającym postanowienie o sprostowaniu.
§ 3. (255) Jeżeli sprawa toczy się przed sądem drugiej instancji, sąd ten może z urzędu sprostować
wyrok pierwszej instancji.
Art. 351. § 1. (256) Strona może w ciągu dwóch tygodni od ogłoszenia wyroku, a gdy doręczenie
wyroku następuje z urzędu - od jego doręczenia, zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie
orzekł o całości żądania, o natychmiastowej wykonalności albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego
orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu.
§ 2. Wniosek o uzupełnienie wyroku co do zwrotu kosztów lub natychmiastowej wykonalności sąd
może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym.
§ 3. Orzeczenie uzupełniające wyrok zapada w postaci wyroku, chyba że uzupełnienie dotyczy
wyłącznie kosztów lub natychmiastowej wykonalności.
Art. 352. Sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści.
Postanowienie w tym przedmiocie sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym.
Art. 353. Wniosek o sprostowanie, uzupełnienie lub wykładnię wyroku nie ma wpływu na bieg
terminu do wniesienia środka zaskarżenia.
Rozdział 1a. Nakazy zapłaty(257)
Art. 3531. (258) § 1. Jeżeli przepis szczególny tak stanowi, sąd rozstrzyga sprawę, wydając nakaz
zapłaty.
§ 2. (259) W postępowaniu upominawczym oraz w elektronicznym postępowaniu upominawczym nakaz
zapłaty może wydać także referendarz sądowy.
Art. 3532. Do nakazów zapłaty stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli kodeks nie
stanowi inaczej.
Rozdział 2. Postanowienia sądu
Art. 354. (260) Jeżeli kodeks nie przewiduje wydania wyroku lub nakazu zapłaty, sąd wydaje
postanowienie.
Art. 355. § 1. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze
skutkiem prawnym pozew lub jeżeli wydanie wyroku stało się z innych przyczyn zbędne lub
niedopuszczalne.
§ 2. (261) Postanowienie o umorzeniu postępowania może zapaść na posiedzeniu niejawnym, jeżeli
powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew w piśmie procesowym albo gdy strony zawarły ugodę przed
mediatorem, którą zatwierdził sąd.
Art. 356. Rozstrzygnięcia zawarte w postanowieniach nie kończących postępowania w sprawie,
wydanych na posiedzeniach jawnych, wpisuje się do protokołu bez spisywania odrębnej sentencji, jeżeli
nie przysługuje na nie zażalenie.
Art. 357. § 1. (262) Postanowienia ogłoszone na posiedzeniu jawnym sąd uzasadnia tylko wtedy, gdy
podlegają one zaskarżeniu, i tylko na żądanie strony zgłoszone w terminie tygodniowym od dnia
ogłoszenia postanowienia. Postanowienia te doręcza się tylko tej stronie, która zażądała sporządzenia
uzasadnienia i doręczenia postanowienia z uzasadnieniem.
§ 2. (263) Postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z urzędu obu stronom, chyba
że przepis szczególny stanowi inaczej. Gdy stronie przysługuje środek zaskarżenia, postanowienie należy
doręczyć z uzasadnieniem; doręczając postanowienie, należy pouczyć stronę występującą w sprawie bez
adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia
środka zaskarżenia.
§ 3. (264) Uzasadnienie, o którym mowa w paragrafach poprzedzających, należy sporządzić w ciągu
tygodnia od dnia wydania postanowienia na posiedzeniu niejawnym. Jeżeli postanowienie wydano na
posiedzeniu jawnym, termin tygodniowy liczy się od dnia, w którym zażądano jego doręczenia, a gdy
żądania takiego nie było - od dnia wniesienia zażalenia.
§ 4. Postanowień, które odnoszą się wyłącznie do innych osób (świadka, biegłego, osoby trzeciej),
nie doręcza się stronom; osobom, których te postanowienia dotyczą, doręcza się je tylko wówczas, gdy
nie były one obecne na posiedzeniu, na którym postanowienia te zostały wydane.
Art. 358. Postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże sąd od chwili, w której zostało
podpisane wraz z uzasadnieniem, jeżeli zaś sąd postanowienia nie uzasadnia, od chwili podpisania
sentencji.
Art. 359. (265) § 1. Postanowienia nie kończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i
zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
§ 2. Postanowienia, o których mowa w § 1, mogą być zmieniane lub uchylane także wówczas, gdy
zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z
Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą.
Art. 360. Postanowienia stają się skuteczne w takim zakresie i w taki sposób, jaki wynika z ich
treści, z chwilą ogłoszenia, a jeżeli ogłoszenia nie było - z chwilą podpisania sentencji.
Art. 361. Do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli kodeks nie stanowi
inaczej.
Art. 362. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się odpowiednio do zarządzeń przewodniczącego.
Art. 3621. (266) Do postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy o
postanowieniach sądu.
Rozdział 3. Prawomocność orzeczeń
Art. 363. § 1. Orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek
odwoławczy lub inny środek zaskarżenia.
§ 2. (267) Mimo niedopuszczalności odrębnego zaskarżenia nie stają się prawomocne postanowienia
podlegające rozpoznaniu przez sąd drugiej instancji, gdy sąd ten rozpoznaje sprawę, w której je wydano.
§ 3. (268) Jeżeli zaskarżono tylko część orzeczenia, staje się ono prawomocne w części pozostałej z
upływem terminu do zaskarżenia, chyba że sąd drugiej instancji może z urzędu rozpoznać sprawę także w
tej części.
Art. 364. (269) §1. Prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek strony sąd pierwszej instancji na
posiedzeniu niejawnym, a dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie drugiej instancji - ten sąd.
Stwierdzenia dokonuje sąd jednoosobowo.
§ 2. Postanowienia w sprawie, o której mowa w § 1, może wydać także referendarz sądowy.
Art. 365. § 1. (270) Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również
inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie
przewidzianych także inne osoby.
§ 2. Kodeks postępowania karnego określa, w jakim zakresie orzeczenia sądu cywilnego nie wiążą
sądu w postępowaniu karnym.
Art. 366. Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z
podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami.
Dział V. ŚRODKI ODWOŁAWCZE
Rozdział 1. Apelacja(271)
Art. 367. § 1. Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja do sądu drugiej instancji.
§ 2. (272) Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a od wyroku sądu
okręgowego jako pierwszej instancji - sąd apelacyjny.
§ 3. Rozpoznanie sprawy następuje w składzie trzech sędziów zawodowych. Postanowienia dotyczące
postępowania dowodowego na posiedzeniu niejawnym wydaje sąd w składzie jednego sędziego.
§ 4. (273) Postanowienie o przyznaniu i cofnięciu zwolnienia od kosztów sądowych, o odmowie
zwolnienia, o odrzuceniu wniosku o zwolnienie oraz o nałożeniu na stronę obowiązku uiszczenia kosztów i
skazaniu na grzywnę, jak również postanowienie o ustanowieniu, cofnięciu ustanowienia, o odrzuceniu
wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz o skazaniu na grzywnę i nałożeniu na stronę
obowiązku uiszczenia ich wynagrodzenia sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego
sędziego.
Art. 368. (274) § 1. Apelacja powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma
procesowego, a ponadto zawierać:
1) oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy
w części,
2) zwięzłe przedstawienie zarzutów,
3) uzasadnienie zarzutów,
4) powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów i dowodów oraz wykazanie, że ich powołanie w
postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo że potrzeba powołania się na
nie wynikła później,
5) wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia.
§ 2. W sprawach o prawa majątkowe należy oznaczyć wartość przedmiotu zaskarżenia. Wartość ta
może być oznaczona na kwotę wyższą od wartości przedmiotu sporu wskazanej w pozwie jedynie wtedy,
gdy powód rozszerzył powództwo lub sąd orzekł ponad żądanie. Przepisy art. 19-24 i 25 § 1 stosuje się
odpowiednio.
Art. 369. § 1. Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie
dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem.
§ 2. Jeżeli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji,
termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia.
Art. 370. (275) Sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym apelację wniesioną po
upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację,
której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Art. 3701. (276) (utracił moc).
Art. 371. Po doręczeniu apelacji stronie przeciwnej sąd pierwszej instancji przedstawia niezwłocznie
akta sprawy sądowi drugiej instancji.
Art. 372. Strona przeciwna może w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia apelacji wnieść
odpowiedź na apelację wprost do sądu drugiej instancji.
Art. 373. (277) Sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym apelację, jeżeli ulegała ona
odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji. Jeżeli dostrzeże braki, do których usunięcia strona nie była
wezwana, zażąda ich usunięcia. W razie nieusunięcia braków w wyznaczonym terminie apelacja ulega
odrzuceniu.
Art. 374. (278) Sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym w razie
cofnięcia pozwu, cofnięcia apelacji albo jeżeli zachodzi nieważność postępowania.
Art. 375. Poza wypadkami wymienionymi w dwóch artykułach poprzedzających sąd drugiej instancji
wyznacza rozprawę.
Art. 376. Rozprawa przed sądem drugiej instancji odbywa się bez względu na niestawiennictwo
jednej lub obu stron. Wydany wyrok nie jest zaoczny.
Art. 377. Po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle
przedstawia stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów i wniosków apelacyjnych.
Art. 378. (279) § 1. Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach
zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
§ 2. W granicach zaskarżenia sąd drugiej instancji może z urzędu rozpoznać sprawę także na rzecz
współuczestników, którzy wyroku nie zaskarżyli, gdy będące przedmiotem zaskarżenia prawa lub
obowiązki są dla nich wspólne. Współuczestników tych należy zawiadomić o rozprawie; mogą oni składać
pisma przygotowawcze.
Art. 379. Nieważność postępowania zachodzi:
1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna,
2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania
lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany,
3) jeżeli o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo
jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona,
4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy
brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy,
5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw,
6) (280) jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na
wartość przedmiotu sporu.
Art. 380. Sąd drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu
pierwszej instancji, które nie podlegają zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie
sprawy.
Art. 381. Sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w
postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później.
Art. 382. Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w
pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.
Art. 383. W postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z
nowymi roszczeniami. Jednakże w razie zmiany okoliczności można żądać zamiast pierwotnego
przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się
można nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy.
Art. 384. Sąd nie może uchylić lub zmienić wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację, chyba
że strona przeciwna również wniosła apelację.
Art. 385. Sąd drugiej instancji oddala apelację, jeżeli jest ona bezzasadna.
Art. 386. § 1. W razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji zmienia zaskarżony wyrok i orzeka
co do istoty sprawy.
§ 2. W razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok,
znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do
ponownego rozpoznania.
§ 3. Jeżeli pozew ulega odrzuceniu albo zachodzi podstawa do umorzenia postępowania, sąd drugiej
instancji uchyla wyrok oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie.
§ 4. (281) Poza wypadkami określonymi w § 2 i 3 sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i
przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji
istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
§ 5. W wypadku uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rozpoznaje
ją w innym składzie.
§ 6. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu
drugiej instancji wiążą zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy
ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego.
Art. 387. § 1. (282) Sąd drugiej instancji uzasadnia z urzędu wyrok oraz postanowienie kończące
postępowanie w sprawie. W sprawach, w których apelację oddalono, uzasadnienie sporządza się tylko
wówczas, gdy strona zażądała doręczenia jej wyroku z uzasadnieniem.
§ 2. (283) Sporządzenie uzasadnienia powinno nastąpić w terminie dwóch tygodni od dnia ogłoszenia
sentencji orzeczenia. Jeżeli ogłoszenia nie było, termin ten liczy się od dnia wydania orzeczenia. W
sprawach, w których apelację oddalono, uzasadnienie sporządza się w terminie dwóch tygodni od dnia
zgłoszenia wniosku.
§ 3. Orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się tej stronie, która w terminie tygodniowym od ogłoszenia
sentencji zażądała doręczenia. Przepis art. 327 § 2 stosuje się odpowiednio. Jeżeli ogłoszenia nie było,
orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się stronom z urzędu w terminie tygodniowym od sporządzenia
uzasadnienia.
§ 4. (284) Jeżeli uzasadnienie nie zostało sporządzone, a w sprawie została wniesiona skarga
kasacyjna lub skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sąd drugiej
instancji sporządza uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia w terminie dwóch tygodni od dnia wniesienia
skargi.
Art. 3871. (285) W razie wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia, od którego przysługuje
skarga kasacyjna, strony i ich przedstawiciele mają obowiązek, do czasu upływu terminu do wniesienia
skargi kasacyjnej, zawiadamiać sąd drugiej instancji o każdej zmianie miejsca zamieszkania.
Art. 388. (286) § 1. W razie wniesienia skargi kasacyjnej, gdyby na skutek wykonania orzeczenia
stronie mogła być wyrządzona niepowetowana szkoda, sąd drugiej instancji może wstrzymać wykonanie
zaskarżonego orzeczenia do czasu ukończenia postępowania kasacyjnego lub uzależnić wykonanie tego
orzeczenia - a w razie oddalenia apelacji także orzeczenia sądu pierwszej instancji - od złożenia przez
powoda stosownego zabezpieczenia. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Zabezpieczenie może również polegać na wstrzymaniu wydania powodowi sum pieniężnych po
ich wyegzekwowaniu od pozwanego lub na wstrzymaniu sprzedaży zajętego majątku.
§ 3. Do czasu upływu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wstrzymuje się z urzędu sprzedaż
nieruchomości.
§ 4. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do wstrzymania skuteczności zaskarżonego orzeczenia
niepodlegającego wykonaniu.
Art. 389. Po bezskutecznym upływie terminu do zaskarżenia wydanego wyroku sąd drugiej instancji
zwraca akta sądowi pierwszej instancji.
Art. 390. § 1. (287) Jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji powstanie zagadnienie prawne budzące
poważne wątpliwości, sąd może przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu,
odraczając rozpoznanie sprawy. Sąd Najwyższy władny jest przejąć sprawę do rozpoznania albo przekazać
zagadnienie do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tego Sądu.
§ 2. Uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygająca zagadnienie prawne wiąże w danej sprawie.
Art. 391. (288) § 1. Jeżeli nie ma szczególnych przepisów o postępowaniu przed sądem drugiej
instancji, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej
instancji. Przepisy art. 194-196 i 198 nie mają zastosowania.
§ 2. (289) W razie cofnięcia apelacji sąd drugiej instancji umarza postępowanie apelacyjne i orzeka o
kosztach jak przy cofnięciu pozwu. Gdy cofnięcie apelacji nastąpiło przed sądem pierwszej instancji,
postępowanie umarza sąd pierwszej instancji.
Rozdział 11. (290) (uchylony).
Art. 392. (uchylony).
Art. 3921. (uchylony).
Art. 393. (uchylony).
Art. 3931. (uchylony).
Art. 3932. (291) (uchylony).
Art. 3933. (uchylony).
Art. 3934. (uchylony).
Art. 3935. (uchylony).
Art. 3936. (uchylony).
Art. 3937. (uchylony).
Art. 3938. (uchylony).
Art. 3939. (uchylony).
Art. 39310. (uchylony).
Art. 39311. (uchylony).
Art. 39312. (uchylony).
Art. 39313. (uchylony).
Art. 39314. (uchylony).
Art. 39315. (uchylony).
Art. 39316. (uchylony).
Art. 39317. (uchylony).
Art. 39318. (292) (uchylony).
Art. 39319. (uchylony).
Art. 39320. (293) (skreślony).
Rozdział 2. Zażalenie
Art. 394. § 1. (294) Zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej
instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia sądu pierwszej instancji i
zarządzenia przewodniczącego, których przedmiotem jest:
1) (295) zwrot pozwu, odmowa odrzucenia pozwu, przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu lub
niższemu albo podjęcie postępowania w innym trybie,
2) odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia oraz odmowa
ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie;
3) oddalenie opozycji przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego oraz niedopuszczenie
interwenienta do udziału w sprawie wskutek uwzględnienia opozycji;
4) rygor natychmiastowej wykonalności;
41) wstrzymanie wykonania prawomocnego orzeczenia do czasu rozstrzygnięcia skargi o wznowienie
postępowania;
42)(296) stwierdzenie prawomocności orzeczenia,
5) (297) skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzywnę,
zarządzenie przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka oraz odmowa zwolnienia świadka i
biegłego od grzywny i świadka od przymusowego sprowadzenia,
6) zawieszenie postępowania i odmowa podjęcia zawieszonego postępowania;
7) odmowa uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia;
8) sprostowanie lub wykładnia orzeczenia albo ich odmowa;
9) (298) zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, wymiar opłaty, zwrot
opłaty lub zaliczki, obciążenie kosztami sądowymi, jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do
istoty sprawy, koszty przyznane w nakazie zapłaty oraz wynagrodzenie biegłego i należności świadka;
10) oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego;
101) (299) zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem;
11) odrzucenie zażalenia;
12) (300) odrzucenie skargi na orzeczenie referendarza sądowego.
§ 2. Termin do wniesienia zażalenia jest tygodniowy i liczy się od doręczenia postanowienia, a gdy
strona nie zażądała w terminie przepisanym doręczenia postanowienia zapadłego na rozprawie - od
ogłoszenia postanowienia.
§ 3. Zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego oraz
zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również
zwięzłe uzasadnienie zażalenia ze wskazaniem w miarę potrzeby nowych faktów i dowodów.
Art. 3941. (301) § 1. (302) Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej
instancji:
1) odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia;
2) co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.
§ 2. (303) W sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje także na
postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o
których mowa w art. 3981, a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na
postanowienie sądu pierwszej instancji.
§ 3. Do postępowania przed Sądem Najwyższym toczącego się na skutek zażalenia stosuje się
odpowiednio art. 394 § 2 i 3, art. 395 i art. 397 § 1, art. 39810, art. 39814, art. 39815 § 1 zdanie pierwsze,
art. 39816, art. 39817, art. 39821.
Art. 3942. (304) § 1. Zażalenie do innego równorzędnego składu sądu drugiej instancji przysługuje na
postanowienie tego sądu:
1) oddalające wniosek o wyłączenie sędziego;
2) w przedmiocie skazania świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzywnę,
zarządzenia przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka oraz odmowy zwolnienia świadka i
biegłego od grzywny i świadka od przymusowego sprowadzenia, z wyjątkiem postanowień wydanych
w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.
§ 2. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia, o którym mowa w § 1, przepisy art. 394 § 2 i
3, art. 395 § 1, art. 396 i art. 397 § 1, 11 i § 2 zdanie pierwsze stosuje się odpowiednio.
Art. 395. (305) § 1. (306) Akta sprawy wraz z zażaleniem sąd pierwszej instancji przedstawia sądowi
drugiej instancji po doręczeniu zażalenia stronie przeciwnej, a w przypadkach gdy ustawa przewiduje
doręczenie zaskarżonego postanowienia tylko jednej ze stron oraz w przypadkach wskazanych w art. 394
§ 1 pkt 5 - niezwłocznie po złożeniu zażalenia bez doręczenia go stronie przeciwnej. Odpowiedź na
zażalenie może być wniesiona wprost do sądu drugiej instancji w terminie tygodniowym od dnia
doręczenia zażalenia.
§ 2. Jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, sąd, który
wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt sądowi drugiej
instancji, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Od ponownie
wydanego postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych.
Art. 396. Sąd pierwszej instancji może wstrzymać wykonanie zaskarżonego postanowienia do czasu
rozstrzygnięcia zażalenia. Postanowienie takie może zapaść na posiedzeniu niejawnym.
Art. 397. (307) § 1. Sąd drugiej instancji rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym.
§ 11. (308) W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia sąd drugiej instancji uzasadnia z urzędu
postanowienie kończące to postępowanie.
§ 2. (309) Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o
postępowaniu apelacyjnym. Rozpoznanie zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy zwolnienia
od kosztów sądowych lub cofnięcia takiego zwolnienia, odrzucenia wniosku o zwolnienie oraz nałożenia na
stronę obowiązku uiszczenia kosztów i skazania na grzywnę, odmowy ustanowienia adwokata lub radcy
prawnego lub ich odwołania oraz nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia wynagrodzenia adwokata lub
radcy prawnego dla niej ustanowionego i skazania na grzywnę następuje w składzie jednego sędziego.
Art. 3971. (310) §1. Rozpoznanie zażalenia na postanowienie wydane w elektronicznym postępowaniu
upominawczym następuje w składzie jednego sędziego.
§ 2. Przepisy art. 50530 § 2 i art. 50531 § 1-5 stosuje się odpowiednio.
Art. 398. Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia
przewodniczącego.
Dział VA. Skarga kasacyjna(311)
Art. 3981. (312) § 1. Od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub
postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie
w sprawie strona, Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka może
wnieść skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
§ 2. Wniesienie skargi kasacyjnej przez stronę wyłącza - w zaskarżonym zakresie - wniesienie skargi
kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka.
Art. 3982. § 1. (313) Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w
których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, w sprawach
gospodarczych - niższa niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i
ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń
społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o
przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego.
Skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia także w sprawach o
odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z
prawem.
§ 2. Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna także w sprawach:
1) o rozwód, o separację, o alimenty, o czynsz najmu lub dzierżawy oraz o naruszenie posiadania,
2) dotyczących kar porządkowych, świadectwa pracy i roszczeń z tym związanych oraz o deputaty lub
ich ekwiwalent,
3) rozpoznanych w postępowaniu uproszczonym.
§ 3. Niedopuszczalna jest skarga kasacyjna od wyroku ustalającego nieistnienie małżeństwa lub
orzekającego unieważnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron po uprawomocnieniu się wyroku
zawarła związek małżeński.
Art. 3983. § 1. Skargę kasacyjną strona może oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
§ 2. (314) Prokurator Generalny może oprzeć skargę kasacyjną na podstawach określonych w § 1,
jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego, Rzecznik
Praw Obywatelskich - jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia konstytucyjnych wolności albo
praw człowieka i obywatela, a Rzecznik Praw Dziecka - jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło do
naruszenia praw dziecka.
§ 3. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny
dowodów.
Art. 3984. (315) § 1. Skarga kasacyjna powinna zawierać:
1) oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości
czy w części,
2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie,
3) wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i
zmiany.
§ 2. Oprócz wymagań przewidzianych w § 1, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie
do rozpoznania i jego uzasadnienie.
§ 3. Ponadto skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma
procesowego, a w sprawach o prawa majątkowe powinna zawierać również oznaczenie wartości
przedmiotu zaskarżenia. Do skargi kasacyjnej dołącza się także dwa jej odpisy przeznaczone do akt Sądu
Najwyższego oraz dla Prokuratora Generalnego, chyba że sam wniósł skargę.
Art. 3985. § 1. Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie
dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej.
§ 2. (316) Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw
Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka wynosi sześć miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, a
jeżeli strona zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem - od chwili doręczenia orzeczenia stronie.
Art. 3986. § 1. (317) Jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 lub
3, przewodniczący w sądzie drugiej instancji wzywa skarżącego do usunięcia braków w terminie
tygodniowym pod rygorem odrzucenia skargi.
§ 2. (318) Sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po
upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 3984 § 1, nieopłaconą oraz skargę,
której braków nie usunięto w terminie lub z innych przyczyn niedopuszczalną.
§ 3. (319) Sąd Najwyższy odrzuca skargę kasacyjną, która podlegała odrzuceniu przez sąd drugiej
instancji, albo zwraca ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków.
§ 4. (320) O odrzuceniu skargi kasacyjnej niespełniającej wymagań określonych w art. 3984 § 1 sąd
drugiej instancji albo Sąd Najwyższy zawiadamia właściwy organ samorządu zawodowego, do którego
należy pełnomocnik.
Art. 3987. § 1. (321) Strona przeciwna może wnieść do sądu drugiej instancji odpowiedź na skargę
kasacyjną w terminie dwutygodniowym od doręczenia jej skargi. W razie wniesienia skargi kasacyjnej
przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka odpowiedź na
skargę mogą wnieść obydwie strony.
§ 2. Po upływie terminu do wniesienia odpowiedzi lub po zarządzeniu doręczenia odpowiedzi
skarżącemu, sąd drugiej instancji niezwłocznie przedstawia skargę kasacyjną i odpowiedź wraz z aktami
sprawy Sądowi Najwyższemu. Do akt sprawy dołącza się dwa odpisy zaskarżonego orzeczenia z
uzasadnieniem.
Art. 3988. § 1. W każdej sprawie Sąd Najwyższy może zwrócić się do Prokuratora Generalnego o
zajęcie na piśmie stanowiska co do skargi kasacyjnej wniesionej przez stronę i odpowiedzi na skargę.
Prokurator Generalny lub wyznaczony przez niego prokurator przedstawia stanowisko w terminie
trzydziestu dni, a jeżeli uzna, że wymaga tego ochrona praworządności, praw obywatelskich lub interesu
publicznego, bierze udział w postępowaniu kasacyjnym.
§ 2. Odpis pisma, o którym mowa w § 1, doręcza się stronom, które mogą się do niego
ustosunkować w terminie czternastu dni, nie później jednak niż na rozprawie kasacyjnej.
Art. 3989. § 1. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli:
1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,
2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów,
3) zachodzi nieważność postępowania lub
4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
§ 2. (322) O przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania Sąd Najwyższy orzeka
na posiedzeniu niejawnym. Postanowienie nie wymaga pisemnego uzasadnienia.
Art. 39810. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w składzie trzech sędziów. W pozostałych
wypadkach Sąd Najwyższy orzeka w składzie jednego sędziego.
Art. 39811. § 1. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, chyba że w
sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, a skarżący złożył w skardze kasacyjnej wniosek o jej
rozpoznanie na rozprawie. Sąd Najwyższy może także rozpoznać skargę kasacyjną na rozprawie, jeżeli
przemawiają za tym inne względy.
§ 2. Sędzia sprawozdawca przedstawia na rozprawie zwięźle stan sprawy, ze szczególnym
uwzględnieniem podstaw i wniosków kasacyjnych.
§ 3. Udzielając głosu stronom, przewodniczący może ograniczyć czas wystąpienia, stosownie do wagi
i zawiłości sprawy.
§ 4. Jeżeli w rozprawie bierze udział Prokurator Generalny lub upoważniony przez niego prokurator,
przewodniczący udziela mu głosu po wysłuchaniu stron.
Art. 39812. Z wyjątkiem wypadków określonych w art. 173-1751, postępowanie przed Sądem
Najwyższym ulega zawieszeniu jedynie na zgodny wniosek stron.
Art. 39813. § 1. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w
granicach podstaw; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność
postępowania.
§ 2. W postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd
Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
§ 3. Skarżący może przytoczyć nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.
Art. 39814. Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma uzasadnionych podstaw albo jeżeli
zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Art. 39815. § 1. Sąd Najwyższy w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej uchyla zaskarżone
orzeczenie w całości lub w części i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał
orzeczenie, lub innemu sądowi równorzędnemu; Sąd Najwyższy może uchylić także w całości lub w części
orzeczenie sądu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi temu samemu
lub równorzędnemu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przepis art. 415 stosuje się odpowiednio.
§ 2. W razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rozpoznaje ją w innym składzie.
Art. 39816. Jeżeli podstawa naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona, a skargi
kasacyjnej nie oparto także na podstawie naruszenia przepisów postępowania lub podstawa ta okazała się
nieuzasadniona, Sąd Najwyższy może na wniosek skarżącego uchylić zaskarżony wyrok i orzec co do istoty
sprawy. Przepis art. 415 stosuje się odpowiednio.
Art. 39817. § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące
poważne wątpliwości, Sąd Najwyższy może odroczyć wydanie orzeczenia i przekazać to zagadnienie do
rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tego Sądu.
§ 2. Uchwała powiększonego składu Sądu Najwyższego jest w danej sprawie wiążąca.
§ 3. Sąd Najwyższy w powiększonym składzie może przejąć sprawę do swego rozpoznania.
Art. 39818. (323) W razie wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw
Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka koszty procesu w postępowaniu kasacyjnym podlegają
wzajemnemu zniesieniu.
Art. 39819. Jeżeli pozew ulegał odrzuceniu albo istniała podstawa do umorzenia postępowania, Sąd
Najwyższy uchyla wydane w sprawie wyroki oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie. Przepis art.
415 stosuje się odpowiednio.
Art. 39820. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w
tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po
ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie
przez Sąd Najwyższy.
Art. 39821. Jeżeli nie ma szczególnych przepisów o postępowaniu przed Sądem Najwyższym, do
postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy o apelacji, z tym że skargę kasacyjną cofnąć może
również sama strona, a termin na sporządzenie uzasadnienia orzeczenia przez Sąd Najwyższy wynosi
miesiąc.
Dział Vb. Skarga na orzeczenie referendarza sądowego(324)
Art. 39822. § 1. (325) Na orzeczenie referendarza sądowego co do istoty sprawy, orzeczenie kończące
postępowanie, orzeczenia, o których mowa w art. 394 § 1 pkt 1, 2, 42, 5-9, orzeczenie co do nadania
klauzuli wykonalności, a także orzeczenia co do stwierdzenia wykonalności europejskiego nakazu zapłaty i
co do wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 7958, przysługuje skarga, chyba że przepis
szczególny stanowi inaczej. Skargę rozpoznaje sąd, w którym wydano zaskarżone orzeczenie.
§ 2. (326) W razie wniesienia skargi orzeczenie referendarza sądowego traci moc, z wyjątkiem
orzeczenia o nadaniu klauzuli wykonalności i orzeczeń o stwierdzeniu wykonalności europejskiego nakazu
zapłaty i o wydaniu zaświadczenia, o którym mowa w art. 7958.
§ 3. Sąd rozpoznaje sprawę jako sąd pierwszej instancji, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
§ 4. Skargę wnosi się do sądu w terminie tygodniowym od dnia doręczenia stronie postanowienia
referendarza sądowego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
§ 5. Skargę wniesioną po upływie terminu lub nieopłaconą sąd odrzuca.
Art. 39823. (327) § 1. Rozpoznając skargę na postanowienie referendarza w przedmiocie kosztów
sądowych lub kosztów procesu oraz na postanowienie o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy
prawnego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego
utrzymuje w mocy albo je zmienia.
§ 2. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie skargi na postanowienie referendarza
wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o
zażaleniu.
Dział VI. WZNOWIENIE POSTĘPOWANIA
Art. 399. (328) § 1. W wypadkach przewidzianych w dziale niniejszym można żądać wznowienia
postępowania, które zostało zakończone prawomocnym wyrokiem.
§ 2. Na podstawie określonej w art. 4011 postępowanie może być wznowione również w razie
zakończenia go postanowieniem.
Art. 400. Niedopuszczalna jest skarga o wznowienie od wyroku orzekającego unieważnienie
małżeństwa lub rozwód albo ustalającego nieistnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron zawarła
po jego uprawomocnieniu się nowy związek małżeński.
Art. 401. (329) Można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności:
1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy
ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się wyroku nie mogła domagać się wyłączenia;
2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana bądź
jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak
żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się wyroku niemożność działania ustała lub brak
reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności
procesowe.
Art. 4011. (330) Można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał
Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową
międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.
Art. 402. (331) (skreślony).
Art. 403. § 1. Można żądać wznowienia na tej podstawie, że:
1) wyrok został oparty na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku
karnym, następnie uchylonym;
2) wyrok został uzyskany za pomocą przestępstwa.
§ 2. (332) Można również żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku,
dotyczącego tego samego stosunku prawnego, albo wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków
dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w
poprzednim postępowaniu.
§ 3. (333) (uchylony).
§ 4. (334) Można żądać wznowienia, jeżeli na treść wyroku miało wpływ postanowienie niekończące
postępowania w sprawie, wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał
Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, uchylone
lub zmienione zgodnie z art. 4161.
Art. 404. Z powodu przestępstwa można żądać wznowienia jedynie wówczas, gdy czyn został
ustalony prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być wszczęte lub
że zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów.
Art. 405. (335) Do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności oraz na podstawie przewidzianej
w art. 4011 właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów
różnych instancji, właściwy jest sąd instancji wyższej. Do wznowienia postępowania na innej podstawie
właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał co do istoty sprawy.
Art. 406. Do postępowania ze skargi o wznowienie stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu
przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej.
Art. 407. (336) § 1. Skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzymiesięcznym; termin ten liczy się
od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie
możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o wyroku dowiedziała się strona,
jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.
§ 2. W sytuacji określonej w art. 4011 skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy od
dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału
Konstytucyjnego orzeczenie, o którym mowa w art. 4011, nie było jeszcze prawomocne na skutek
wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia
postanowienia o odrzuceniu, a w wypadku wydania go na posiedzeniu jawnym - od dnia ogłoszenia tego
postanowienia.
Art. 408. Po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się wyroku nie można żądać wznowienia, z
wyjątkiem wypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie
reprezentowana.
Art. 409. (337) Skarga o wznowienie powinna czynić zadość warunkom pozwu oraz zawierać
oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające
zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz wniosek o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia.
Art. 410. § 1. (338) Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną
lub nieopartą na ustawowej podstawie. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Na żądanie sądu skarżący uprawdopodobni okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub
dopuszczalność wznowienia.
Art. 411. (339) (uchylony).
Art. 412. § 1. Sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia.
§ 2. (340) Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd stosownie do okoliczności bądź oddala skargę o
wznowienie, bądź uwzględniając ją zmienia zaskarżone orzeczenie albo je uchyla i w razie potrzeby pozew
odrzuca lub postępowanie umarza.
§ 3. (341) (uchylony).
§ 4. (342) Jeżeli do rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania zakończonego wyrokiem właściwy jest
Sąd Najwyższy, sąd ten orzeka tylko o dopuszczalności wznowienia, a rozpoznanie sprawy przekazuje
sądowi drugiej instancji.
Art. 413. Sędzia, którego udziału lub zachowania się w procesie poprzednim dotyczy skarga,
wyłączony jest od orzekania w postępowaniu ze skargi o wznowienie.
Art. 414. Wniesienie skargi o wznowienie nie tamuje wykonania zaskarżonego wyroku. W razie
uprawdopodobnienia, że skarżącemu grozi niepowetowana szkoda, sąd może na wniosek strony
wstrzymać wykonanie wyroku, chyba że strona przeciwna złoży odpowiednie zabezpieczenie.
Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Art. 415. (343) Uchylając lub zmieniając wyrok, sąd na wniosek skarżącego w orzeczeniu kończącym
postępowanie w sprawie orzeka o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia lub o
przywróceniu stanu poprzedniego. Nie wyłącza to możliwości dochodzenia w osobnym procesie, także od
Skarbu Państwa, naprawienia szkody poniesionej wskutek wydania lub wykonania wyroku.
Art. 416. (344) §1. Niedopuszczalne jest dalsze wznowienie postępowania zakończonego
prawomocnym orzeczeniem wydanym na skutek skargi o wznowienie.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli skarga o wznowienie postępowania została oparta na
podstawie wznowienia określonej w art. 4011.
Art. 4161. (345) W sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem mogą być uchylone postanowienia
niekończące postępowania w sprawie, jeżeli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego
przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z
ustawą. Przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio.
Dział VII. (346) (skreślony).
Art. 417-424. (347) (skreślone).
Dział VIII. (348) SKARGA O STWIERDZENIE NIEZGODNOŚCI Z PRAWEM PRAWOMOCNEGO
ORZECZENIA
Art. 4241. (349) § 1. Można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu
drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została
wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków
prawnych nie było i nie jest możliwe.
§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych
zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, można także
żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków
prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie
środków prawnych.
Art. 4241a. (350) § 1. Od wyroków sądu drugiej instancji, od których wniesiono skargę kasacyjną, oraz
od orzeczeń Sądu Najwyższego skarga nie przysługuje.
§ 2. Orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi kasacyjnej traktuje się jak
orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi.
Art. 4241b. (351) W wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje,
odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z
prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w
postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych.
Art. 4242. (352) W wypadkach określonych w art. 4241 skargę może wnieść także Prokurator
Generalny, jeżeli niezgodność wyroku z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku
prawnego, Rzecznik Praw Obywatelskich - jeżeli niezgodność wyroku z prawem wynika z naruszenia
konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, albo Rzecznik Praw Dziecka - jeżeli
niezgodność wyroku z prawem wynika z naruszenia praw dziecka.
Art. 4243. (353) Od tego samego wyroku strona może wnieść tylko jedną skargę.
Art. 4244. (354) Skargę można oprzeć na podstawie naruszeń prawa materialnego lub przepisów
postępowania, które spowodowały niezgodność wyroku z prawem, gdy przez jego wydanie stronie została
wyrządzona szkoda. Podstawą skargi nie mogą być jednak zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny
dowodów.
Art. 4245. § 1. (355) Skarga powinna zawierać:
1) oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości lub
w części,
2) przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie,
3) wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny,
4) uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga
dotyczy,
5) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie
jest możliwe, a ponadto - gdy skargę wniesiono, stosując art. 4241 § 2 - że występuje wyjątkowy
wypadek uzasadniający wniesienie skargi,
6) wniosek o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem.
§ 2. Ponadto skarga powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego. Do
skargi - oprócz jej odpisów dla doręczenia ich uczestniczącym w sprawie osobom - dołącza się dwa odpisy
przeznaczone do akt Sądu Najwyższego.
Art. 4246. § 1. (356) Skargę wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwóch lat
od dnia jego uprawomocnienia się.
§ 2. W razie stwierdzenia niezachowania warunków formalnych określonych w art. 4245 § 2,
przewodniczący wzywa o poprawienie lub uzupełnienie skargi.
§ 3. (357) Skargę nieopłaconą, skargę wniesioną z naruszeniem art. 871 § 1 oraz skargę, której braków
strona nie usunęła w terminie, sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym.
Art. 4247. (358) Po doręczeniu skargi stronie przeciwnej, a gdy skargę wniósł Prokurator Generalny,
Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka - obydwu stronom, sąd przedstawia niezwłocznie
akta sprawy Sądowi Najwyższemu.
Art. 4248. § 1. Sąd Najwyższy odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę, jeżeli ulegała ona
odrzuceniu przez sąd niższej instancji, skargę wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą
wymagań określonych w art. 4245 § 1, jak również skargę z innych przyczyn niedopuszczalną.
§ 2. (359) Skarga podlega także odrzuceniu, jeżeli zmiana zaskarżonego wyroku w drodze innych
środków prawnych była lub jest możliwa albo jeżeli nie zachodzi wyjątek, o którym mowa w art. 4241 § 2.
Art. 4249. Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, jeżeli jest oczywiście
bezzasadna.
Art. 42410. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw.
Skarga podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, chyba że ważne względy przemawiają za
wyznaczeniem rozprawy.
Art. 42411. (360) § 1. Sąd Najwyższy oddala skargę w razie braku podstawy do stwierdzenia, że
zaskarżony wyrok jest niezgodny z prawem.
§ 2. Uwzględniając skargę, Sąd Najwyższy stwierdza, że wyrok jest w zaskarżonym zakresie
niezgodny z prawem.
§ 3. Jeżeli w chwili orzekania sprawa ze względu na osobę nie podlegała orzecznictwu sądów polskich
albo w sprawie droga sądowa była niedopuszczalna, Sąd Najwyższy - stwierdzając niezgodność wyroku z
prawem - uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok sądu pierwszej instancji i odrzuca pozew albo umarza
postępowanie.
Art. 42412. W wypadkach nieuregulowanych przepisami niniejszego działu do postępowania
wywołanego wniesieniem skargi stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej.
TYTUŁ VII. POSTĘPOWANIA ODRĘBNE
Dział I. POSTĘPOWANIE W SPRAWACH MAŁŻEŃSKICH
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Art. 425. (361) Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w sprawach o unieważnienie małżeństwa, o
ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa i o rozwód oraz o separację na żądanie jednego z
małżonków.
Art. 426. Do reprezentowania strony konieczne jest pełnomocnictwo udzielone do prowadzenia
danej sprawy.
Art. 427. Posiedzenia odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że obie strony żądają
publicznego rozpoznania sprawy, a sąd uzna, że jawność nie zagraża moralności.
Art. 428. § 1. Rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron. Jednakże w
razie nie usprawiedliwionego niestawiennictwa powoda na pierwsze posiedzenie sądowe wyznaczone w
celu przeprowadzenia rozprawy, postępowanie ulega zawieszeniu, chyba że prokurator popiera żądanie
unieważnienia albo ustalenia istnienia lub nieistnienia małżeństwa.
§ 2. Podjęcie postępowania następuje na wniosek powoda, nie wcześniej jednak niż po upływie
trzech miesięcy od dnia zawieszenia postępowania. W razie niezgłoszenia takiego wniosku w ciągu roku
po zawieszeniu, sąd umorzy postępowanie. Umorzenie wywołuje takie same skutki, jak umorzenie
postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron lub z powodu ich niestawiennictwa.
Art. 429. Jeżeli strona wezwana do osobistego stawiennictwa nie stawi się bez usprawiedliwionych
powodów na posiedzenie, sąd może skazać ją na grzywnę według przepisów o karach za
niestawiennictwo świadka, nie może jednak nakazać przymusowego sprowadzenia jej do sądu.
Art. 430. Małoletni, którzy nie ukończyli lat trzynastu, a zstępni stron, którzy nie ukończyli lat
siedemnastu, nie mogą być przesłuchiwani w charakterze świadków.
Art. 431. W sprawach przewidzianych w rozdziale niniejszym nie można oprzeć rozstrzygnięcia
wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu okoliczności faktycznych. W sprawach tych nie stosuje
się art. 339 § 2.
Art. 432. (362) W każdej sprawie o rozwód lub o separację sąd zarządza przeprowadzenie dowodu z
przesłuchania stron. W innych sprawach sąd nie może odmówić dopuszczenia takiego dowodu, jeżeli
strona go powołała. Art. 302 § 1 stosuje się odpowiednio.
Art. 433. Protokół rozprawy powinien zawierać oświadczenie małżonków co do liczby, wieku i płci
dzieci żyjących, stosunków majątkowych i zarobkowych obu małżonków, szczególnych obowiązków
utrzymania osób nie będących ich wspólnymi dziećmi oraz co do treści umowy majątkowej, jeżeli
małżonkowie umowę taką zawarli.
Art. 434. Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez wyznaczoną osobę wywiadu środowiskowego
w celu ustalenia warunków, w których żyją i wychowują się dzieci stron.
Art. 4341. (363) (uchylony).
Art. 435. § 1. Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich.
§ 2. Nie dotyczy to części orzekającej o prawach i roszczeniach majątkowych poszukiwanych łącznie
z prawami niemajątkowymi.
Rozdział 2. Sprawy o rozwód i o separację(364)
Art. 436. (365) § 1. Jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może skierować strony do
mediacji. Skierowanie to jest możliwe także wtedy, gdy postępowanie zostało zawieszone.
§ 2. Przepisy o mediacji stosuje się odpowiednio, z tym że przedmiotem mediacji może być także
pojednanie małżonków.
§ 3. (366) (uchylony).
§ 4. (367) Jeżeli strony nie uzgodniły osoby mediatora, sąd kieruje je do stałego mediatora
posiadającego wiedzę teoretyczną, w szczególności posiadającego wykształcenie z zakresu psychologii,
pedagogiki, socjologii lub prawa oraz umiejętności praktyczne w zakresie prowadzenia mediacji w
sprawach rodzinnych.
Art. 437. (368) (uchylony).
Art. 438. (369) (uchylony).
Art. 439. (370) § 1. Powództwo wzajemne o rozwód lub o separację jest niedopuszczalne.
§ 2. W czasie trwania procesu o rozwód lub o separację nie może być wszczęta odrębna sprawa o
rozwód albo o separację.
§ 3. Strona pozwana w sprawie o rozwód może jednak również żądać rozwodu albo separacji. Strona
pozwana w sprawie o separację może również żądać separacji albo rozwodu.
Art. 440. § 1. Jeżeli sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na utrzymanie pożycia
małżeńskiego, zawiesza postępowanie. Zawieszenie takie może nastąpić tylko raz w toku postępowania.
§ 2. Podjęcie postępowania następuje na wniosek jednej ze stron; poza tym stosuje się odpowiednio
art. 428 § 2.
Art. 441. Postępowanie dowodowe ma przede wszystkim na celu ustalenie okoliczności dotyczących
rozkładu pożycia, jak również okoliczności dotyczących dzieci stron i ich sytuacji, a w razie uznania
powództwa - także przyczyn, które skłoniły do tego stronę pozwaną.
Art. 442. (371) Jeżeli pozwany uznaje żądanie pozwu a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich
dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron.
Art. 443. (372) (uchylony).
Art. 444. (373) Małżonek może dochodzić roszczeń alimentacyjnych od drugiego małżonka na
wypadek orzeczenia rozwodu, jak również na wypadek orzeczenia separacji. Dochodzenie następuje przez
zgłoszenie wniosku na rozprawie w obecności drugiego małżonka albo w piśmie, które należy doręczyć
drugiemu małżonkowi.
Art. 445. (374) § 1. W czasie trwania procesu o rozwód lub o separację nie może być wszczęta
odrębna sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny i o alimenty pomiędzy małżonkami albo pomiędzy nimi a
ich wspólnymi małoletnimi dziećmi co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o
separację. Pozew lub wniosek o zabezpieczenie w takiej sprawie sąd przekaże sądowi, w którym toczy się
sprawa o rozwód lub o separację, w celu rozstrzygnięcia według przepisów o postępowaniu
zabezpieczającym.
§ 2. Postępowanie w sprawie o zaspokojenie potrzeb rodziny lub o alimenty, wszczęte przed
wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację, ulega z urzędu zawieszeniu z chwilą wytoczenia
powództwa o rozwód lub o separację co do świadczeń za okres od jego wytoczenia. Z chwilą wydania w
sprawie o rozwód lub o separację postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia wykonania obowiązku
zaspokajania potrzeb rodziny lub o alimenty wstrzymuje się także z mocy prawa wykonanie
nieprawomocnych orzeczeń o obowiązku tych świadczeń, wydanych w poprzednio wszczętej sprawie, za
okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację.
§ 3. Po prawomocnym zakończeniu sprawy o rozwód lub o separację zawieszone postępowanie
podejmuje się z mocy prawa, orzeczenia zaś, których wykonanie było wstrzymane, podlegają wykonaniu,
jednak tylko co do okresu, za który w sprawie o rozwód lub o separację nie orzeczono o roszczeniach
objętych zawieszonym postępowaniem. W pozostałym zakresie postępowanie ulega z mocy prawa
umorzeniu.
Art. 4451. (375) § 1. Jeżeli sprawa o rozwód lub o separację jest w toku, nie może być wszczęte
odrębne postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi stron lub o
ustalenie kontaktów z nimi. W razie potrzeby orzeczenia o władzy rodzicielskiej lub o kontaktach stosuje
się przepisy o postępowaniu zabezpieczającym.
§ 2. Postępowanie w sprawie dotyczącej władzy rodzicielskiej lub kontaktów wszczęte przed
wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację ulega z urzędu zawieszeniu, a o władzy rodzicielskiej
lub kontaktach przez cały czas trwania sprawy o rozwód lub o separację sąd orzeka w postępowaniu
zabezpieczającym. Sąd postanowi podjąć postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej lub kontaktów,
jeżeli w prawomocnym orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie o rozwód lub o separację nie
orzeczono o władzy rodzicielskiej lub kontaktach. W przeciwnym wypadku postępowanie ulega umorzeniu.
Art. 4452. (376) W każdym stanie sprawy o rozwód lub separację sąd może skierować strony do
mediacji w celu ugodowego załatwienia spornych kwestii dotyczących zaspokojenia potrzeb rodziny,
alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi oraz spraw majątkowych
podlegających rozstrzygnięciu w wyroku orzekającym rozwód lub separację. Przepis art. 436 § 4 stosuje
się odpowiednio.
Art. 4453. (377) Na wniosek strony stosuje się przepisy art. 5821 § 2 lub 3.
Art. 446. W razie śmierci jednego z małżonków postępowanie umarza się.
Rozdział 3. Inne sprawy
Art. 447. § 1. (378) Na wniosek osoby, która po śmierci jednego z małżonków zamierza wytoczyć
powództwo o unieważnienie małżeństwa, sąd rejonowy miejsca zamieszkania zmarłego ustanawia
kuratora. Jeżeli zmarli obydwoje małżonkowie, ustanawia się dwóch kuratorów.
§ 2. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do powództwa o ustalenie istnienia
lub nieistnienia małżeństwa.
Art. 448. § 1. Jeżeli powództwo o unieważnienie małżeństwa wytacza prokurator, pozywa on oboje
małżonków, a w wypadku śmierci jednego z nich - kuratora ustanowionego na miejsce zmarłego
małżonka.
§ 2. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do powództwa prokuratora o
ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa.
Art. 449. § 1. W sprawach o unieważnienie albo o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa
odpis pozwu doręcza się prokuratorowi i zawiadamia się go o terminach rozprawy.
§ 2. Jeżeli sprawa taka została wytoczona lub jest popierana przez prokuratora, nie stosuje się
przepisów o zawieszeniu postępowania na zgodny wniosek stron lub z powodu niestawiennictwa obu
stron.
Art. 450. § 1. Postępowanie o unieważnienie małżeństwa w razie śmierci jednego z małżonków
zawiesza się.
§ 2. Postępowanie umarza się, jeżeli zstępni małżonka, który wytoczył powództwo, nie zgłoszą w
ciągu sześciu miesięcy po wydaniu postanowienia o zawieszeniu wniosku o podjęcie postępowania.
§ 3. W razie śmierci pozwanego małżonka, a jeżeli pozwanymi byli oboje małżonkowie, w razie
śmierci jednego z nich, postępowanie podejmuje się po ustanowieniu przez sąd orzekający na posiedzeniu
niejawnym kuratora, który wstępuje na miejsce zmarłego małżonka.
Art. 451. (379) Przepisy art. 444, 445 i 4451 stosuje się odpowiednio w sprawach o unieważnienie
małżeństwa.
Art. 452. (380) W sprawach o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami stosuje się
odpowiednio przepisy art. 426, 431, 432, 435 § 1, 441 i 446.
Dział II. POSTĘPOWANIE W SPRAWACH ZE STOSUNKÓW MIĘDZY RODZICAMI A DZIEĆMI
Art. 453. (381) Przepisy niniejszego działu stosuje się w sprawach o ustalenie lub zaprzeczenie
pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia.
Art. 4531. (382) W sprawach o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka oraz o ustalenie
bezskuteczności uznania ojcostwa matka i ojciec dziecka mają zdolność procesową także wtedy, gdy są
ograniczeni w zdolności do czynności prawnych, jeżeli ukończyli lat szesnaście.
Art. 454. § 1. (383) W sprawach o ustalenie macierzyństwa albo ojcostwa prokurator wytaczając
powództwo wskazuje w pozwie dziecko, na którego rzecz wytacza powództwo, oraz pozywa odpowiednio
matkę dziecka albo domniemanego ojca, a jeżeli osoby te nie żyją - kuratora ustanowionego na ich
miejsce.
§ 11. (384) W sprawach o zaprzeczenie macierzyństwa prokurator, wytaczając powództwo, pozywa
kobietę wpisaną jako matka w akcie urodzenia dziecka oraz mężczyznę, którego ojcostwo zostało ustalone
z uwzględnieniem jej macierzyństwa, a jeżeli osoby te nie żyją - kuratora ustanowionego na ich miejsce
oraz dziecko.
§ 2. W sprawach o zaprzeczenie ojcostwa prokurator wytaczając powództwo pozywa męża matki
dziecka, a jeżeli ten nie żyje - kuratora ustanowionego na jego miejsce oraz dziecko, jak również matkę
dziecka, jeżeli ta żyje.
§ 3. (385) W sprawach o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa prokurator, wytaczając
powództwo, pozywa dziecko oraz mężczyznę, który uznał ojcostwo, a jeżeli ten nie żyje - kuratora
ustanowionego na jego miejsce, a także matkę dziecka, jeżeli ta żyje; w razie uznania ojcostwa po śmierci
dziecka prokurator pozywa ustanowionego na miejsce dziecka kuratora.
§ 4. W sprawach o rozwiązanie przysposobienia prokurator wytaczając powództwo pozywa
przysposabiającego oraz przysposobionego.
Art. 4541. (386) § 1. Powództwo wzajemne o ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa, o ustalenie
lub zaprzeczenie ojcostwa, a także o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa nie jest dopuszczalne.
§ 2. W czasie trwania procesu o ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa, o ustalenie lub
zaprzeczenie ojcostwa albo o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa nie może być wszczęta odrębna
sprawa o ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa, o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa albo o ustalenie
bezskuteczności uznania ojcostwa.
§ 3. Strona pozwana może jednak również żądać ustalenia lub zaprzeczenia macierzyństwa, ustalenia
lub zaprzeczenia ojcostwa albo ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa.
Art. 455. Rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron.
Art. 456. (387) § 1. Postępowanie umarza się w razie śmierci jednej ze stron, a jeżeli w charakterze
tej samej strony występuje kilka osób, w razie śmierci wszystkich tych osób, z zastrzeżeniem § 2 i 3.
§ 2. W sprawie wytoczonej przez dziecko o ustalenie albo zaprzeczenie macierzyństwa, o
zaprzeczenie ojcostwa albo ustalenie bezskuteczności uznania, jak również w sprawie wytoczonej przez
dziecko albo jego matkę o ustalenie ojcostwa, postępowanie zawiesza się w razie śmierci pozwanych do
czasu ustanowienia przez sąd orzekający kuratora, który wstępuje do sprawy na miejsce zmarłego.
Przepis ten stosuje się w sprawie o rozwiązanie przysposobienia w razie śmierci przysposabiającego.
§ 3. W sprawie o ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa, ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa oraz
w sprawie o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa postępowanie umarza się w razie śmierci dziecka,
chyba że dziecko, które wytoczyło powództwo o ustalenie macierzyństwa albo o ustalenie ojcostwa,
pozostawiło zstępnych; w takim wypadku postępowanie zawiesza się. Jeżeli zstępni w ciągu sześciu
miesięcy od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą wniosku o jego
podjęcie, sąd postępowanie umorzy.
Art. 4561. (388) § 1. W sprawach o ustalenie macierzyństwa przewodniczący zawiadamia o toczącym
się procesie mężczyznę, którego dotyczy domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki, doręczając
mu odpis pozwu.
§ 2. W sprawach o zaprzeczenie macierzyństwa przewodniczący zawiadamia o toczącym się procesie
mężczyznę, którego ojcostwa dotyczy wynik postępowania, doręczając mu odpis pozwu.
Art. 457. (389) W sprawach o zaprzeczenie pochodzenia dziecka lub o ustalenie bezskuteczności
uznania ojcostwa, albo o rozwiązanie przysposobienia odpis pozwu doręcza się prokuratorowi i
zawiadamia się go o terminach rozprawy.
Art. 458. § 1. W sprawach objętych przepisami działu niniejszego stosuje się odpowiednio przepisy
art. 426, 429, 431, 434 i 435.
§ 2. Jeżeli jednocześnie z ustaleniem ojcostwa dochodzi się związanych z tym roszczeń majątkowych,
do części postępowania dotyczących tych roszczeń nie stosuje się przepisów art. 429 i 456. W razie
śmierci pozwanego postępowanie w części dotyczącej roszczeń majątkowych zawiesza się do czasu
prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o ustalenie ojcostwa, po czym może ono być podjęte z udziałem
następców prawnych zmarłego lub kuratora spadku.
DZIAŁ III .(390) POSTĘPOWANIE W SPRAWACH Z ZAKRESU PRAWA PRACY I UBEZPIECZEŃ
SPOŁECZNYCH
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Art. 459. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w sprawach z zakresu prawa pracy, a także w
sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Art. 460. § 1. (391) Zdolność sądową i procesową ma także pracodawca, chociażby nie posiadał
osobowości prawnej, a w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zdolność tę ma organ rentowy.
§ 2. W razie potrzeby ustanowienia dla strony kuratora, postanowienie, o którym mowa w art. 69,
może zapaść również z urzędu.
Art. 461. § 1. Powództwo w sprawach z zakresu prawa pracy może być wytoczone bądź przed sąd
właściwości ogólnej pozwanego, bądź przed sąd, w którego okręgu praca jest, była lub miała być
wykonywana, bądź też przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład pracy.
§ 11. (392) Do właściwości sądów rejonowych, bez względu na wartość przedmiotu sporu, należą
sprawy z zakresu prawa pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności
wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub
płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub
naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy, a także sprawy dotyczące kar
porządkowych i świadectwa pracy oraz roszczenia z tym związane.
§ 2. (393) W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd, w
którego okręgu ma miejsce zamieszkania strona odwołująca się od decyzji wydanej przez organ rentowy,
chyba że przepis odrębny stanowi inaczej.
§ 21. (394) W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których wniesiono odwołanie od decyzji
Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, wojskowego organu
emerytalnego albo organu emerytalnego właściwego w stosunku do funkcjonariuszy Służby Więziennej,
właściwy jest sąd, w którego okręgu ma siedzibę ten organ.
§ 22. (395) W sprawach, w których nie można określić właściwości sądu według przepisów paragrafów
poprzedzających, jak również w sprawach, w których ubezpieczony zamieszkały na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej otrzymuje świadczenie wypłacane przez wyznaczoną przez Prezesa Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych jednostkę organizacyjną tego Zakładu, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma
siedzibę organ rentowy.
§ 3. Sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu, rozpoznającemu sprawy z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych, jeżeli
przemawiają za tym względy celowości. Postanowienie w tym przedmiocie może zapaść na posiedzeniu
niejawnym. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem sądu
przekazującego.
Art. 462. (396) W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych organizacje społeczne,
o których mowa w art. 61, a także inspektorzy pracy w zakresie określonym w art. 631, mogą powodować
wszczęcie postępowania na rzecz pracowników oraz ubezpieczonych. Przepisy art. 61-63 stosuje się
odpowiednio.
Art. 463. (397) (uchylony).
Art. 464. § 1. Odrzucenie pozwu nie może nastąpić z powodu niedopuszczalności drogi sądowej,
gdy do rozpoznania sprawy właściwy jest inny organ. W tym wypadku sąd przekaże mu sprawę.
Postanowienie sądu o przekazaniu sprawy może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Jeżeli jednak organ
ten uprzednio uznał się za niewłaściwy, sąd rozpozna sprawę.
§ 2. Wniesienie do sądu pozwu, przekazanego następnie stosownie do paragrafu poprzedzającego,
wywołuje skutki, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa.
Art. 465. § 1. (398) Pełnomocnikiem pracownika lub ubezpieczonego może być również przedstawiciel
związku zawodowego lub inspektor pracy albo pracownik zakładu pracy, w którym mocodawca jest lub był
zatrudniony, a ubezpieczonego - także przedstawiciel organizacji zrzeszającej emerytów i rencistów.
§ 2. Do odbioru należności zasądzonych na rzecz pracownika lub ubezpieczonego jest wymagane
pełnomocnictwo szczególne, udzielone po powstaniu tytułu egzekucyjnego.
Art. 466. (399) Pracownik lub ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może zgłosić
w sądzie właściwym ustnie do protokołu powództwo oraz treść środków odwoławczych i innych pism
procesowych.
Art. 467. § 1. Niezwłocznie po wniesieniu sprawy przewodniczący lub wyznaczony przez niego
sędzia dokonuje jej wstępnego badania.
§ 2. Wstępne badanie sprawy polega na ustaleniu, czy pismo wszczynające postępowanie sądowe
spełnia niezbędne wymagania, pozwalające nadać mu dalszy bieg, oraz na podjęciu czynności
umożliwiających rozstrzygnięcie sprawy na pierwszym posiedzeniu.
§ 3. Po wstępnym badaniu sprawy przewodniczący wzywa do usunięcia braków formalnych pisma
tylko wówczas, gdy braki te nie dadzą się usunąć w toku czynności wyjaśniających.
§ 4. (400) Jeżeli w toku wstępnego badania sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych okaże się, że
występują istotne braki w materiale, a przeprowadzenie jego uzupełnienia w postępowaniu sądowym
byłoby połączone ze znacznymi trudnościami, przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia może
zwrócić organowi rentowemu akta sprawy w celu uzupełnienia materiału sprawy. To samo dotyczy
wypadku, w którym decyzja organu rentowego nie zawiera:
1) podstawy prawnej i faktycznej,
2) wskazania sposobu wyliczenia świadczenia,
3) stosownego pouczenia o skutkach prawnych decyzji i trybie jej zaskarżenia.
Art. 468. § 1. Sąd podejmie czynności wyjaśniające, jeżeli przemawiają za tym wyniki wstępnego
badania sprawy, a także gdy sprawa nie była przedmiotem postępowania przed komisją pojednawczą,
chyba że czynności te nie przyspieszą postępowania lub są oczywiście niecelowe z innych przyczyn.
§ 2. Czynności wyjaśniające mają na celu:
1) usunięcie braków formalnych pism procesowych, w tym w szczególności dokładniejsze określenie
zgłoszonych żądań,
2) w sprawach z zakresu prawa pracy - wyjaśnienie stanowisk stron oraz skłonienie ich do pojednania i
zawarcia ugody,
3) ustalenie, jakie z istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności są sporne między stronami oraz
czy i jakie dowody należy przeprowadzić w celu ich wyjaśnienia,
4) wyjaśnienie innych okoliczności, mających znaczenie dla prawidłowego i szybkiego rozstrzygnięcia
sprawy.
§ 3. Czynności wyjaśniające przeprowadza się bez udziału ławników.
§ 4. Postanowienie określające środki dowodowe i fakty podlegające stwierdzeniu może zapaść na
posiedzeniu niejawnym.
Art. 469. Sąd uzna zawarcie ugody, cofnięcie pozwu, sprzeciwu lub środka odwoławczego oraz
zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia za niedopuszczalne także wówczas, gdyby czynność ta
naruszała słuszny interes pracownika lub ubezpieczonego.
Art. 470. W razie podjęcia czynności wyjaśniających lub zarządzenia osobistego stawiennictwa na
rozprawę, strona pozwana powinna być reprezentowana przez osobę obeznaną ze stanem faktycznym
sprawy i uprawnioną do zawarcia ugody.
Art. 471. Termin rozprawy powinien być wyznaczony tak, aby od daty zakończenia czynności
wyjaśniających, a jeżeli nie podjęto tych czynności - od daty wniesienia pozwu lub odwołania, do
rozprawy nie upłynęło więcej niż dwa tygodnie, chyba że zachodzą nie dające się usunąć przeszkody.
Art. 472. § 1. Sąd może wzywać strony, świadków, biegłych lub inne osoby w sposób, który uzna za
najbardziej celowy, nawet z pominięciem sposobów przewidzianych przez przepisy ogólne, jeżeli uzna to
za niezbędne do przyspieszenia rozpoznania sprawy. Dotyczy to również doręczeń oraz zarządzeń
mających na celu przygotowanie rozprawy, zwłaszcza zaś żądania przedstawienia niezbędnych do
rozstrzygnięcia sprawy akt osobowych i innych dokumentów.
§ 2. Wezwanie i doręczenie dokonane w powyższy sposób wywołuje skutki przewidziane w Kodeksie,
jeżeli jest niewątpliwe, że doszło ono do wiadomości adresata.
Art. 473. (401) § 1. W sprawach przewidzianych w niniejszym dziale nie stosuje się przepisów
ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron.
§ 2. (402) (uchylony).
Art. 474. W razie stwierdzenia w toku rozpoznania sprawy poważnego uchybienia przepisom prawa
przez zakład pracy lub organ rentowy, sąd zwraca na nie uwagę właściwemu organowi, a w razie
potrzeby zawiadamia o tym prokuratora.
Art. 475. (403) Jeżeli strona bez usprawiedliwionych powodów nie wykona w toku postępowania
postanowień lub zarządzeń, sąd może skazać ją na grzywnę według przepisów o karach za
niestawiennictwo świadka i odmówić przyznania kosztów lub zastosować jeden z tych środków; nie może
jednak nakazać przymusowego sprowadzenia jej do sądu. Gdy stroną tą jest jednostka organizacyjna,
grzywnie podlega pracownik odpowiedzialny za wykonanie postanowień lub zarządzeń, a w razie
niewyznaczenia takiego pracownika lub niemożności jego ustalenia - kierownik tej jednostki.
Art. 4751. (404) Przepisów art. 466, 467, 468, 470 i 471 nie stosuje się do skargi kasacyjnej i do
postępowania przed Sądem Najwyższym, wywołanego jej wniesieniem.
Art. 476. § 1. Przez sprawy z zakresu prawa pracy rozumie się sprawy:
1) o roszczenia ze stosunku pracy lub z nim związane,
11) (405) o ustalenie istnienia stosunku pracy, jeżeli łączący strony stosunek prawny, wbrew zawartej
między nimi umowie, ma cechy stosunku pracy,
2) o roszczenia z innych stosunków prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów stosuje się
przepisy prawa pracy,
3) o odszkodowania dochodzone od zakładu pracy na podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu
wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
§ 2. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono
odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących:
1) ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia rodzinnego,
2) emerytur i rent,
3) (406) (uchylony),
4) innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
5) (407) odszkodowań przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą
wojskową albo służbą w Policji lub Służbie Więziennej.
§ 3. (408) Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na
skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których
wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu
niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy
emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub
osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń
Społecznych.
§ 4. (409) Przez organy rentowe rozumie się:
1) (410) jednostki organizacyjne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określone w przepisach o systemie
ubezpieczeń społecznych, właściwe do wydawania decyzji w sprawach świadczeń,
2) kolejowe jednostki organizacyjne,
3) wojskowe organy emerytalne oraz organy emerytalne resortów spraw wewnętrznych i
sprawiedliwości, a także inne organy wojskowe i organy resortów spraw wewnętrznych i
sprawiedliwości,
- właściwe do wydawania decyzji w sprawach, o których mowa w § 2, a także Prezesa Kasy Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego.
§ 5. Przez użyte w niniejszym dziale określenie
1) pracownik - rozumie się również:
a) członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, osobę świadczącą pracę na podstawie umowy o pracę
nakładczą oraz członków rodziny i spadkobierców pracownika, członka rolniczej spółdzielni
produkcyjnej i osoby świadczącej pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą, a także inne
osoby, którym z mocy odrębnych przepisów przysługują roszczenia z zakresu prawa pracy,
b) osobę dochodzącą od zakładu pracy odszkodowania lub ustalenia uprawnień do świadczeń na
podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych,
2) ubezpieczony - rozumie się osobę ubiegającą się o:
a) świadczenie z ubezpieczeń społecznych lub z ubezpieczenia rodzinnego albo o emeryturę lub
rentę,
b) ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia, jego zakresu lub wymiaru składki z
tego tytułu,
c) (411) świadczenia w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
d) (412) odszkodowanie przysługujące w razie wypadku i choroby pozostającej w związku ze służbą
wojskową albo służbą w Policji lub w Służbie Więziennej.
Rozdział 2. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy
Art. 477. (413) W postępowaniu wszczętym z powództwa pracownika wezwania do udziału w sprawie,
o którym mowa w art. 194 § 1 i § 3, sąd może dokonać również z urzędu. Przewodniczący poucza
pracownika o roszczeniach wynikających z przytoczonych przez niego faktów.
Art. 4771. (414) Jeżeli pracownik dokonał wyboru jednego z przysługujących mu alternatywnie
roszczeń, a zgłoszone roszczenie okaże się nieuzasadnione, sąd może z urzędu uwzględnić inne roszczenie
alternatywne.
Art. 4772. § 1. Zasądzając należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy, sąd z urzędu
nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności w części nie przekraczającej
pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Przepis art. 334 § 4 i art. 335 § 1 zdanie drugie
stosuje się odpowiednio; nie stosuje się przepisu art. 335 § 2.
§ 2. Uznając wypowiedzenie umowy o pracę za bezskuteczne, sąd na wniosek pracownika może w
wyroku nałożyć na zakład pracy obowiązek dalszego zatrudnienia pracownika do czasu prawomocnego
rozpoznania sprawy.
Art. 4773-4775. (415) (skreślone).
Art. 4776. (416) § 1. Wyrok sądu pierwszej instancji zasądzający świadczenia na rzecz pracownika lub
członków jego rodziny, w stosunku do którego sąd drugiej instancji oddalił apelację zakładu pracy,
podlega natychmiastowemu wykonaniu także w części, w której sąd nie nadał mu rygoru natychmiastowej
wykonalności na podstawie art. 4772.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się również do wyroków sądu drugiej instancji zasądzających świadczenia na
rzecz pracownika lub członków jego rodziny.
§ 3. Sąd drugiej instancji nadaje z urzędu wyrokowi, o którym mowa w § 1 i 2, klauzulę wykonalności
w dniu ogłoszenia wyroku i wyrok zaopatrzony klauzulą wydaje uprawnionemu.
Art. 4777. (417) Przepisów art. 464, 467, 468, 470-473 nie stosuje się w sprawach, w których
pracownik jest stroną pozwaną.
Rozdział 3. Postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych
Art. 4778. (418) § 1. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń
społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych.
§ 2. Do właściwości sądów rejonowych należą sprawy:
1) (419) o zasiłek chorobowy, wyrównawczy, opiekuńczy, macierzyński, porodowy, pogrzebowy, rodzinny
oraz o dodatki do zasiłku rodzinnego,
2) o świadczenie rehabilitacyjne,
3) (420) o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym, wypadku w drodze do
pracy lub z pracy, wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, wypadku lub choroby zawodowej
pozostającej w związku z czynną służbą wojskową albo służbą w Policji, Agencji Bezpieczeństwa
Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu
Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie
Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej i Służbie Celnej,
4) (421) o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności,
5) (422) (uchylony),
6) o świadczenie z tytułu funduszu alimentacyjnego.
Art. 4779. § 1. Odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który
wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia
odpisu decyzji.
§ 2. Organ rentowy, o którym mowa w § 1, przekazuje niezwłocznie odwołanie wraz z aktami sprawy
do sądu z zachowaniem przepisów odrębnych. Organ ten, jeżeli uzna odwołanie w całości za słuszne,
może zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję. W tym wypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu.
§ 21. (423) Jeżeli w odwołaniu od decyzji organu rentowego wskazano nowe okoliczności dotyczące
niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, które powstały po dniu wydania
orzeczenia przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od którego nie wniesiono
sprzeciwu lub orzeczenia komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, organ rentowy nie
przekazuje odwołania do sądu, lecz kieruje do lekarza orzecznika do ponownego rozpatrzenia. Organ
rentowy uchyla poprzednią decyzję, rozpatruje nowe okoliczności i wydaje nową decyzję, od której
przysługuje odwołanie do sądu. Przepis ten stosuje się także wówczas, gdy nie można ustalić daty
powstania wskazanych w odwołaniu nowych okoliczności.
§ 3. Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest
nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się.
§ 31. (424) Sąd odrzuci odwołanie w sprawie o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego
prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej
egzystencji, a podstawę do wydania decyzji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych, jeżeli osoba zainteresowana nie wniosła sprzeciwu od tego orzeczenia do komisji lekarskiej
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i odwołanie jest oparte wyłącznie na zarzutach dotyczących tego
orzeczenia. Jeżeli odwołanie opiera się także na zarzucie nierozpatrzenia wniesionego po terminie
sprzeciwu od tego orzeczenia, a wniesienie sprzeciwu po terminie nastąpiło z przyczyn niezależnych od
osoby zainteresowanej, sąd uchyla decyzję, przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi
rentowemu i umarza postępowanie. W takim przypadku organ rentowy kieruje sprzeciw do rozpatrzenia
do komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
§ 32. (425) W przypadkach, o których mowa w § 31, postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu
niejawnym.
§ 4. Jeżeli organ rentowy nie wydał decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia
roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu.
§ 5. Ubezpieczony może również wnieść odwołanie - z wyłączeniem odwołania, o którym mowa w §
4 - do protokołu w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy albo w sądzie właściwym dla jego miejsca
zamieszkania.
§ 6. Sąd, do którego wniesiono odwołanie, niezwłocznie przekazuje protokół organowi, od którego
pochodzi zaskarżona decyzja, chyba że sąd ten jest właściwy do jego rozpoznania. W takim wypadku
przewodniczący niezwłocznie zażąda akt sprawy i nada bieg odwołaniu, przesyłając odpis protokołu
organowi, od którego pochodzi zaskarżona decyzja.
Art. 47710. § 1. Odwołanie powinno zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji, określenie i zwięzłe
uzasadnienie zarzutów i wniosków oraz podpis ubezpieczonego albo jego przedstawiciela ustawowego lub
pełnomocnika.
§ 2. Jeżeli ubezpieczony zgłosił nowe żądanie, dotychczas nie rozpoznane przez organ rentowy, sąd
przyjmuje to żądanie do protokołu i przekazuje go do rozpoznania organowi rentowemu.
Art. 47711. § 1. Stronami są ubezpieczony, inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy
zaskarżona decyzja, organ rentowy i zainteresowany.
§ 2. Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli
osoba taka nie została wezwana do udziału w sprawie przed organem rentowym, sąd wezwie ją do
udziału w postępowaniu bądź z urzędu, bądź na jej wniosek lub na wniosek jednej ze stron.
Art. 47712. Nie jest dopuszczalne zawarcie ugody.
Art. 47713. Zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sprawy przez
sąd - przez wydanie decyzji uwzględniającej w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie
postępowania w całości lub w części. Poza tym zmiana lub wykonanie decyzji nie ma wpływu na bieg
sprawy.
Art. 47714. § 1. Sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia.
§ 2. W razie uwzględnienia odwołania sąd zmienia zaskarżoną decyzję w całości lub w części i orzeka
co do istoty sprawy.
§ 3. (426) Jeżeli odwołanie wniesiono w związku z niewydaniem decyzji przez organ rentowy, sąd w
razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ rentowy do wydania decyzji w określonym terminie,
zawiadamiając o tym organ nadrzędny, lub orzeka co do istoty sprawy. Jednocześnie sąd stwierdza, czy
niewydanie decyzji przez organ rentowy miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
§ 4. (427) W sprawie o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest uzależnione od
stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, a podstawę do wydania
decyzji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenie komisji
lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i odwołanie od decyzji opiera się wyłącznie na zarzutach
dotyczących tego orzeczenia, sąd nie orzeka co do istoty sprawy na podstawie nowych okoliczności
dotyczących stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, które
powstały po dniu złożenia odwołania od tej decyzji. W tym przypadku sąd uchyla decyzję, przekazuje
sprawę do rozpoznania organowi rentowemu i umarza postępowanie.
Art. 47714a. (428) Sąd drugiej instancji uchylając wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowego
może sprawę przekazać do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu.
Art. 47715. (429) (skreślony).
Art. 47716. (430) Przepisy art. 4779 § 21 i § 3, art. 47712 oraz art. 47714 § 4 stosuje się odpowiednio w
sprawach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego rolników.
DZIAŁ IV. POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O NARUSZENIE POSIADANIA
Art. 478. W sprawach o naruszenie posiadania sąd bada jedynie ostatni stan posiadania i fakt jego
naruszenia, nie rozpoznając samego prawa ani dobrej wiary pozwanego.
Art. 479. W sprawach o naruszenie posiadania powództwo wzajemne nie jest dopuszczalne.
DZIAŁ IVa. (431) POSTĘPOWANIE W SPRAWACH GOSPODARCZYCH
Rozdział 1. (432) Przepisy ogólne
Art. 4791. (433) § 1. Przepisy niniejszego działu stosuje się w sprawach ze stosunków cywilnych
między przedsiębiorcami, w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej (sprawy
gospodarcze). Zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez którąkolwiek ze stron stosunku
cywilnego po jego powstaniu nie wyłącza zastosowania przepisów niniejszego działu.
§ 2. Sprawami gospodarczymi, w rozumieniu niniejszego działu, są także sprawy:
1) ze stosunku spółki oraz dotyczące roszczeń, o których mowa w art. 291-300 i art. 479-490 ustawy z
dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037, z późn. zm.),
2) przeciwko przedsiębiorcom o zaniechanie naruszania środowiska i przywrócenie do stanu
poprzedniego lub naprawienie szkody z tym związanej oraz zakazanie lub ograniczenie działalności
zagrażającej środowisku,
3) należące do właściwości sądów na podstawie przepisów o ochronie konkurencji, prawa
energetycznego, prawa telekomunikacyjnego, prawa pocztowego oraz przepisów o transporcie
kolejowym,
4) przeciwko przedsiębiorcom o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.
Art. 4791a. (434) W sprawach gospodarczych rozpoznawanych według przepisów niniejszego działu,
przepisy o innych postępowaniach odrębnych stosuje się w zakresie, w którym nie są one sprzeczne z
przepisami tego działu. Nie dotyczy to spraw gospodarczych rozpoznawanych w europejskim
postępowaniu nakazowym, w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń oraz w
elektronicznym postępowaniu upominawczym.
Art. 4792. (435) § 1. Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna
niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu
działalność gospodarczą lub zawodową.
§ 2. Przepisów niniejszego działu nie stosuje się w sprawach dotyczących działalności wytwórczej
osób fizycznych w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa,
warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a także wynajmowania przez rolników pokoi,
sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z
pobytem turystów.
Art. 4793. (436) (uchylony).
Art. 4794. (437) § 1. Przepis art. 34 ma zastosowanie również w sprawach o zawarcie umowy,
ustalenie jej treści oraz o zmianę umowy.
§ 2. W toku postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok
dotychczasowych. Jednakże w razie zmiany okoliczności powód może żądać, zamiast pierwotnego
przedmiotu sporu, jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się
może nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy. Przepisów art. 194-196 i art. 198
nie stosuje się.
§ 3. Przepisów art. 5, art. 177 § 1 pkt 5, art. 178, art. 205, art. 212 zdanie drugie i trzecie, art. 4921
§ 1, art. 499 pkt 4 i art. 5021 § 1 nie stosuje się.
Art. 4795. (438) (skreślony).
Art. 4796. (439) Organizacje przedsiębiorców, za zgodą zrzeszonego w nich przedsiębiorcy, mogą
wziąć udział w toczącym się postępowaniu, w którym przedsiębiorca ten występuje w charakterze strony.
Art. 62 i 63 stosuje się odpowiednio.
Art. 4796a. (440) § 1. Jeżeli przepisy odrębne przyznają określonym podmiotom, które nie uczestniczą
w sprawie, uprawnienie do przedstawiania sądowi istotnego dla sprawy poglądu, do podmiotów tych
stosuje się odpowiednio art. 63. Jednak na wniosek podmiotu uprawnionego sąd może zezwolić, aby
pogląd został przedstawiony także ustnie na rozprawie.
§ 2. Na wniosek podmiotu uprawnionego sąd udostępnia akta sprawy w zakresie niezbędnym do
przedstawienia poglądu.
Art. 4797. (441) (uchylony).
Art. 4798. (442) Pełnomocnikiem zagranicznego przedsiębiorcy może być również pełnomocnik
ustanowiony do reprezentowania tego przedsiębiorcy wobec polskich organów administracji publicznej, na
podstawie przepisów o zasadach prowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności
gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne, a także banki.
Art. 4798a. (443) (uchylony).
Art. 4799. § 1. (444) W toku sprawy strona reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego,
rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa jest obowiązana doręczać odpisy pism
procesowych z załącznikami bezpośrednio stronie przeciwnej. Do pisma procesowego wniesionego do
sądu strona dołącza dowód doręczenia drugiej stronie odpisu pisma albo dowód wysłania go przesyłką
poleconą. Pisma, do których nie dołączono dowodu doręczenia albo dowodu wysłania przesyłką poleconą,
podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku.
§ 2. (445) Przepis § 1 nie dotyczy wniesienia pozwu wzajemnego, apelacji, skargi kasacyjnej,
zażalenia, sprzeciwu od wyroku zaocznego, sprzeciwu od nakazu zapłaty, zarzutów od nakazu zapłaty,
wniosku o zabezpieczenie powództwa i skargi o wznowienie postępowania, które strona jest obowiązana
złożyć w sądzie z odpisami dla strony przeciwnej.
Art. 47910. (446) Sąd na wniosek strony zarządza odbycie posiedzenia lub jego części przy drzwiach
zamkniętych także wtedy, gdy mogą być ujawnione okoliczności stanowiące tajemnicę jej
przedsiębiorstwa.
Art. 47911. (447) Sąd umarza postępowanie zawieszone z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 6,
jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu sześciu miesięcy od daty
postanowienia o zawieszeniu.
Art. 47912. (448) § 1. W pozwie powód jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia oraz dowody na
ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, że ich
powołanie w pozwie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. W tym przypadku
dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie dwutygodniowym od dnia,
w którym powołanie ich stało się możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania.
§ 2. Powód powinien dołączyć do pozwu odpis reklamacji lub wezwania do dobrowolnego spełnienia
żądania wraz z dowodem doręczenia albo wysłania go pozwanemu przesyłką poleconą oraz odpisy pism
świadczących o próbie wyjaśnienia spornych kwestii w drodze rokowań.
§ 3. (449) W razie niezłożenia odpisu wezwania do dobrowolnego spełnienia żądania lub reklamacji
wraz z dowodem doręczenia albo wysłania go pozwanemu przesyłką poleconą, stosuje się przepis art.
130.
§ 4. Niezależnie od wyniku sprawy sąd może obciążyć kosztami procesu w całości lub w części tę
stronę, która przez zaniechanie czynności wymienionych w § 2 przyczyniła się do zbędnego wytoczenia
sprawy lub wadliwego określenia jej zakresu.
Art. 47913. § 1. (450) Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub
ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są
wynikiem niedozwolonych praktyk ograniczających konkurencję lub samodzielność przedsiębiorców, albo
gdy wymaga tego ochrona produkcji należytej jakości.
§ 2. (451) Sąd uzna ugodę zawartą przez strony za niedopuszczalną tylko wtedy, gdy jej treść jest
niezgodna z prawem lub sprzeczna z zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, a
także wtedy, gdy wymaga tego ochrona środowiska lub ochrona produkcji należytej jakości.
Art. 47914. (452) § 1. W sprawach, w których sąd nie wydał nakazu zapłaty w postępowaniu
nakazowym lub upominawczym, pozwany jest obowiązany do wniesienia odpowiedzi na pozew w terminie
dwutygodniowym od dnia otrzymania pozwu. Odpowiedź na pozew wniesiona po terminie podlega
zwrotowi.
§ 2. W odpowiedzi na pozew pozwany jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz
dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że
wykaże, że ich powołanie w odpowiedzi na pozew nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła
później. W tym przypadku dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie
dwutygodniowym od dnia, w którym powołanie ich stało się możliwe lub powstała potrzeba ich powołania.
Przepis art. 47912 § 4 stosuje się odpowiednio.
§ 3. Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne.
§ 4. Do potrącenia w toku postępowania mogą być przedstawione tylko wierzytelności udowodnione
dokumentami.
Art. 47914a. (453) Do zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty przepis art. 47914 § 2 stosuje się
odpowiednio.
Art. 47914b. (454) Dowód z przesłuchania stron sąd może dopuścić jedynie na wniosek. Przepisy art.
47912 § 1 i art. 47914 § 2 stosuje się odpowiednio.
Art. 47915. (455) (skreślony).
Art. 47916. Sąd powinien dążyć do wydania wyroku w sprawie w terminie trzech miesięcy od daty
złożenia pozwu. Sprawy o zawarcie, zmianę i rozwiązanie umowy oraz o ustalenie jej treści powinny być
rozpoznawane w pierwszej kolejności.
Art. 47917. (456) § 1. Sąd może wydać wyrok na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał
powództwo oraz gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po
wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna -
mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń, zgłoszonych wniosków dowodowych i zarzutów -
że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.
§ 2. Wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w pierwszym
piśmie procesowym złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo.
§ 3. W przypadkach, o których mowa w § 1, postanowienia dowodowe sąd wydaje na posiedzeniu
niejawnym.
Art. 47918. § 1. (457) (skreślony).
§ 2. Sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany nie złożył odpowiedzi
na pozew.
§ 3. (458) Do sprzeciwu od wyroku zaocznego przepis art. 47914 § 2 stosuje się odpowiednio.
Art. 47919. § 1. Wyroki, o których mowa w art. 47917 i art. 47918, wiążą sąd od chwili podpisania
sentencji.
§ 2. Wyroki wymienione w § 1 sąd z urzędu doręcza obu stronom z pouczeniem o przysługujących im
środkach zaskarżenia.
Art. 47919a. (459) W sprawach o roszczenia pieniężne albo świadczenia innych rzeczy zamiennych
wyrok sądu pierwszej instancji z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania
mu klauzuli wykonalności. Kwota zasądzona wyrokiem wraz z wymagalnymi odsetkami stanowi sumę,
której złożenie przez dłużnika do depozytu sądowego wystarczy do zabezpieczenia. Jeżeli wyrok
zobowiązuje do wydania rzeczy zamiennych, do zabezpieczenia wystarczy złożenie sumy równej wartości
przedmiotu sporu. Przepis art. 492 § 2 stosuje się odpowiednio.
Art. 47920. (460) (skreślony).
Art. 47921. (461) (skreślony).
Art. 47922. (462) Po upływie dwóch lat od uprawomocnienia się wyroku nie można żądać wznowienia
postępowania, chyba że strona była pozbawiona możliwości działania lub nie była należycie
reprezentowana. W sytuacji określonej w art. 4011 nie można żądać wznowienia po upływie lat pięciu od
uprawomocnienia się wyroku.
Art. 47923-47925. (463) (skreślone).
Art. 47926. (464) (skreślony).
Art. 47927. (465) (skreślony).
Rozdział 2. (466) Postępowanie w sprawach z zakresu ochrony konkurencji
Art. 47928. § 1. (467) Sąd Okręgowy w Warszawie - sąd ochrony konkurencji i konsumentów jest
właściwy w sprawach:
1) odwołań od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego w przepisach
niniejszego rozdziału "Prezesem Urzędu",
2) (468) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w postępowaniach prowadzonych na
podstawie przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów lub przepisów odrębnych,
3) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w postępowaniu zabezpieczającym
prowadzonym na podstawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów,
4) zażaleń na postanowienia wydawane w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w celu wykonania
obowiązków wynikających z decyzji i postanowień wydawanych przez Prezesa Urzędu.
§ 2. (469) Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego pośrednictwem do sądu ochrony
konkurencji i konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji.
§ 3. (470) Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla
pisma procesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji, przytoczenie zarzutów, zwięzłe ich
uzasadnienie, wskazanie dowodów, a także zawierać wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji w całości lub
w części.
Art. 47929. § 1. (471) Stroną postępowania przed sądem ochrony konkurencji i konsumentów jest
Prezes Urzędu oraz podmiot będący stroną w postępowaniu przed Prezesem Urzędu, a także wnoszący
zażalenie.
§ 2. (472) W postępowaniu przed sądem ochrony konkurencji i konsumentów mogą brać udział jako
uczestnicy podmioty dopuszczone do udziału w postępowaniu przed Prezesem Urzędu jako podmioty
zainteresowane.
§ 3. Pełnomocnikiem Prezesa Urzędu może być pracownik Urzędu Ochrony Konkurencji i
Konsumentów.
Art. 47930. (473) W razie wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, sąd ochrony konkurencji i
konsumentów może, na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać wykonanie decyzji do czasu
rozstrzygnięcia sprawy. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Art. 47931. (474) (utracił moc).
Art. 47931a. (475) § 1. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów oddala odwołanie od decyzji Prezesa
Urzędu, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia.
§ 2. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po upływie terminu do
jego wniesienia, niedopuszczalne z innych przyczyn, a także wtedy, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym
terminie braków odwołania.
§ 3. (476) W razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i konsumentów zaskarżoną
decyzję albo uchyla, albo zmienia w całości lub w części i orzeka co do istoty sprawy. Jednocześnie sąd
stwierdza, czy zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem
prawa.
Art. 47932. § 1. (477) Zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu wnosi się do sądu ochrony
konkurencji i konsumentów w terminie tygodnia od dnia doręczenia tego postanowienia.
§ 2. (478) Przepisy art. 47928 § 2 i § 3 oraz art. 47930 i art. 47931a stosuje się odpowiednio do zażaleń
na postanowienia Prezesa Urzędu.
Art. 47933. § 1. (479) W postępowaniu przed sądem ochrony konkurencji i konsumentów chroni się
tajemnicę przedsiębiorstwa oraz inne tajemnice podlegające ochronie na podstawie odrębnych przepisów.
§ 2. (480) Sąd ochrony konkurencji i konsumentów może, w drodze postanowienia, ujawnić stronie
postępowania sądowego informacje chronione w postępowaniu przed Prezesem Urzędu jako tajemnica
przedsiębiorstwa drugiej strony tylko wtedy, gdy:
1) zmieniły się istotnie okoliczności będące podstawą wydania przez Prezesa Urzędu postanowienia
ograniczającego prawo wglądu do materiału dowodowego załączonego przez strony do akt sprawy,
2) strona, której tajemnica przedsiębiorstwa jest chroniona, wyraziła zgodę.
§ 3. Sąd na wniosek strony lub z urzędu może, w drodze postanowienia, w niezbędnym zakresie
ograniczyć pozostałym stronom prawo wglądu do materiału dowodowego załączonego przez strony do akt
sprawy w toku postępowania sądowego, jeżeli udostępnienie tego materiału groziłoby ujawnieniem
tajemnicy przedsiębiorstwa lub innych tajemnic podlegających ochronie na podstawie odrębnych
przepisów.
§ 4. Ograniczenie prawa wglądu do materiału dowodowego, o którym mowa w § 3, nie dotyczy
Prezesa Urzędu.
§ 5. Na postanowienie, o którym mowa w § 2 i 3, nie przysługuje zażalenie.
Art. 47934. (481) (utracił moc).
Art. 47935. (482) § 1. (483) (uchylony).
§ 2. (484) Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie od wartości
przedmiotu zaskarżenia.
Rozdział 3.(485) Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za
niedozwolone
Art. 47936. (486) Sprawy o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone należą do
właściwości Sądu Okręgowego w Warszawie - sądu ochrony konkurencji i konsumentów.
Art. 47937. W sprawach rozpoznawanych według przepisów niniejszego rozdziału art. 47912 i art.
47913 nie stosuje się.
Art. 47938. (487) § 1. Powództwo w sprawach rozpoznawanych według przepisów niniejszego
rozdziału może wytoczyć każdy, kto według oferty pozwanego mógłby zawrzeć z nim umowę zawierającą
postanowienie, którego uznania za niedozwolone żąda się pozwem. Powództwo może wytoczyć także
organizacja społeczna, do której zadań statutowych należy ochrona interesów konsumentów, powiatowy
(miejski) rzecznik konsumentów oraz Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
§ 2. Powództwo może ponadto wytoczyć zagraniczna organizacja wpisana na listę organizacji
uprawnionych w państwach Unii Europejskiej do wszczęcia postępowania o uznanie postanowień wzorca
umowy za niedozwolone, opublikowaną w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, jeżeli cel jej
działania uzasadnia wystąpienie przez nią z takim żądaniem dotyczącym wzorców umów stosowanych w
Polsce, zagrażających interesom konsumentów w państwie członkowskim, w którym organizacja ta ma
swoją siedzibę.
Art. 47939. Z żądaniem uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone można wystąpić
również wtedy, gdy pozwany zaniechał jego stosowania, jeżeli od tego zaniechania nie minęło sześć
miesięcy.
Art. 47940. Zaniechanie przez pozwanego, po wytoczeniu powództwa, stosowania zaskarżonego
postanowienia wzorca umownego nie ma wpływu na bieg postępowania.
Art. 47941. W sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone sąd nie może
wydać wyroku tylko na podstawie uznania powództwa. Niedopuszczalne jest też zawarcie ugody.
Art. 47942. § 1. W razie uwzględnienia powództwa sąd w sentencji wyroku przytacza treść
postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazuje ich wykorzystywania.
§ 2. (488) Od wyroku sądu drugiej instancji przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego.
Art. 47943. Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za
niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 47945 § 2.
Art. 47944. § 1. Sąd zarządza publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i
Gospodarczym.
§ 2. Koszty opublikowania wyroku, o którym mowa w § 1, są zaliczane do kosztów procesu.
Art. 47945. § 1. Odpis prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo sąd przesyła Prezesowi
Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
§ 2. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzi, na podstawie wyroków, o których
mowa w § 1, rejestr postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone.
§ 3. Rejestr, o którym mowa w § 2, jest jawny.
§ 4. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, wzór rejestru postanowień wzorców umowy
uznanych za niedozwolone.
Rozdział 4.(489) Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji energetyki
Art. 47946. (490) Sąd Okręgowy w Warszawie - sąd ochrony konkurencji i konsumentów jest właściwy
w sprawach:
1) odwołań od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, zwanego w przepisach niniejszego rozdziału
"Prezesem Urzędu",
2) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w postępowaniach prowadzonych na
podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 54, poz. 348
i Nr 158, poz. 1042, z 1998 r. Nr 94, poz. 594, Nr 106, poz. 668 i Nr 162, poz. 1126, z 1999 r. Nr 88,
poz. 980, Nr 91, poz. 1042 i Nr 110, poz. 1255 oraz z 2000 r. Nr 43, poz. 489, Nr 48, poz. 555 i Nr
103, poz. 1099) lub przepisów odrębnych.
Art. 47947. (491) § 1. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego pośrednictwem do sądu
ochrony konkurencji i konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji.
§ 2. (492) Sąd ochrony konkurencji i konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po upływie terminu
do jego wniesienia, niedopuszczalne z innych przyczyn, a także wtedy, gdy nie uzupełniono w
wyznaczonym terminie braków odwołania.
Art. 47948. § 1. Prezes Urzędu przekazuje niezwłocznie odwołanie wraz z aktami sprawy do sądu.
§ 2. Jeżeli Prezes Urzędu uzna odwołanie za słuszne, może - nie przekazując akt sądowi - uchylić
albo zmienić swoją decyzję w całości lub w części, o czym bezzwłocznie powiadamia stronę, przesyłając
jej nową decyzję, od której stronie służy odwołanie.
Art. 47949. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym
dla pisma procesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji i wartości przedmiotu sporu,
przytoczenie zarzutów, zwięzłe ich uzasadnienie, wskazanie dowodów, a także zawierać wniosek o
uchylenie albo zmianę decyzji w całości lub w części.
Art. 47950. § 1. W sprawach z zakresu regulacji energetyki stronami są także Prezes Urzędu i
zainteresowany.
§ 2. (493) Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia procesu.
Jeżeli zainteresowany nie został wezwany do udziału w sprawie, sąd ochrony konkurencji i konsumentów
wezwie go na wniosek strony albo z urzędu.
Art. 47951. Pełnomocnikiem Prezesa Urzędu może być pracownik Urzędu Regulacji Energetyki.
Art. 47952. (494) W razie wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, sąd ochrony konkurencji i
konsumentów może, na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać wykonanie decyzji do czasu
rozstrzygnięcia sprawy. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Art. 47953. (495) § 1. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów oddala odwołanie od decyzji Prezesa
Urzędu, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia.
§ 2. W razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i konsumentów zaskarżoną decyzję
albo uchyla, albo zmienia w całości lub w części i orzeka co do istoty sprawy.
Art. 47954. (496) (uchylony).
Art. 47955. Przepisy art. 47932 § 1 i art. 47947-47954 stosuje się odpowiednio do zażaleń na
postanowienia Prezesa Urzędu.
Art. 47956. (497) § 1. (498) (uchylony).
§ 2. (499) Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie od wartości
przedmiotu zaskarżenia.
Rozdział 5.(500) Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji telekomunikacji i poczty(501)
Art. 47957. (502) Sąd Okręgowy w Warszawie - sąd ochrony konkurencji i konsumentów jest właściwy
w sprawach:
1) (503) odwołań od decyzji Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, zwanego w przepisach
niniejszego rozdziału "Prezesem Urzędu",
2) (504) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w postępowaniach prowadzonych na
podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz.
1800, z późn. zm.), ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. Nr 130, poz. 1188, z
późn. zm.) lub przepisów odrębnych.
Art. 47958. (505) § 1. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego pośrednictwem do sądu
ochrony konkurencji i konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji.
§ 2. (506) Sąd ochrony konkurencji i konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po upływie terminu
do jego wniesienia, niedopuszczalne z innych przyczyn, a także wtedy, gdy nie uzupełniono w
wyznaczonym terminie braków odwołania.
Art. 47959. § 1. Prezes Urzędu przekazuje niezwłocznie odwołanie wraz z aktami sprawy do sądu.
§ 2. Jeżeli Prezes Urzędu uzna odwołanie za słuszne, może - nie przekazując akt sądowi - uchylić
albo zmienić swoją decyzję w całości lub w części, o czym bezzwłocznie powiadamia stronę, przesyłając
jej nową decyzję, od której stronie służy odwołanie.
Art. 47960. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym
dla pisma procesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji i wartości przedmiotu sporu,
przytoczenie zarzutów, zwięzłe ich uzasadnienie, wskazanie dowodów, a także zawierać wniosek o
uchylenie albo zmianę decyzji w całości lub w części.
Art. 47961. § 1. (507) W sprawach z zakresu regulacji telekomunikacji i poczty stronami są także
Prezes Urzędu i zainteresowany.
§ 2. (508) Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia procesu oraz
ten, kto uczestniczył w postępowaniu przed Prezesem Urzędu na prawach strony. Jeżeli zainteresowany
nie został wezwany do udziału w sprawie, sąd ochrony konkurencji i konsumentów wezwie go na wniosek
strony albo z urzędu.
Art. 47962. (509) Pełnomocnikiem Prezesa Urzędu może być pracownik Urzędu Komunikacji
Elektronicznej.
Art. 47963. (510) W razie wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, sąd ochrony konkurencji i
konsumentów może, na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać wykonanie decyzji do czasu
rozstrzygnięcia sprawy. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Art. 47964. (511) § 1. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów oddala odwołanie od decyzji Prezesa
Urzędu, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia.
§ 2. W razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i konsumentów zaskarżoną decyzję
albo uchyla, albo zmienia w całości lub w części i orzeka co do istoty sprawy.
Art. 47965. (512) (uchylony).
Art. 47966. Przepisy art. 47932 § 1 i art. 47958-47965 stosuje się odpowiednio do zażaleń na
postanowienia Prezesa Urzędu.
Art. 47966a. (513) W postępowaniu w sprawach z zakresu regulacji telekomunikacji i poczty przepisy
art. 47933 stosuje się odpowiednio.
Art. 47967. (514) § 1. (515) (uchylony).
§ 2. (516) Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie od wartości
przedmiotu zaskarżenia.
Rozdział 6.(517) Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji transportu kolejowego
Art. 47968. (518) Sąd Okręgowy w Warszawie - sąd ochrony konkurencji i konsumentów jest właściwy
w sprawach:
1) odwołań od decyzji Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, zwanego w przepisach niniejszego
rozdziału "Prezesem Urzędu",
2) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w postępowaniach prowadzonych na
podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96, poz.
591, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 84, poz. 934 oraz z 2000 r. Nr 84, poz. 948, Nr 120,
poz. 1268 i Nr 122, poz. 1314) lub przepisów odrębnych.
Art. 47969. (519) § 1. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego pośrednictwem do sądu
ochrony konkurencji i konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji.
§ 2. (520) Sąd ochrony konkurencji i konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po upływie terminu
do jego wniesienia, niedopuszczalne z innych przyczyn, a także wtedy, gdy nie uzupełniono w
wyznaczonym terminie braków odwołania.
Art. 47970. § 1. Prezes Urzędu przekazuje niezwłocznie odwołanie wraz z aktami sprawy do sądu.
§ 2. Jeżeli Prezes Urzędu uzna odwołanie za słuszne, może - nie przekazując akt sądowi - uchylić
albo zmienić swoją decyzję w całości lub w części, o czym bezzwłocznie powiadamia stronę, przesyłając
jej nową decyzję, od której stronie służy odwołanie.
Art. 47971. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym
dla pisma procesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji i wartości przedmiotu sporu,
przytoczenie zarzutów, zwięzłe ich uzasadnienie, wskazanie dowodów, a także zawierać wniosek o
uchylenie albo zmianę decyzji w całości lub w części.
Art. 47972. § 1. W sprawach z zakresu regulacji transportu kolejowego stronami są także Prezes
Urzędu i zainteresowany.
§ 2. (521) Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia procesu.
Jeżeli zainteresowany nie został wezwany do udziału w sprawie, sąd ochrony konkurencji i konsumentów
wezwie go na wniosek strony albo z urzędu.
Art. 47973. Pełnomocnikiem Prezesa Urzędu może być pracownik Urzędu Transportu Kolejowego.
Art. 47974. (522) W razie wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, sąd ochrony konkurencji i
konsumentów może, na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać wykonanie decyzji do czasu
rozstrzygnięcia sprawy. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Art. 47975. (523) § 1. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów oddala odwołanie od decyzji Prezesa
Urzędu, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia.
§ 2. W razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i konsumentów zaskarżoną decyzję
albo uchyla, albo zmienia w całości lub w części i orzeka co do istoty sprawy.
Art. 47976. (524) (uchylony).
Art. 47977. Przepisy art. 47932 § 1 i art. 47969-47975 stosuje się odpowiednio do zażaleń na
postanowienia Prezesa Urzędu.
Art. 47978. (525) § 1. (526) (uchylony).
§ 2. (527) Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie od wartości
przedmiotu zaskarżenia.
DZIAŁ V. POSTĘPOWANIE NAKAZOWE I UPOMINAWCZE
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Art. 480. (528) (skreślony).
Art. 481. (529) (skreślony).
Art. 482. (530) (skreślony).
Art. 483. (531) (skreślony).
Art. 484. (532) (skreślony).
Rozdział 2. Postępowanie nakazowe
Art. 4841. (533) § 1. Postępowanie nakazowe należy do właściwości sądów rejonowych i okręgowych.
§ 2. Sąd rozpoznaje sprawę w postępowaniu nakazowym na pisemny wniosek powoda zgłoszony w
pozwie.
§ 3. Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym.
Art. 485. (534) § 1. Sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo
świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności uzasadniające dochodzone żądanie są udowodnione
dołączonym do pozwu:
1) dokumentem urzędowym,
2) zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem,
3) wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu,
4) zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank i nie zapłaconym z
powodu braku środków na rachunku bankowym.
§ 2. (535) Sąd wydaje również nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z weksla, czeku, warrantu lub
rewersu należycie wypełnionego, których prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości. W razie przejścia
na powoda praw z weksla, z czeku, z warrantu lub z rewersu, do wydania nakazu niezbędne jest
przedstawienie dokumentów do uzasadnienia roszczenia, o ile przejście tych praw na powoda nie wynika
bezpośrednio z weksla, z czeku, z warrantu lub z rewersu.
§ 2a. (536) Sąd wydaje nakaz zapłaty na podstawie dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia
wzajemnego świadczenia niepieniężnego oraz dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli
powód dochodzi należności zapłaty świadczenia pieniężnego lub odsetek w transakcjach handlowych
określonych w ustawie z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U.
Nr 139, poz. 1323).
§ 3. Sąd może wydać nakaz zapłaty, jeżeli bank dochodzi roszczenia na podstawie wyciągu z ksiąg
bankowych podpisanego przez osoby upoważnione do składania oświadczeń w zakresie praw i
obowiązków majątkowych banku i opatrzonego pieczęcią banku oraz dowodu doręczenia dłużnikowi
pisemnego wezwania do zapłaty.
§ 4. (537) Jeżeli nie dołączono oryginału weksla, czeku, warrantu lub rewersu albo dokumentów
określonych w § 3, przewodniczący wzywa powoda do ich złożenia pod rygorem zwrotu pozwu na
podstawie art. 130.
Art. 486. (538) § 1. W razie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty, przewodniczący wyznacza
rozprawę, chyba że sprawa może być rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. W sprawach, o których mowa w art. 485 § 2a, sąd wydaje nakaz zapłaty, a w razie braku
podstaw do jego wydania przewodniczący wyznacza rozprawę albo posiedzenie niejawne nie później niż
przed upływem 2 miesięcy od dnia wniesienia pozwu albo od dnia uzupełnienia braków pozwu.
Art. 487. (539) (skreślony).
Art. 488. (540) (uchylony).
Art. 489. (541) (skreślony).
Art. 490. (542) (skreślony).
Art. 491. (543) § 1. Wydając nakaz zapłaty sąd orzeka, że pozwany ma w ciągu dwóch tygodni od
dnia doręczenia nakazu zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie
zarzuty.
§ 2. (544) Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla, warrantu, rewersu lub czeku może być w
formie skróconej umieszczony na ich odpisie.
§ 3. Nakaz zapłaty doręcza się stronom; pozwanemu wraz z pozwem i załącznikami.
Art. 492. (545) § 1. Nakaz zapłaty z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez
nadawania mu klauzuli wykonalności. Kwota zasądzona nakazem wraz z wymagalnymi odsetkami stanowi
sumę, której złożenie przez dłużnika do depozytu sądowego wystarczy do zabezpieczenia. Jeżeli nakaz
zobowiązuje do wydania rzeczy zamiennych, do zabezpieczenia wystarczy złożenie sumy równej wartości
przedmiotu sporu.
§ 2. Powód wnosząc o dokonanie zabezpieczenia jest obowiązany wskazać sposób zabezpieczenia.
Sąd na wniosek pozwanego może ograniczyć zabezpieczenie według swego uznania. Przepis art. 742 oraz
przepisy o ograniczeniu zabezpieczenia przeciwko Skarbowi Państwa stosuje się odpowiednio.
§ 3. (546) Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla, warrantu, rewersu lub czeku staje się
natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia. W razie wniesienia zarzutów sąd
może na wniosek pozwanego wstrzymać wykonanie nakazu. Przepisy o ograniczeniu wykonalności w
sprawach przeciwko Skarbowi Państwa stosuje się odpowiednio.
Art. 4921. (547) § 1. Jeżeli doręczenie nakazu zapłaty nie może nastąpić dlatego, że miejsce pobytu
pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w kraju, sąd z urzędu
uchyla nakaz zapłaty, a przewodniczący podejmuje odpowiednie czynności.
§ 2. Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał
zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie
zostały usunięte w wyznaczonym terminie zgodnie z przepisami kodeksu, sąd z urzędu uchyla nakaz
zapłaty i wydaje odpowiednie postanowienie.
Art. 493. (548) § 1. Pismo zawierające zarzuty wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty. W
piśmie pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz w całości czy w części, przedstawić zarzuty, które
pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór, oraz pozostałe zarzuty przeciwko
żądaniu pozwu, a także wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie.
§ 2. Jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu, wniesienie zarzutów wymaga również
zachowania tej formy.
§ 3. Do potrącenia mogą być przedstawione tylko wierzytelności udowodnione dokumentami, o
których mowa w art. 485.
§ 4. Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne.
Art. 494. (549) § 1. (550) Sąd odrzuca zarzuty wniesione po upływie terminu, nieopłacone lub z innych
przyczyn niedopuszczalne, jak również zarzuty, których braków pozwany nie usunął w terminie.
§ 2. Nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części nie wniesiono skutecznie zarzutów, ma
skutki prawomocnego wyroku.
Art. 495. (551) § 1. W razie prawidłowego wniesienia zarzutów przewodniczący wyznacza rozprawę i
zarządza doręczenie ich powodowi.
§ 2. W toku postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok
dotychczasowych. Jednakże w razie zmiany okoliczności powód może żądać zamiast pierwotnego
przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się
może nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy.
§ 3. Okoliczności faktyczne, zarzuty i wnioski dowodowe niezgłoszone w pozwie albo w piśmie
zawierającym zarzuty od nakazu zapłaty mogą być rozpoznawane jedynie wtedy, gdy strona wykaże, że
nie mogła z nich skorzystać wcześniej lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później. Powód może
powołać nowe fakty i dowody w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu pisma pozwanego
zawierającego zarzuty.
§ 4. Przepisów art. 194-196 i art. 198 nie stosuje się.
Art. 496. (552) Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje wyrok, w którym nakaz zapłaty w całości
lub w części utrzymuje w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też postanowieniem uchyla
nakaz zapłaty i pozew odrzuca lub postępowanie umarza.
Art. 497. § 1. W razie cofnięcia zarzutów sąd, jeżeli nie uznaje cofnięcia za niedopuszczalne, orzeka
postanowieniem, że nakaz pozostaje w mocy.
§ 2. Przepisy o kosztach w razie cofnięcia pozwu oraz art. 203 § 3 stosuje się odpowiednio.
Rozdział 3. Postępowanie upominawcze
Art. 4971. (553) § 1. Postępowanie upominawcze należy do właściwości sądów rejonowych i
okręgowych.
§ 2. Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym.
§ 3. (554) Zarządzenia może wydać także referendarz sądowy.
Art. 498. (555) § 1. (556) Nakaz zapłaty wydaje się, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego, a w
innych sprawach, jeżeli przepis szczególny tak stanowi.
§ 2. W razie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty przewodniczący wyznacza rozprawę, chyba
że sprawa może być rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Art. 499. (557) Nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli według treści pozwu:
1) roszczenie jest oczywiście bezzasadne;
2) (558) przytoczone okoliczności budzą wątpliwość;
3) zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego;
4) miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w
kraju.
Art. 500. (559) (skreślony).
Art. 501. (560) (skreślony).
Art. 502. § 1. (561) W nakazie zapłaty nakazuje się pozwanemu, żeby w ciągu dwóch tygodni od
doręczenia tego nakazu zaspokoił roszczenie w całości wraz z kosztami albo w tym terminie wniósł
sprzeciw do sądu.
§ 2. Pozwanemu doręcza się nakaz zapłaty wraz z pozwem i pouczeniem o sposobie wniesienia
sprzeciwu oraz o skutkach niezaskarżenia nakazu.
§ 3. (562) (skreślony).
Art. 5021. (563) § 1. (564) Jeżeli doręczenie nakazu zapłaty nie może nastąpić z przyczyn wskazanych
w art. 499 pkt 4, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty, a przewodniczący podejmuje odpowiednie czynności.
§ 2. Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał
zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie
zostały usunięte w wyznaczonym terminie zgodnie z przepisami kodeksu, sąd z urzędu uchyla nakaz
zapłaty i wydaje odpowiednie postanowienie.
Art. 503. (565) § 1. (566) Pismo zawierające sprzeciw wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty, a
w przypadku nakazu wydanego przez referendarza sądowego - do sądu, przed którym wytoczono
powództwo. W piśmie pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz w całości czy w części, przedstawić
zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór, a także pozostałe zarzuty
przeciwko żądaniu pozwu oraz wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie.
§ 2. Jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu, wniesienie sprzeciwu wymaga również
zachowania tej formy.
Art. 504. (567) § 1. Sąd odrzuca sprzeciw wniesiony po upływie terminu lub z innych przyczyn
niedopuszczalny albo którego braków pozwany nie usunął w terminie.
§ 2. Nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części nie wniesiono skutecznie sprzeciwu, ma
skutki prawomocnego wyroku.
Art. 505. (568) § 1. W razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty traci moc, a
przewodniczący wyznacza rozprawę i zarządza doręczenie powodowi sprzeciwu razem z wezwaniem na
rozprawę.
§ 2. Nakaz zapłaty traci moc w części zaskarżonej sprzeciwem. Sprzeciw jednego tylko ze
współpozwanych o to samo roszczenie oraz co do jednego lub niektórych uwzględnionych roszczeń
powoduje utratę mocy nakazu jedynie co do nich.
Dział VI. Postępowanie uproszczone(569)
Art. 5051. Przepisy niniejszego działu stosuje się w następujących sprawach należących do
właściwości sądów rejonowych:
1) (570) o roszczenia wynikające z umów, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza dziesięciu
tysięcy złotych, a w sprawach o roszczenia wynikające z rękojmi, gwarancji jakości lub z niezgodności
towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, jeżeli wartość przedmiotu umowy nie
przekracza tej kwoty,
2) o zapłatę czynszu najmu lokali mieszkalnych i opłat obciążających najemcę oraz opłat z tytułu
korzystania z lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej bez względu na wartość przedmiotu
sporu.
Art. 5052. Pozew, odpowiedź na pozew, sprzeciw od wyroku zaocznego i pismo zawierające wnioski
dowodowe wnoszone w postępowaniu uproszczonym powinny być sporządzone na urzędowych
formularzach.
Art. 5053. (571) § 1. Jednym pozwem można dochodzić tylko jednego roszczenia.
§ 2. Połączenie kilku roszczeń w jednym pozwie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy wynikają z tej
samej umowy lub umów tego samego rodzaju. W wypadku niedopuszczalnego połączenia w jednym
pozwie kilku roszczeń przewodniczący zarządza zwrot pozwu, stosując art. 1301.
§ 3. Jeżeli powód dochodzi części roszczenia, sprawa podlega rozpoznaniu w postępowaniu
przewidzianym w niniejszym rozdziale tylko wtedy, gdy postępowanie to byłoby właściwe dla całego
roszczenia wynikającego z faktów przytoczonych przez powoda. W przeciwnym wypadku sprawa
rozpoznawana jest z pominięciem przepisów niniejszego rozdziału.
Art. 5054. § 1. Zmiana powództwa jest niedopuszczalna. Przepisów art. 75-85 oraz art. 194-196 i
art. 198 nie stosuje się.
§ 2. Powództwo wzajemne oraz zarzut potrącenia są dopuszczalne, jeżeli roszczenia nadają się do
rozpoznania w postępowaniu uproszczonym.
Art. 5055. § 1. Okoliczności faktyczne, zarzuty i wnioski dowodowe nie zgłoszone w pozwie,
odpowiedzi na pozew, na pierwszym posiedzeniu przeznaczonym na rozprawę lub w sprzeciwie od wyroku
zaocznego mogą być rozpoznawane tylko wtedy, gdy strona wykaże, że nie mogła ich powołać wcześniej
lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później.
§ 2. Powód może przytoczyć nowe okoliczności faktyczne i wnioski dowodowe nie później niż w
terminie tygodnia od dnia doręczenia mu pism pozwanego wymienionych w paragrafie poprzedzającym.
Art. 5056. § 1. Sąd może dokonywać wezwań stosując odpowiednio przepis art. 472.
§ 2. Przepisów art. 278-291 nie stosuje się.
§ 3. Jeżeli sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione,
może w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich
okoliczności sprawy.
Art. 5057. (572) Jeżeli sąd uzna, że sprawa jest szczególnie zawiła lub jej rozstrzygnięcie wymaga
wiadomości specjalnych, w dalszym ciągu rozpoznaje ją z pominięciem przepisów niniejszego działu. W
takim wypadku nie pobiera się uzupełniającej opłaty od pozwu. Przepisu art. 1303 § 2 nie stosuje się.
Art. 5058. § 1. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku strona może zgłosić również do
protokołu bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku.
§ 2. Dla strony, która zrzekła się doręczenia uzasadnienia wyroku, termin do wniesienia apelacji
biegnie od dnia ogłoszenia wyroku.
§ 3. Strona obecna na posiedzeniu, na którym ogłoszono wyrok, może po jego ogłoszeniu w
oświadczeniu złożonym do protokołu zrzec się prawa do wniesienia apelacji. W razie zrzeczenia się prawa
do wniesienia apelacji przez wszystkich uprawnionych wyrok staje się prawomocny.
Art. 5059. § 1. (573) (uchylony).
§ 11. (574) Apelację można oprzeć na zarzutach:
1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy.
§ 2. Po upływie terminu do wniesienia apelacji przytaczanie dalszych zarzutów jest niedopuszczalne.
Art. 50510. § 1. Sąd rozpoznaje apelację w składzie jednego sędziego.
§ 2. Sąd może rozpoznać apelację na posiedzeniu niejawnym, chyba że strona w apelacji lub w
odpowiedzi na apelację zażądała przeprowadzenia rozprawy.
§ 3. (575) (utracił moc).
Art. 50511. § 1. Sąd drugiej instancji nie przeprowadza postępowania dowodowego z wyjątkiem
dowodu z dokumentu.
§ 2. Przepisu paragrafu poprzedzającego nie stosuje się, jeżeli apelację oparto na późniejszym
wykryciu okoliczności faktycznych lub środkach dowodowych, z których strona nie mogła skorzystać przed
sądem pierwszej instancji.
Art. 50512. § 1. (576) Jeżeli sąd drugiej instancji stwierdzi, że zachodzi naruszenie prawa
materialnego, a zgromadzone dowody nie dają wystarczających podstaw do zmiany wyroku, uchyla
zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania
§ 2. Uchylając zaskarżony wyrok sąd drugiej instancji może przekazać sprawę do rozpoznania z
wyłączeniem przepisów o postępowaniu uproszczonym także wówczas, gdy sprawa stosownie do art. 5051
podlega rozpoznaniu w tym postępowaniu.
§ 3. (577) Sąd drugiej instancji oddala apelację również wtedy, gdy mimo naruszenia prawa
materialnego lub przepisów postępowania albo błędnego uzasadnienia zaskarżony wyrok odpowiada
prawu.
Art. 50513. § 1. Sąd drugiej instancji uzasadnia z urzędu jedynie wyrok uchylający zaskarżony wyrok
i przekazujący sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie wyroku
sporządza się także na wniosek strony zgłoszony w terminie tygodniowym od dnia jego ogłoszenia lub
doręczenia wyroku stronie, jeżeli nie był ogłoszony.
§ 2. Jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku
powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
§ 3. (578) Przepis § 1 ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu toczącym się na skutek
zażalenia.
Art. 50514. (579) § 1. W postępowaniu uproszczonym w sprawach z zakresu prawa pracy przepisów
art. 466, art. 467, art. 468, art. 470, art. 471, art. 477 i art. 4771 nie stosuje się.
§ 2. (580) (uchylony).
Dział VII. (581) Europejskie postępowania w sprawach transgranicznych
Rozdział 1. Europejskie postępowanie nakazowe
Art. 50515. §1. Sąd rozpoznaje sprawę w europejskim postępowaniu nakazowym, jeżeli są spełnione
warunki określone w przepisach odrębnych.
§ 2. W sprawie rozpoznawanej według przepisów niniejszego rozdziału nie stosuje się przepisów o
innych postępowaniach odrębnych.
Art. 50516. §1. Europejskie postępowanie nakazowe należy do właściwości sądów rejonowych i
okręgowych.
§ 2. Europejski nakaz zapłaty może wydać także referendarz sądowy.
§ 3. Referendarz sądowy może wydawać zarządzenia.
Art. 50517. Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym.
Art. 50518. §1. Jeżeli europejski nakaz zapłaty, zgodnie z przepisami odrębnymi, może zostać
wydany tylko co do części roszczenia i powód wyraża na to zgodę, sprawę co do pozostałej części
roszczenia sąd rozpoznaje we właściwym trybie. W przypadkach wskazanych w ustawie sąd rozpoznaje
sprawę według przepisów o postępowaniach odrębnych, z wyłączeniem przepisów o postępowaniu
nakazowym i upominawczym.
§ 2. W przypadku, o którym mowa w § 1, jeżeli sąd rozpoznaje sprawę według przepisów o
postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych, przewodniczący wyznacza termin, w którym powód
jest obowiązany w piśmie procesowym podać wszystkie twierdzenia oraz dowody na ich poparcie pod
rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, iż ich powołanie w
wyznaczonym terminie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. Przepis art. 47912
§ 1 zdanie drugie stosuje się. Wraz z odpisem pozwu pozwanemu doręcza się odpis pisma procesowego
powoda.
Art. 50519. §1. W razie wniesienia sprzeciwu zgodnie z przepisami odrębnymi, europejski nakaz
zapłaty traci moc, a sąd rozpoznaje sprawę we właściwym trybie. W przypadkach wskazanych w ustawie
sąd rozpoznaje sprawę według przepisów o postępowaniach odrębnych, z wyłączeniem przepisów o
postępowaniu nakazowym i upominawczym.
§ 2. W przypadku, o którym mowa w § 1, jeżeli sąd rozpoznaje sprawę według przepisów o
postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych, przewodniczący, zawiadamiając powoda o
wniesieniu sprzeciwu, wyznacza termin, w którym powód obowiązany jest w piśmie procesowym podać
wszystkie twierdzenia oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku
postępowania, chyba że wykaże, iż ich powołanie w wyznaczonym terminie nie było możliwe albo że
potrzeba ich powołania wynikła później. Przepis art. 47912 § 1 zdanie drugie stosuje się.
§ 3. Doręczając odpis pisma, o którym mowa w § 2, przewodniczący wyznacza termin, w którym
pozwany jest obowiązany w piśmie procesowym podać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich
poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, iż ich
powołanie w wyznaczonym terminie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później.
Przepis art. 47914 § 2 zdanie drugie stosuje się.
§ 4. Jeżeli powód zgodnie z przepisami odrębnymi zażądał zakończenia postępowania na wypadek
wniesienia sprzeciwu, sąd umarza postępowanie, orzekając o kosztach jak przy cofnięciu pozwu.
Art. 50520. §1. W razie stwierdzenia, że istnieje określona w przepisach odrębnych podstawa do
uchylenia europejskiego nakazu zapłaty, na wniosek pozwanego sąd, który go wydał, a w przypadku
nakazu wydanego przez referendarza sądowego - sąd, przed którym wytoczono powództwo, uchyla nakaz
zapłaty.
§ 2. Wniosek powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego i wskazywać okoliczności
uzasadniające uchylenie europejskiego nakazu zapłaty.
§ 3. Przed uchyleniem europejskiego nakazu zapłaty sąd wysłucha powoda na posiedzeniu lub
zażąda od niego oświadczenia na piśmie.
§ 4. Na postanowienie sądu w przedmiocie uchylenia europejskiego nakazu zapłaty przysługuje
zażalenie.
Rozdział 2. Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń
Art. 50521. §1. Sąd rozpoznaje sprawę w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń,
jeżeli spełnione są warunki określone w przepisach odrębnych.
§ 2. W sprawie rozpoznawanej według przepisów niniejszego rozdziału nie stosuje się przepisów o
innych postępowaniach odrębnych.
Art. 50522. §1. Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń należy do właściwości
sądów rejonowych i okręgowych.
§ 2. Referendarz sądowy może wydawać zarządzenia.
Art. 50523. Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym. Sąd może wyznaczyć
rozprawę w przypadkach wskazanych w przepisach odrębnych.
Art. 50524. Jeżeli przepisy odrębne przewidują, że pozew powinien zostać zwrócony, sąd wydaje
postanowienie.
Art. 50525. §1. Świadek składa zeznanie na piśmie, jeżeli sąd tak postanowi. W takim przypadku
świadek składa przyrzeczenie przez podpisanie tekstu przyrzeczenia. Świadek obowiązany jest złożyć tekst
zeznania w sądzie w terminie wyznaczonym przez sąd. Przepisy art. 165 § 2, art. 274 § 1 i art. 276
stosuje się odpowiednio.
§ 2. Przesłuchanie strony następuje na piśmie, jeżeli sąd tak postanowi. Przepisu art. 303 nie stosuje
się.
Art. 50526. Wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym wiąże sąd od chwili podpisania sentencji. Sąd
z urzędu doręcza wyrok obu stronom z pouczeniem o przysługujących im środkach zaskarżenia.
Art. 50527. §1. Przepisy art. 5059-50511, art. 50512 § 1 i 3 oraz art. 50513 stosuje się.
§ 2. Uchylając zaskarżony wyrok, sąd drugiej instancji przekazuje sprawę do rozpoznania z
wyłączeniem przepisów o postępowaniach odrębnych.
Art. 50527a. (582) § 1. W razie stwierdzenia, że istnieje określona w przepisach odrębnych podstawa
do uchylenia wyroku, na wniosek pozwanego sąd, który go wydał, uchyla wyrok.
§ 2. Wniosek powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego i wskazywać okoliczności
uzasadniające uchylenie wyroku.
§ 3. Sąd może rozpoznać wniosek na posiedzeniu niejawnym. Przed uchyleniem wyroku sąd
wysłucha powoda na posiedzeniu lub zażąda od niego oświadczenia na piśmie.
§ 4. Na postanowienie sądu w przedmiocie uchylenia wyroku przysługuje zażalenie.
DZIAŁ VIII. (583) POSTĘPOWANIA ELEKTRONICZNE
Rozdział 1. Elektroniczne postępowanie upominawcze
Art. 50528. W postępowaniu określonym w niniejszym rozdziale stosuje się przepisy o postępowaniu
upominawczym z odrębnościami wynikającymi z niniejszego rozdziału.
Art. 50529. W elektronicznym postępowaniu upominawczym nie stosuje się przepisów o innych niż
wymienione w art. 50528 postępowaniach odrębnych.
Art. 50530. § 1. Czynności w elektronicznym postępowaniu upominawczym może wykonywać
referendarz sądowy.
§ 2. Czynności sądu, referendarza i przewodniczącego utrwalane są wyłącznie w systemie
teleinformatycznym, a wytworzone w ich wyniku dane w postaci elektronicznej opatrywane są
bezpiecznym podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o
podpisie elektronicznym.
Art. 50531. § 1. Pisma procesowe powoda niewniesione drogą elektroniczną nie wywołują skutków
prawnych, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu.
§ 2. Pisma procesowe pozwanego mogą być wnoszone także drogą elektroniczną.
§ 3. Przepis § 1 ma zastosowanie do pozwanego od momentu wniesienia przez niego pisma drogą
elektroniczną.
§ 4. O skutkach wniesienia pisma drogą elektroniczną sąd powinien pouczyć pozwanego przy
pierwszym doręczeniu.
§ 5. Datą wniesienia pisma procesowego drogą elektroniczną jest data wprowadzenia pisma do
systemu teleinformatycznego.
§ 6. (584) Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji
określi, w drodze rozporządzenia, sposób wnoszenia pism procesowych drogą elektroniczną, mając na
względzie zapewnienie skuteczności wnoszenia pism oraz ochronę praw osób wnoszących pisma.
Art. 50532. § 1. W pozwie powód powinien wskazać dowody na poparcie swoich twierdzeń.
Dowodów nie dołącza się do pozwu.
§ 2. Pozew powinien zawierać również:
1) numer PESEL powoda będącego osobą fizyczną, jeżeli powód jest obowiązany do jego posiadania,
2) numer NIP powoda innego niż osoba fizyczna, jeżeli powód jest obowiązany do jego posiadania, oraz
numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku numer w innym właściwym
rejestrze lub ewidencji.
Art. 50533. § 1. W przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty sąd przekazuje sprawę do
sądu według właściwości ogólnej.
§ 2. Postanowienie o przekazaniu sprawy doręcza się tylko powodowi.
Art. 50534. § 1. W przypadkach wskazanych w art. 5021 § 1 i 2 sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty i
przekazuje sprawę do sądu według właściwości ogólnej, chyba że powód w wyznaczonym terminie usunie
przeszkodę w doręczeniu nakazu zapłaty.
§ 2. Postanowienie o przekazaniu sprawy doręcza się tylko powodowi.
Art. 50535. Sprzeciw od nakazu zapłaty nie wymaga uzasadnienia i przedstawienia dowodów, jednak
w sprzeciwie pozwany powinien przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed
wdaniem się w spór, co do istoty sprawy. W pozostałym zakresie przepisu art. 503 § 1 zdanie drugie nie
stosuje się.
Art. 50536. § 1. W razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty traci moc w całości, a sąd
przekazuje sprawę do sądu według właściwości ogólnej.
§ 2. Sąd, któremu sprawa została przekazana, nie jest związany postanowieniem o przekazaniu
sprawy w razie zgłoszenia w sprzeciwie zarzutu pozwanego dotyczącego właściwości sądu określonej
zgodnie z art. 46 § 1.
Art. 50537. § 1. Po przekazaniu sprawy w przypadkach wskazanych w art. 50533, 50534 oraz 50536
przewodniczący wzywa powoda do usunięcia braków formalnych pozwu oraz uzupełnienia pozwu, w
sposób odpowiedni dla postępowania, w którym sprawa będzie rozpoznana - w terminie dwutygodniowym
od daty doręczenia wezwania. W przypadku nieusunięcia braków formalnych pozwu sąd umarza
postępowanie.
§ 2. Odpis postanowienia o umorzeniu postępowania doręcza się pozwanemu, tylko jeżeli doręczono
mu odpis pozwu.
§ 3. Jeżeli powód uzupełni pozew zgodnie z wymogami § 1, przewodniczący wzywa pozwanego do
uzupełnienia sprzeciwu w sposób odpowiedni dla postępowania, w którym sprawa będzie rozpoznana - w
terminie dwutygodniowym od daty doręczenia wezwania.
Księga druga. POSTĘPOWANIE NIEPROCESOWE
TYTUŁ I. PRZEPISY OGÓLNE
Art. 506. Sąd wszczyna postępowanie nieprocesowe na wniosek; w wypadkach wskazanych w
ustawie sąd może wszcząć postępowanie także z urzędu.
Art. 507. (585) Sprawy należące do postępowania nieprocesowego rozpoznają sądy rejonowe, z
wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych.
Art. 508. § 1. Jeżeli właściwość miejscowa nie jest oznaczona w przepisie szczególnym, wyłącznie
właściwy jest sąd miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w braku miejsca zamieszkania - sąd miejsca
jego pobytu. Do postępowania z urzędu właściwy jest sąd miejsca, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie
będące podstawą wszczęcia postępowania. W braku wskazanych wyżej podstaw właściwy będzie sąd dla
m. st. Warszawy.
§ 2. W wypadku gdy sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej
czynności albo gdy wymagają tego względy celowości, sąd nad nim przełożony wyznaczy na posiedzeniu
niejawnym inny sąd do rozpoznania sprawy w całości lub w części.
§ 3. Wyznaczenie następuje z urzędu albo na przedstawienie sądu właściwego, albo też na wniosek
właściwego organu lub osoby zainteresowanej, po wysłuchaniu w razie potrzeby innych osób
zainteresowanych.
Art. 509. (586) Sprawy o przysposobienie, o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej w
pierwszej instancji sąd rozpoznaje w składzie jednego sędziego i dwóch ławników.
Art. 5091. (587) § 1. (588) Czynności w sprawach o wpis w księdze wieczystej może wykonywać
referendarz sądowy.
§ 2. (589) Czynności w postępowaniu rejestrowym może wykonywać referendarz sądowy, z
wyłączeniem prowadzenia rozprawy.
§ 3. (590) Czynności w sprawach z zakresu prawa spadkowego może wykonywać referendarz sądowy,
z wyłączeniem prowadzenia rozprawy, zabezpieczenia spadku oraz przesłuchania świadków testamentu
ustnego.
Art. 510. § 1. (591) Zainteresowanym w sprawie jest każdy, czyich praw dotyczy wynik postępowania,
może on wziąć udział w każdym stanie sprawy aż do zakończenia postępowania w drugiej instancji. Jeżeli
weźmie udział, staje się uczestnikiem. Na odmowę dopuszczenia do wzięcia udziału w sprawie przysługuje
zażalenie.
§ 2. Jeżeli okaże się, że zainteresowany nie jest uczestnikiem, sąd wezwie go do udziału w sprawie.
Przez wezwanie do wzięcia udziału w sprawie wezwany staje się uczestnikiem. W razie potrzeby
wyznaczenia kuratora do zastępowania zainteresowanego, którego miejsce pobytu jest nieznane, jego
wyznaczenie następuje z urzędu.
Art. 511. § 1. Wniosek o wszczęcie postępowania powinien czynić zadość przepisom o pozwie, z tą
zmianą, że zamiast pozwanego należy wymienić zainteresowanych w sprawie.
§ 2. Do wniosków prokuratora o wszczęcie postępowania nie stosuje się przepisów art. 55 i 56.
Art. 5111. (592) § 1. W postępowaniu wieczystoksięgowym oraz w postępowaniach rejestrowych
wniosek podlegający opłacie stałej, który nie został należycie opłacony, przewodniczący zwraca bez
wezwania o uiszczenie tej opłaty. W zarządzeniu o zwrocie pisma należy wskazać wysokość należnej
opłaty stałej.
§ 2. (593) W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma z przyczyn
określonych w § 1 wnioskodawca może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli opłata została wniesiona we
właściwej wysokości, wniosek wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje
w razie kolejnego zwrotu wniosku z tej samej przyczyny.
Art. 512. § 1. Po rozpoczęciu posiedzenia albo po złożeniu przez któregokolwiek z uczestników
oświadczenia na piśmie cofnięcie wniosku jest skuteczne tylko wtedy, gdy inni uczestnicy nie sprzeciwili
się temu w terminie wyznaczonym.
§ 2. Cofnięcie wniosku o wszczęcie postępowania jest bezskuteczne w sprawie, której wszczęcie
mogło nastąpić z urzędu.
Art. 513. Niestawiennictwo uczestników nie tamuje rozpoznania sprawy. Przepisów o wyroku
zaocznym nie stosuje się.
Art. 514. § 1. Rozprawa odbywa się w wypadkach wskazanych w ustawie. W innych wypadkach
wyznaczenie rozprawy zależy od uznania sądu. Mimo niewyznaczenia rozprawy sąd przed
rozstrzygnięciem sprawy może wysłuchać uczestników na posiedzeniu sądowym lub zażądać od nich
oświadczeń na piśmie.
§ 2. Jednakże nawet w wypadkach, gdy ustawa wymaga przeprowadzenia rozprawy, sąd może, bez
wzywania zainteresowanych do udziału w sprawie, oddalić wniosek na posiedzeniu niejawnym, jeżeli z
treści wniosku wynika oczywisty brak uprawnienia wnioskodawcy.
Art. 515. Sąd może, stosownie do okoliczności, przesłuchać świadków i biegłych bez przyrzeczenia
oraz w nieobecności uczestników, może również zażądać od osób, które nie są uczestnikami, złożenia
wyjaśnień na piśmie.
Art. 516. (594) Orzeczenia sądu w postępowaniu nieprocesowym zapadają w formie postanowień,
chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Art. 517. Sąd uzasadnia i doręcza postanowienia stosownie do art. 357, jednakże nie doręcza się
postanowienia uczestnikowi, który będąc obecny na posiedzeniu, po ogłoszeniu postanowienia zrzekł się
jego doręczenia.
Art. 518. (595) Od postanowień sądu pierwszej instancji orzekających co do istoty sprawy przysługuje
apelacja. Na inne postanowienia sądu pierwszej instancji, w wypadkach wskazanych w ustawie,
przysługuje zażalenie.
Art. 5181. (596) § 1. (597) (uchylony).
§ 2. (598) (uchylony).
§ 3. (599) W razie wniesienia skargi na wpis w księdze wieczystej wpis nie traci mocy. Rozpoznając
sprawę, sąd zmienia zaskarżony wpis przez jego wykreślenie i dokonanie nowego wpisu lub wydaje
postanowienie, którym zaskarżony wpis utrzymuje w mocy albo uchyla go w całości lub w części i w tym
zakresie wniosek oddala bądź odrzuca, względnie postępowanie umarza.
§ 3a. (600) W postępowaniu rejestrowym o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz rejestru
zastawów w razie wniesienia skargi na orzeczenie referendarza zarządzające wpis, pozostaje ono w mocy
do chwili rozpatrzenia skargi przez sąd rejonowy rozpoznający sprawę jako sąd pierwszej instancji.
Rozpoznając sprawę, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone orzeczenie i dokonany na jego
podstawie wpis utrzymuje w mocy albo uchyla w całości lub w części i w tym zakresie wniosek oddala
bądź odrzuca, względnie postępowanie umarza.
§ 4. Skargę wnosi się do sądu w terminie tygodniowym:
1) od dnia czynności, gdy uczestnik był przy niej obecny lub był o jej terminie zawiadomiony,
2) w innych wypadkach niż wymienione w pkt 1 - od dnia doręczenia zawiadomienia uczestnika o
dokonaniu czynności,
3) (601) w przypadku braku zawiadomienia - od dnia dowiedzenia się o dokonaniu czynności, z tym że w
postępowaniu o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego dla uczestników postępowania, którym
postanowienia co do istoty sprawy nie doręcza się, termin do wniesienia skargi biegnie od daty wpisu
w Rejestrze.
§ 5. (602) (uchylony).
§ 6. (603) (uchylony).
Art. 519. Dla uczestnika, który zrzekł się doręczenia, termin do wniesienia środka odwoławczego
biegnie od ogłoszenia postanowienia.
Art. 5191. (604) § 1. Od wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty sprawy oraz
od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie
w sprawie - w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego - przysługuje skarga
kasacyjna do Sądu Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
§ 2. W sprawach z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli skarga kasacyjna przysługuje
tylko w sprawach o przysposobienie oraz o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej
między małżonkami, chyba że wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy
złotych.
§ 3. W postępowaniu rejestrowym skarga kasacyjna przysługuje jedynie od postanowień sądu drugiej
instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia z rejestru podmiotu podlegającego rejestracji.
§ 4. Skarga kasacyjna nie przysługuje w sprawach dotyczących:
1) przepadku rzeczy,
2) zarządu związanego ze współwłasnością lub użytkowaniem,
3) zabezpieczenia spadku i spisu inwentarza, wyjawienia przedmiotów spadkowych, zarządu spadku
nieobjętego oraz zwolnienia wykonawcy testamentu,
4) zniesienia współwłasności i działu spadku, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto
pięćdziesiąt tysięcy złotych,
5) (605) likwidacji niepodjętych depozytów.
Art. 5192. (606) § 1. Można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia
co do istoty sprawy sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie
stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego postanowienia w drodze przysługujących
stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.
§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych
zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, można także
żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu
pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z
przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie postanowienia w
drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.
Art. 520. § 1. Każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
§ 2. Jeżeli jednak uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub
interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na
jednego z uczestników w całości. To samo dotyczy zwrotu kosztów postępowania wyłożonych przez
uczestników.
§ 3. Jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski
zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego
uczestnika. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio, jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub
oczywiście niewłaściwie.
Art. 521. § 1. Jeżeli przepis szczególny inaczej nie stanowi, postanowienie orzekające co do istoty
sprawy staje się skuteczne, a jeżeli wymaga wykonania - także wykonalne, po uprawomocnieniu się.
§ 2. Jeżeli postanowienie takie ulega z mocy ustawy wykonaniu przed uprawomocnieniem się, sąd,
który wydał postanowienie, może stosownie do okoliczności wstrzymać jego wykonanie.
Art. 522. Postanowienia wydane w sprawie, która może być wszczęta z urzędu, podlegają
wykonaniu z urzędu.
Art. 523. Prawomocne postanowienie orzekające co do istoty sprawy nie może być zmienione ani
uchylone, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jednakże prawomocne postanowienie oddalające
wniosek sąd może zmienić w razie zmiany okoliczności sprawy.
Art. 524. § 1. Uczestnik postępowania może żądać wznowienia postępowania zakończonego
prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, jednakże wznowienie postępowania nie
jest dopuszczalne, jeżeli postanowienie kończące postępowanie może być zmienione lub uchylone.
§ 2. Zainteresowany, który nie był uczestnikiem postępowania zakończonego prawomocnym
postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, może żądać wznowienia postępowania, jeżeli
postanowienie to narusza jego prawa. W takim wypadku stosuje się przepisy o wznowieniu postępowania
z powodu pozbawienia możności działania.
Art. 525. (607) Akta sprawy dostępne są dla uczestników postępowania oraz za zezwoleniem
przewodniczącego dla każdego, kto potrzebę przejrzenia dostatecznie usprawiedliwi. Na tych samych
zasadach dopuszczalne jest:
1) sporządzanie i otrzymywanie odpisów i wyciągów z akt sprawy;
2) otrzymywanie zapisu dźwięku z akt sprawy.
TYTUŁ II. PRZEPISY DLA POSZCZEGÓLNYCH RODZAJÓW SPRAW
DZIAŁ I. SPRAWY Z ZAKRESU PRAWA OSOBOWEGO
Rozdział 1. Uznanie za zmarłego i stwierdzenie zgonu
Oddział 1. Postępowanie o uznanie za zmarłego
Art. 526. § 1. W sprawach o uznanie za zmarłego właściwy jest sąd ostatniego miejsca
zamieszkania zaginionego, a w braku tej podstawy - sąd wskazany w art. 508 § 1.
§ 2. (608) Jeżeli wskutek tego samego zdarzenia zaginęła większa liczba osób, Sąd Najwyższy na
wniosek Ministra Sprawiedliwości może wyznaczyć jeden sąd jako wyłącznie właściwy do rozpoznania
spraw będących w związku z tym zdarzeniem. Postanowienie Sądu Najwyższego podlega ogłoszeniu w
Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".
Art. 527. Do zgłoszenia wniosku o uznanie za zmarłego uprawniony jest każdy zainteresowany.
Art. 528. Wniosek o uznanie za zmarłego można zgłosić nie wcześniej niż na rok przed końcem
terminu, po upływie którego zaginiony może być uznany za zmarłego. Gdy jednak uznanie za zmarłego
może nastąpić po upływie roku lub krótszego niż rok terminu od zdarzenia, które uzasadnia
prawdopodobieństwo śmierci zaginionego, wniosek o uznanie za zmarłego zgłosić można dopiero po
upływie tego terminu.
Art. 529. § 1. Wniosek o uznanie za zmarłego, oprócz danych koniecznych dla wniosku o wszczęcie
postępowania, powinien zawierać:
1) imię, nazwisko i wiek zaginionego, imiona jego rodziców oraz nazwisko rodowe matki;
2) ostatnie znane miejsce zamieszkania i pobytu zaginionego.
§ 2. Okoliczności uzasadniające wniosek należy uprawdopodobnić.
Art. 530. § 1. Jeżeli według treści wniosku istnieją przesłanki do uznania zaginionego za zmarłego,
sąd zarządzi ogłoszenie o wszczęciu postępowania.
§ 2. Ogłoszenie o wszczęciu postępowania powinno zawierać:
1) imię i nazwisko oraz adres wnioskodawcy;
2) dane dotyczące osoby zaginionego oraz istotne okoliczności znane z akt sprawy, które mogą
przyczynić się do wykrycia zaginionego;
3) wezwanie skierowane do zaginionego, aby w oznaczonym terminie, nie krótszym niż trzy, a nie
dłuższym niż sześć miesięcy, zgłosił się, gdyż w przeciwnym razie może być uznany za zmarłego;
4) wezwanie skierowane do wszystkich osób, które mogą udzielić wiadomości o zaginionym, aby w
powyższym terminie przekazały je sądowi.
Art. 531. § 1. Ogłoszenie o wszczęciu postępowania umieszcza się w piśmie poczytnym na całym
obszarze Państwa i podaje publicznie do wiadomości w miejscu ostatniego zamieszkania zaginionego w
sposób na tym obszarze przyjęty.
§ 2. Sąd może zarządzić zamieszczenie ogłoszenia w innych jeszcze pismach oraz podać je do
publicznej wiadomości również w inny sposób, jaki uzna za odpowiedni.
Art. 532. Dalsze postępowanie może toczyć się przed upływem terminu podanego w ogłoszeniu, nie
może jednak być zakończone wcześniej niż po upływie:
1) terminów przewidzianych w kodeksie cywilnym;
2) trzech miesięcy od ukazania się ogłoszenia;
3) miesiąca od końca terminu wyznaczonego w ogłoszeniu.
Art. 533. Przed wydaniem postanowienia uznającego zaginionego za zmarłego sąd powinien
wysłuchać w miarę możności osoby bliskie zaginionego.
Art. 534. Jeżeli w toku postępowania o uznanie za zmarłego okaże się, że śmierć zaginionego jest
niewątpliwa, sąd przeprowadzi dalsze postępowanie z urzędu według przepisów oddziału następnego.
Oddział 2. Postępowanie o stwierdzenie zgonu
Art. 535. Do postępowania o stwierdzenie zgonu osoby, której śmierć mimo niesporządzenia aktu
zgonu jest niewątpliwa, stosuje się odpowiednio przepisy oddziału poprzedzającego ze zmianami
przewidzianymi w oddziale niniejszym.
Art. 536. Wniosek o stwierdzenie zgonu może być zgłoszony w każdym czasie.
Art. 537. § 1. Zarządzenie ogłoszenia o wszczęciu postępowania nie jest obowiązkowe.
§ 2. Sąd może jednak, jeżeli uzna to za celowe, zarządzić dokonanie ogłoszenia w określony przez
siebie sposób. Do ogłoszenia stosuje się wówczas odpowiednio przepis art. 530 § 2; termin wyznaczony w
ogłoszeniu nie może być krótszy niż miesiąc ani dłuższy niż trzy miesiące.
§ 3. W wypadku przewidzianym w paragrafie poprzedzającym postępowanie nie może być
zakończone wcześniej niż po upływie miesiąca od ukazania się ogłoszenia i dwóch tygodni od końca
terminu wyznaczonego w ogłoszeniu.
Art. 538. § 1. W postanowieniu stwierdzającym zgon należy chwilę śmierci ściśle oznaczyć,
stosownie do wyników postępowania.
§ 2. Jeżeli dokładne ustalenie chwili śmierci nie jest możliwe, przyjmuje się chwilę najbardziej
prawdopodobną.
Oddział 3. Uchylenie postanowień orzekających uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu
Art. 539. Dowód, że osoba uznana za zmarłą albo której zgon został stwierdzony pozostaje przy
życiu lub że śmierć jej nastąpiła w innej chwili niż chwila oznaczona w orzeczeniu, może być
przeprowadzony tylko w postępowaniu unormowanym w niniejszym oddziale.
Art. 540. Właściwy jest sąd, który w pierwszej instancji orzekł uznanie za zmarłego lub stwierdzenie
zgonu.
Art. 541. § 1. Wniosek o uchylenie postanowienia orzekającego uznanie za zmarłego albo
stwierdzającego zgon może zgłosić każdy zainteresowany. Sąd może także uchylić je z urzędu.
§ 2. Sąd wzywa do udziału w sprawie uczestników postępowania, w którym zapadło postanowienie o
uznaniu za zmarłego lub o stwierdzeniu zgonu.
Art. 542. W razie przeprowadzenia dowodu, że osoba uznana za zmarłą albo której zgon został
stwierdzony pozostaje przy życiu, sąd postanowienie uchyli. W wypadku udowodnienia innej chwili śmierci
niż oznaczona w postanowieniu o uznaniu za zmarłego, sąd uchyla postanowienie o uznaniu za zmarłego
tylko wówczas, gdy równocześnie stwierdza zgon.
Art. 543. Jeżeli osoba, którą uznano za zmarłą lub której zgon stwierdzono, zjawi się osobiście w
sądzie i wykaże swoją tożsamość, sąd niezwłocznie i bez dalszego postępowania uchyli postanowienie
orzekające uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu.
Rozdział 2. Ubezwłasnowolnienie
Oddział 1. Przepisy ogólne
Art. 544. § 1. (609) Sprawy o ubezwłasnowolnienie należą do właściwości sądów okręgowych, które
rozpoznają je w składzie trzech sędziów zawodowych.
§ 2. (610) W sprawach tych właściwy jest sąd miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek o
ubezwłasnowolnienie, a w braku miejsca zamieszkania - sąd miejsca jej pobytu.
Art. 545. (611) § 1. Wniosek o ubezwłasnowolnienie może zgłosić:
1) małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie;
2) jej krewni w linii prostej oraz rodzeństwo;
3) jej przedstawiciel ustawowy.
§ 2. Krewni osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, nie mogą zgłaszać tego wniosku,
jeżeli osoba ta ma przedstawiciela ustawowego.
§ 3. Wniosek o ubezwłasnowolnienie częściowe można zgłosić już na rok przed dojściem do
pełnoletniości osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.
§ 4. (612) Kto zgłosił wniosek o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie, podlega karze
grzywny.
Art. 546. § 1. (613) Uczestnikami postępowania o ubezwłasnowolnienie są z mocy samego prawa
prócz wnioskodawcy:
1) osoba, której dotyczy wniosek;
2) jej przedstawiciel ustawowy;
3) małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.
§ 2. Postępowanie toczy się z udziałem prokuratora.
§ 3. (614) Organizacje społeczne, do których zadań statutowych należy ochrona praw osób
niepełnosprawnych, udzielanie pomocy takim osobom lub ochrona praw człowieka, mogą wstąpić do
postępowania w każdym jego stadium.
Art. 547. (615) § 1. Osobę, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, należy wysłuchać
niezwłocznie po wszczęciu postępowania; wysłuchanie powinno odbyć się w obecności biegłego
psychologa oraz - w zależności od stanu zdrowia osoby, która ma być wysłuchana - biegłego lekarza
psychiatry lub neurologa.
§ 2. W celu wysłuchania osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, sąd może zarządzić
przymusowe sprowadzenie tej osoby na rozprawę albo wysłuchać ją przez sędziego wyznaczonego. Na
postanowienie sądu o przymusowym sprowadzeniu osoby na rozprawę przysługuje zażalenie.
§ 3. Niemożność porozumienia się z osobą, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, stwierdza
się w protokole po wysłuchaniu biegłego lekarza i psychologa uczestniczących w posiedzeniu.
Oddział 2. Doradca tymczasowy
Art. 548. (616) § 1. Jeżeli wniosek o ubezwłasnowolnienie dotyczy osoby pełnoletniej, sąd może na
wniosek uczestnika postępowania lub z urzędu, przy wszczęciu lub w toku postępowania, ustanowić dla
niej doradcę tymczasowego, gdy uzna to za konieczne dla ochrony jej osoby lub mienia.
§ 2. Przed ustanowieniem doradcy tymczasowego należy wysłuchać osobę, której dotyczy wniosek o
ubezwłasnowolnienie.
§ 3. Doradcą tymczasowym należy ustanowić przede wszystkim małżonka, krewnego lub inną osobę
bliską, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie wzgląd na dobro osoby, której dotyczy wniosek o
ubezwłasnowolnienie.
§ 4. Sąd może zwrócić się do organizacji społecznej wymienionej w art. 546 § 3 o wskazanie osoby,
która mogłaby być ustanowiona doradcą tymczasowym.
§ 5. Postanowienie o ustanowieniu doradcy tymczasowego staje się skuteczne z chwilą doręczenia go
osobie, której dotyczy wniosek. W wypadkach określonych w art. 556 postanowienie staje się skuteczne z
chwilą wydania.
Art. 549. § 1. Osoba, dla której ustanowiono doradcę tymczasowego, ma ograniczoną zdolność do
czynności prawnych na równi z osobą ubezwłasnowolnioną częściowo.
§ 2. Do doradcy tymczasowego stosuje się przepisy o kuratorze osoby częściowo
ubezwłasnowolnionej.
Art. 550. § 1. Postanowienie o ustanowieniu doradcy tymczasowego traci moc z chwilą, gdy:
1) wniosek o ubezwłasnowolnienie został prawomocnie oddalony lub odrzucony albo postępowanie
umorzono;
2) na skutek orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu ustanowiony został opiekun lub kurator.
§ 2. (617) Sąd odwołuje doradcę tymczasowego, jeżeli ustała potrzeba dalszej ochrony osoby, której
dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, lub jej mienia.
Art. 551. § 1. O ustanowieniu lub odwołaniu doradcy tymczasowego należy z urzędu zawiadomić
sąd opiekuńczy.
§ 2. Na postanowienie w przedmiocie ustanowienia lub odwołania doradcy tymczasowego
przysługuje zażalenie.
Oddział 3. Postępowanie
Art. 552. (618) § 1. Jeżeli według wniosku ubezwłasnowolnienie ma być orzeczone z powodu choroby
psychicznej lub niedorozwoju umysłowego, sąd przed zarządzeniem doręczenia wniosku zażąda, w
wyznaczonym terminie, przedstawienia świadectwa lekarskiego wydanego przez lekarza psychiatrę o
stanie psychicznym osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, lub opinii psychologa o stopniu
niepełnosprawności umysłowej tej osoby. Jeżeli ubezwłasnowolnienie ma nastąpić z powodu pijaństwa,
sąd żąda także przedstawienia zaświadczenia poradni przeciwalkoholowej, a jeżeli ubezwłasnowolnienie
ma nastąpić z powodu narkomanii - zaświadczenia z poradni leczenia uzależnień.
§ 2. Sąd odrzuca wniosek o ubezwłasnowolnienie, jeżeli treść wniosku lub dołączone do wniosku
dokumenty nie uprawdopodobniają istnienia choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub
występowania innego rodzaju zaburzeń psychicznych osoby, której dotyczy wniosek o
ubezwłasnowolnienie albo w razie niezłożenia żądanego świadectwa, opinii lub zaświadczenia, chyba że
złożenie takich dokumentów nie jest możliwe.
Art. 553. (619) § 1. Osoba, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, musi być zbadana przez
biegłego lekarza psychiatrę lub neurologa, a także psychologa.
§ 2. Opinia biegłego oprócz oceny stanu zdrowia psychicznego lub zaburzeń psychicznych albo
rozwoju umysłowego osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, powinna zawierać
umotywowaną ocenę zakresu jej zdolności do samodzielnego kierowania swoim postępowaniem i
prowadzenia swoich spraw, uwzględniającą postępowanie i zachowanie się tej osoby.
Art. 554. § 1. (620) Sąd może, jeżeli na podstawie opinii dwóch biegłych lekarzy uzna to za
niezbędne, zarządzić oddanie osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, pod obserwację w
zakładzie leczniczym na czas nie dłuższy niż sześć tygodni. W wyjątkowych wypadkach sąd może termin
ten przedłużyć do trzech miesięcy.
§ 2. Przed wydaniem postanowienia sąd wysłucha uczestników postępowania.
§ 3. Na postanowienie zarządzające oddanie do zakładu przysługuje zażalenie.
Art. 5541. (621) § 1. Postępowanie dowodowe powinno ustalić przede wszystkim stan zdrowia,
sytuację osobistą, zawodową i majątkową osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, rodzaj
spraw wymagających prowadzenia przez tę osobę oraz sposób zaspokajania jej potrzeb życiowych.
§ 2. Sąd może zobowiązać osoby pozostające we wspólnocie domowej z osobą, której dotyczy
wniosek o ubezwłasnowolnienie, do złożenia wykazu majątku należącego do tej osoby oraz do złożenia
przyrzeczenia. Przepisy art. 913, 915-917 stosuje się odpowiednio.
Art. 555. Orzeczenie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia może zapaść tylko po przeprowadzeniu
rozprawy.
Art. 556. (622) § 1. Sąd może zaniechać doręczenia pism sądowych, wezwania lub wysłuchania
osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, jeżeli uzna to za niecelowe ze względu na stan
zdrowia tej osoby, określony w opiniach biegłego lekarza psychiatry lub neurologa oraz psychologa
wydanych po przeprowadzeniu badania. Nie dotyczy to wysłuchania, o którym mowa w art. 547. Na
postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
§ 2. W wypadkach wskazanych w § 1 sąd orzekający, w celu ochrony w toku postępowania praw
osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, ustanowi kuratora, chyba że ma ona
przedstawiciela ustawowego, który nie jest wnioskodawcą. Przepisy art. 548 § 3 i 4 stosuje się
odpowiednio. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
Art. 557. W postanowieniu o ubezwłasnowolnieniu sąd orzeka, czy ubezwłasnowolnienie jest
całkowite, czy też częściowe i z jakiego powodu zostaje orzeczone.
Art. 558. (623) §1. Sąd, który orzekł ubezwłasnowolnienie, zarządza z urzędu przesłanie sądowi
opiekuńczemu odpisu prawomocnego postanowienia, którym orzekł ubezwłasnowolnienie.
§ 2. W razie oddalenia wniosku o ubezwłasnowolnienie sąd zawiadamia sąd opiekuńczy o potrzebie
ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej.
Art. 559. (624) § 1. Sąd uchyli ubezwłasnowolnienie, gdy ustaną przyczyny, dla których je orzeczono;
uchylenie może nastąpić także z urzędu.
§ 2. Sąd może w razie poprawy stanu psychicznego ubezwłasnowolnionego zmienić
ubezwłasnowolnienie całkowite na częściowe, a w razie pogorszenia się tego stanu - zmienić
ubezwłasnowolnienie częściowe na całkowite.
§ 3. (625) Z wnioskiem o uchylenie albo zmianę ubezwłasnowolnienia może wystąpić także
ubezwłasnowolniony.
Art. 560. (626) § 1. Do zaskarżania postanowień uprawniony jest sam ubezwłasnowolniony nawet
wówczas, gdy ustanowiony został doradca tymczasowy albo kurator.
§ 2. Do środków odwoławczych wnoszonych przez osobę, której dotyczy wniosek o
ubezwłasnowolnienie, nie stosuje się art. 368. Środka odwoławczego wniesionego przez osobę, której
dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, nie odrzuca się z powodu nieusunięcia braków formalnych.
Art. 5601. (627) W sprawach o ubezwłasnowolnienie, o uchylenie oraz zmianę ubezwłasnowolnienia
sąd może ustanowić dla osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie lub dla osoby
ubezwłasnowolnionej, adwokata lub radcę prawnego z urzędu, nawet bez jej wniosku, jeżeli osoba ta ze
względu na stan zdrowia psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata
lub radcy prawnego w sprawie za potrzebny.
DZIAŁ II. SPRAWY Z ZAKRESU PRAWA RODZINNEGO, OPIEKUŃCZEGO I KURATELI
Rozdział 1. Sprawy małżeńskie
Art. 561. § 1. (628) Zezwolenia na zawarcie małżeństwa kobiecie nie mającej ukończonych lat
osiemnastu udziela sąd opiekuńczy na jej wniosek. Postanowienie o udzieleniu zezwolenia staje się
skuteczne z chwilą uprawomocnienia się i nie może być zmienione ani uchylone.
§ 2. Zezwolenia na zawarcie małżeństwa osobie dotkniętej chorobą psychiczną albo niedorozwojem
umysłowym oraz osobom powinowatym w linii prostej udziela sąd na wniosek tych osób.
§ 3. W postanowieniu o udzieleniu zezwolenia wymienia się osobę, z którą małżeństwo ma być
zawarte. Przed wydaniem postanowienia rozstrzygającego taki wniosek sąd wysłucha wnioskodawcę,
osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte, oraz w razie potrzeby osoby bliskie przyszłych małżonków.
Gdy chodzi o udzielenie zezwolenia osobie dotkniętej chorobą psychiczną lub niedorozwojem umysłowym,
sąd zasięgnie opinii biegłego lekarza, w miarę możności psychiatry.
Art. 5611. (629) W sprawach, o których mowa w art. 561, sąd może zarządzić przeprowadzenie przez
kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w jakich żyją osoby ubiegające
się o udzielenie zezwolenia.
Art. 562. Zwolnienia od obowiązku złożenia urzędowi stanu cywilnego dokumentu potrzebnego do
zawarcia małżeństwa udziela sąd na wniosek osoby obowiązanej do złożenia dokumentu.
Art. 563. (630) Do zgłoszenia wniosku o zezwolenie na złożenie przez pełnomocnika oświadczenia o
wstąpieniu w związek małżeński uprawniona jest osoba, która zamierza udzielić pełnomocnictwa.
Art. 564. (631) Postanowienie rozstrzygające o tym, czy okoliczność przedstawiona przez kierownika
urzędu stanu cywilnego wyłącza zawarcie małżeństwa, a także o tym, czy okoliczności przedstawione
przez kierownika urzędu stanu cywilnego uzasadniają odmowę:
1) przyjęcia oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński,
2) wydania zaświadczenia o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, o których mowa w
art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
3) wydania zezwolenia na zawarcie małżeństwa przed upływem terminu, o którym mowa w art. 4
Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
4) sporządzenia aktu małżeństwa zawartego zgodnie z art. 1 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
5) wydania zaświadczenia, że obywatel polski lub zamieszkały w Polsce cudzoziemiec nie mający
żadnego obywatelstwa zgodnie z prawem polskim może zawrzeć małżeństwo za granicą,
sąd wydaje po przeprowadzeniu rozprawy.
Art. 565. § 1. (632) Rozstrzygnięcie o istotnych sprawach rodziny w braku porozumienia małżonków,
jak również udzielenie zezwolenia na dokonanie czynności, do której jest potrzebna zgoda drugiego
małżonka lub której drugi małżonek sprzeciwił się, może nastąpić dopiero po umożliwieniu złożenia
wyjaśnień małżonkowi wnioskodawcy, chyba że jego wysłuchanie nie jest możliwe lub celowe.
§ 2. To samo dotyczy nakazu sądu, aby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające
jednemu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka.
§ 3. (633) Przepis § 1 stosuje się także do rozstrzygnięcia o wyłączeniu odpowiedzialności małżonka za
zobowiązania zaciągnięte przez drugiego z małżonków w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych
potrzeb rodziny, jak również do uchylenia postanowienia w tym przedmiocie.
Art. 5651. (634) W sprawach, o których mowa w art. 565, sąd może zarządzić przeprowadzenie przez
kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w jakich żyją małżonkowie.
Art. 566. W sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między
małżonkami właściwy jest sąd miejsca położenia majątku, a jeżeli wspólność ustała przez śmierć jednego
z małżonków - sąd spadku.
Art. 567. § 1. (635) W postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej
między małżonkami sąd rozstrzyga także o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku
wspólnym oraz o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz majątku
osobistego lub odwrotnie podlegają zwrotowi.
§ 2. W razie sporu co do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym sąd może w tym
przedmiocie orzec postanowieniem wstępnym.
§ 3. Do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między
małżonkami, a zwłaszcza do odrębnego postępowania w sprawach wymienionych w paragrafie pierwszym
stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku.
Art. 5671. (636) W sprawach o separację na zgodny wniosek małżonków, a także w sprawach o
zniesienie separacji właściwe rzeczowo są sądy okręgowe. W sprawach tych miejscowo właściwym jest
sąd, w którego okręgu małżonkowie mają wspólne zamieszkanie, a w braku takiej podstawy - sąd miejsca
ich wspólnego pobytu. Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnego miejsca zamieszkania ani pobytu, wniosek
należy zgłosić w sądzie właściwym dla jednego z małżonków, zgodnie z art. 508.
Art. 5672. (637) § 1. W sprawie o separację na zgodny wniosek małżonków oraz w sprawie o
zniesienie separacji w razie cofnięcia wniosku albo wyrażenia w inny sposób braku zgody na orzeczenie
separacji lub na zniesienie separacji przez któregokolwiek z małżonków postępowanie umarza się.
Przepisu art. 512 § 1 nie stosuje się.
§ 2. W razie śmierci jednego z małżonków postępowanie umarza się.
Art. 5673. (638) § 1. Postanowienie o separacji sąd wydaje po przeprowadzeniu rozprawy.
§ 2. W toku postępowania sąd nakłania małżonków do pojednania. Jeżeli pojednanie nie nastąpi, a
odroczenie rozprawy nie byłoby celowe, sąd przystępuje do rozpoznania sprawy.
Art. 5674. (639) Postanowienie o zniesieniu separacji sąd wydaje po przeprowadzeniu rozprawy.
Art. 5675. (640) Z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie separacji zawiesza się z urzędu
postępowanie w sprawie o eksmisję jednego z małżonków pozostających w separacji ze wspólnego
mieszkania, jak również postępowanie w sprawie o korzystanie przez małżonków pozostających w
separacji ze wspólnego mieszkania. Z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o zniesieniu separacji
postępowanie umarza się z urzędu.
Rozdział 2. Inne sprawy rodzinne oraz sprawy opiekuńcze
Oddział 1. Przepisy ogólne
Art. 568. (641) Sądem opiekuńczym jest sąd rodzinny.
Art. 569. § 1. (642) Właściwy wyłącznie jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której
postępowanie ma dotyczyć, a w braku miejsca zamieszkania - sąd opiekuńczy miejsca jej pobytu. Jeżeli
brak i tej podstawy - właściwy jest sąd rejonowy dla m. st. Warszawy.
§ 2. W wypadkach nagłych sąd opiekuńczy wydaje z urzędu wszelkie potrzebne zarządzenia nawet w
stosunku do osób, które nie podlegają jego właściwości miejscowej, zawiadamiając o tym sąd opiekuńczy
miejscowo właściwy.
Art. 570. Sąd opiekuńczy może wszcząć postępowanie z urzędu.
Art. 5701. (643) § 1. Sąd opiekuńczy może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego
wywiadu środowiskowego, a także zwrócić się do właściwej jednostki organizacyjnej wspierania rodziny i
systemu pieczy zastępczej o informacje dotyczące małoletniego i jego środowiska, a w szczególności
dotyczące zachowania się i warunków wychowawczych małoletniego, sytuacji bytowej rodziny, przebiegu
nauki małoletniego i sposobu spędzania czasu wolnego, jego kontaktów środowiskowych, stosunku do
niego rodziców lub opiekunów, podejmowanych oddziaływań wychowawczych, stanu zdrowia i znanych w
środowisku uzależnień małoletniego.
§ 2. W przypadku gdy z rodziną małoletniego asystent rodziny prowadzi pracę określoną w
przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, sąd opiekuńczy zwraca się o informacje, o
których mowa w § 1, do właściwej jednostki organizacyjnej wspierania rodziny i systemu pieczy
zastępczej.
§ 3. Sąd opiekuńczy może zwrócić się o informację do właściwej jednostki organizacyjnej wspierania
rodziny i systemu pieczy zastępczej w celu wskazania osób właściwych do zapewnienia dziecku rodzinnej
pieczy zastępczej.
Art. 5702. (644) W sprawie, w której zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd może skierować
uczestników do mediacji. Przedmiotem mediacji może być także określenie sposobu wykonywania władzy
rodzicielskiej. Jeżeli uczestnicy postępowania nie uzgodnili osoby mediatora, sąd kieruje ich do mediacji
prowadzonej przez stałego mediatora, o którym mowa w art. 436 § 4.
Art. 571. (645) (skreślony).
Art. 572. § 1. Każdy, komu znane jest zdarzenie uzasadniające wszczęcie postępowania z urzędu,
obowiązany jest zawiadomić o nim sąd opiekuńczy.
§ 2. ((646) Obowiązek wymieniony w § 1 ciąży przede wszystkim na urzędach stanu cywilnego, sądach,
prokuratorach, notariuszach, komornikach, organach samorządu i administracji rządowej, organach Policji,
placówkach oświatowych, opiekunach społecznych oraz organizacjach i zakładach zajmujących się opieką
nad dziećmi lub osobami psychicznie chorymi.
Art. 573. § 1. (647) Osoba pozostająca pod władzą rodzicielską, opieką albo kuratelą ma zdolność do
podejmowania czynności w postępowaniu dotyczącym jej osoby, chyba że nie ma zdolności do czynności
prawnych.
§ 2. (648) Sąd może ograniczyć lub wyłączyć osobisty udział małoletniego w postępowaniu, jeżeli
przemawiają za tym względy wychowawcze.
Art. 574. § 1. Sąd opiekuńczy może nakazać osobiste stawiennictwo osoby pozostającej pod władzą
rodzicielską lub opieką, jak również zarządzić przymusowe sprowadzenie takiej osoby.
§ 2. Jeżeli osoba pozostająca pod władzą rodzicielską lub opieką nie ma zdolności do podejmowania
czynności w postępowaniu, sąd opiekuńczy może nakazać jej sprowadzenie do sądu pod rygorem grzywny
każdemu, u kogo osoba taka przebywa.
Art. 575. Do osobistego stawiennictwa innych uczestników postępowania stosuje się w sprawach,
które mogą być wszczęte z urzędu, przepisy o skutkach niestawiennictwa świadków, a w innych sprawach
- przepis art. 429.
Art. 5751. (649) W sprawach opiekuńczych osób małoletnich sąd z urzędu zarządza odbycie całego
posiedzenia lub jego części przy drzwiach zamkniętych, jeżeli przeciwko publicznemu rozpoznaniu sprawy
przemawia dobro małoletniego.
Art. 576. § 1. (650) Przed wydaniem orzeczenia co do istoty sprawy sąd opiekuńczy wysłucha
przedstawiciela ustawowego osoby, której postępowanie dotyczy. W wypadkach ważniejszych powinien
ponadto w miarę możności wysłuchać osoby bliskie tej osoby.
§ 2. (651) Sąd w sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój
umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala, uwzględniając w miarę możliwości jego
rozsądne życzenia. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.
Art. 577. Sąd opiekuńczy może zmienić swe postanowienie nawet prawomocne, jeżeli wymaga tego
dobro osoby, której postępowanie dotyczy.
Art. 578. (652) § 1. Postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne i wykonalne z chwilą ich
ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było, z chwilą ich wydania.
§ 2. Sąd w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia o pozbawieniu władzy
rodzicielskiej przesyła to postanowienie do właściwego ośrodka adopcyjnego, prowadzącego wojewódzki
bank danych o dzieciach oczekujących na przysposobienie.
Art. 5781. (653) § 1. Podstawą wszczęcia postępowania wykonawczego jest orzeczenie sądu albo
ugoda zawarta przed sądem, których wykonalność została stwierdzona przez sąd, albo ugoda zawarta
przed mediatorem, po jej zatwierdzeniu przez sąd.
§ 2. Do stwierdzenia wykonalności, o którym mowa w § 1, art. 364 stosuje się odpowiednio.
§ 3. Wykonalność orzeczenia sąd stwierdza z urzędu.
Oddział 2. Sprawy z zakresu stosunków między rodzicami a dziećmi
Art. 579. (654) Postanowienia w sprawach o powierzenie wykonywania, ograniczenie, zawieszenie,
pozbawienie i przywrócenie władzy rodzicielskiej, ustalenie, ograniczenie albo zakazanie kontaktów z
dzieckiem mogą być wydane tylko po przeprowadzeniu rozprawy. Dotyczy to także zmiany rozstrzygnięć w
tym przedmiocie, zawartych w wyroku orzekającym rozwód, separację, unieważnienie małżeństwa albo
ustalającym pochodzenie dziecka. Postanowienia takie stają się skuteczne i wykonalne po
uprawomocnieniu się.
Art. 5791. (655) § 1. Po powzięciu wiadomości o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej bez
orzeczenia sądu opiekuńczego, sąd ten niezwłocznie wszczyna postępowanie opiekuńcze.
§ 2. Jeżeli umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej nastąpiło w trybie art. 12a ustawy z dnia 29
lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. Nr 180, poz. 1493, z 2009 r. Nr 206, poz.
1589 oraz z 2010 r. Nr 28, poz. 146 i Nr 125, poz. 842) sąd niezwłocznie, po wysłuchaniu pracownika
socjalnego, który odebrał dziecko z rodziny, nie później jednak niż w ciągu 24 godzin, wydaje orzeczenie o
umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, albo orzeczenie o powrocie dziecka do rodziny.
§ 3. Sąd opiekuńczy okresowo, nie rzadziej niż raz na sześć miesięcy, dokonuje oceny sytuacji
dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej w celu ustalenia możliwości powrotu dziecka do rodziny. Jeżeli
wymaga tego dobro dziecka, sąd wszczyna postępowanie o pozbawienie władzy rodzicielskiej jego
rodziców.
Art. 5792. (656) § 1. Przed umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka,
sąd zasięga:
1) opinii właściwego ośrodka pomocy społecznej, opinii właściwego organizatora rodzinnej pieczy
zastępczej, informacji o dotychczasowym sprawowaniu funkcji przez rodzinę zastępczą lub
prowadzącego rodzinny dom dziecka oraz informacji z rejestru danych prowadzonego przez starostę
na podstawie przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
2) opinii starosty właściwego ze względu na miejsce sprawowania rodzinnej pieczy zastępczej - w
przypadku umieszczenia dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej na terenie innego powiatu niż powiat
miejsca zamieszkania dziecka.
§ 2. W opinii, o której mowa w § 1 pkt 2, zamieszcza się w szczególności informacje o spełnianiu
przez kandydata warunków do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu
dziecka, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Art. 580. (657) (skreślony).
Art. 581. (658) § 1. Uznanie ojcostwa może nastąpić także przed sądem opiekuńczym niewłaściwym
według przepisów ogólnych. W takim wypadku o uznaniu zawiadamia się właściwy sąd opiekuńczy.
§ 2. Jeżeli kierownik urzędu stanu cywilnego odmówił przyjęcia oświadczeń koniecznych do uznania
ojcostwa, uznanie ojcostwa może nastąpić wyłącznie przed sądem opiekuńczym, właściwym ze względu
na siedzibę urzędu stanu cywilnego, którego kierownik odmówił przyjęcia tych oświadczeń.
§ 3. Sąd opiekuńczy odmawia przyjęcia oświadczeń koniecznych do uznania ojcostwa, jeżeli uznanie
jest niedopuszczalne albo poweźmie wątpliwość co do pochodzenia dziecka.
Art. 582. Rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka, co do których brak porozumienia pomiędzy
rodzicami, może nastąpić dopiero po umożliwieniu rodzicom złożenia oświadczeń, chyba że wysłuchanie
ich byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami.
Art. 5821. (659) § 1. W sprawach o kontakty z dzieckiem przepis art. 582 stosuje się odpowiednio.
§ 2. Sąd opiekuńczy w celu zapewnienia wykonywania kontaktów może w szczególności:
1) zobowiązać osobę uprawnioną do kontaktu z dzieckiem lub osobę, pod której pieczą dziecko
pozostaje, do pokrycia kosztów podróży i pobytu dziecka lub także osoby towarzyszącej dziecku, w
tym kosztów powrotu do miejsca stałego pobytu,
2) (660) zobowiązać osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje, do złożenia na rachunek depozytowy
sądu odpowiedniej kwoty pieniężnej w celu pokrycia wydatków uprawnionego związanych z
wykonywaniem kontaktu na wypadek niewykonania lub niewłaściwego wykonania przez osobę
zobowiązaną obowiązków wynikających z postanowienia o kontaktach; nie dotyczy to rodzin
zastępczych, rodzinnych domów dziecka, rodzin pomocowych, placówek opiekuńczo-wychowawczych,
regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych oraz interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych,
3) odebrać od osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem lub osoby, pod której pieczą dziecko
pozostaje, przyrzeczenie określonego zachowania.
§ 3. (661) W razie uzasadnionej obawy naruszenia obowiązków wynikających z postanowienia o
kontaktach przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje, lub osobę uprawnioną do kontaktu z
dzieckiem albo osobę, której tego kontaktu zakazano, sąd opiekuńczy może zagrozić nakazaniem zapłaty
oznaczonej sumy pieniężnej, stosownie do zasad określonych w art. 59815:
1) osobie, pod której pieczą dziecko pozostaje - na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem lub
2) osobie uprawnionej do kontaktu z dzieckiem albo osobie, której tego kontaktu zakazano - na rzecz
osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje.
Art. 583. Zezwolenia na dokonanie przez rodziców czynności przekraczającej zakres zwykłego
zarządu majątkiem dziecka lub na wyrażenie przez rodziców zgody na dokonanie takiej czynności przez
dziecko sąd opiekuńczy udziela na wniosek jednego z rodziców po wysłuchaniu drugiego. Postanowienie
sądu opiekuńczego w tym przedmiocie staje się skuteczne dopiero z chwilą uprawomocnienia się i nie
może być zmienione ani uchylone, jeżeli na podstawie zezwolenia powstały skutki prawne względem osób
trzecich.
Art. 584. Postanowienie o nadaniu dziecku nazwiska staje się skuteczne dopiero po
uprawomocnieniu się. Postanowienia takiego sąd opiekuńczy nie może zmienić ani uchylić.
Oddział 3. Sprawy o przysposobienie
Art. 585. § 1. Sąd opiekuńczy wszczyna postępowanie na wniosek przysposabiającego.
§ 2. Wniosek ten należy zgłosić w sądzie opiekuńczym właściwym dla osoby przysposabiającego lub
osoby mającej być przysposobioną.
§ 3. Art. 87 § 3 stosuje się odpowiednio.
Art. 586. § 1. Sąd opiekuńczy orzeka o przysposobieniu po przeprowadzeniu rozprawy.
§ 2. (662) Na rozprawę wzywa się przysposabiającego oraz osoby, których zgoda na przysposobienie
jest potrzebna.
§ 3. Nie wzywa się na rozprawę rodziców, którzy wyrazili zgodę na przysposobienie ich dziecka w
przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającego. W wypadku takim rodzice nie mogą brać udziału w
postępowaniu.
§ 4. (663) Przed wydaniem orzeczenia sąd opiekuńczy występuje o opinię kwalifikacyjną do ośrodka
adopcyjnego oraz - jeżeli jest to uzasadnione dobrem dziecka - zasięga opinii innej specjalistycznej
placówki.
Art. 5861. (664) Na postanowienie w przedmiocie określenia sposobu i okresu osobistej styczności
przysposabiającego z przysposabianym przysługuje zażalenie.
Art. 587. § 1. (665) W razie śmierci przysposabiającego lub osoby mającej być przysposobioną, sąd
opiekuńczy postępowanie umarza.
§ 2. (666) Jednakże postępowanie zawiesza się w razie śmierci przysposabiającego, który złożył
wniosek o przysposobienie wspólnie z małżonkiem, do czasu ustanowienia przez sąd opiekuńczy kuratora.
Art. 588. Postanowienie orzekające przysposobienie staje się skuteczne po uprawomocnieniu się.
Postanowienia takiego sąd opiekuńczy nie może zmienić ani uchylić.
Art. 589. § 1. Zgodę na przysposobienie dziecka w przyszłości bez wskazania osoby
przysposabiającego rodzice mogą wyrazić także w sądzie opiekuńczym swego miejsca zamieszkania lub
pobytu. Dotyczy to również oświadczenia o odwołaniu takiej zgody.
§ 2. Oświadczenia, o których mowa w paragrafie poprzedzającym, powinny zawierać:
1) imię i nazwisko dziecka oraz miejsce jego zamieszkania lub pobytu;
2) treść wyrażonej zgody lub jej odwołanie.
§ 3. Z przyjęcia oświadczenia o wyrażeniu zgody na przysposobienie dziecka w przyszłości lub o
odwołaniu takiej zgody sąd opiekuńczy sporządza protokół. O odwołaniu zgody należy nadto uczynić
wzmiankę w protokole, w którym wyrażono zgodę na przysposobienie.
Oddział 4. Sprawy z zakresu opieki
Art. 590. Obejmując opiekę opiekun składa następujące przyrzeczenie: "Przyrzekam, że powierzone
mi obowiązki opiekuna wykonam z całą sumiennością i zgodnie z interesem społecznym, mając zawsze na
względzie dobro osoby podlegającej mojej pieczy".
Art. 591. § 1. Po złożeniu przyrzeczenia przez opiekuna sąd opiekuńczy wydaje mu zaświadczenie.
§ 2. Po zwolnieniu opiekuna lub ustaniu opieki opiekun obowiązany jest zwrócić sądowi
opiekuńczemu otrzymane zaświadczenie.
Art. 592. O zwolnieniu od obowiązku objęcia opieki sąd opiekuńczy rozstrzyga na wniosek osoby
ustanowionej opiekunem, zgłoszony w ciągu tygodnia od doręczenia jej postanowienia w tym
przedmiocie.
Art. 593. Zezwolenia we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku osoby
pozostającej pod opieką, udziela sąd opiekuńczy na wniosek opiekuna. Postanowienie staje się skuteczne
z chwilą uprawomocnienia się i nie może być zmienione ani uchylone, jeżeli na podstawie zezwolenia
powstały skutki prawne względem osób trzecich.
Art. 594. (667) Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z Ministrem
Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, zasady i tryb składania przez opiekunów gotówki w
instytucji bankowej, uwzględniając zabezpieczenie interesów osób pozostających pod opieką oraz
kompetencje sądu opiekuńczego określone w art. 593.
Art. 595. Opiekun składa sądowi opiekuńczemu ustnie lub na piśmie sprawozdanie dotyczące osoby
pozostającej pod opieką. Sprawozdanie z zarządu majątkiem tej osoby składa na piśmie, chyba że sąd
zezwoli mu na złożenie sprawozdania do protokołu.
Art. 596. Do wzięcia udziału w badaniu rachunku końcowego z opieki sąd opiekuńczy wezwie osobę,
która pozostawała pod opieką, jeżeli ma ona pełną zdolność do czynności prawnych, w innych zaś
wypadkach - przedstawiciela ustawowego tej osoby lub jej spadkobierców, jeżeli są sądowi opiekuńczemu
znani.
Art. 597. (668) § 1. W postanowieniu o przyznaniu opiekunowi wynagrodzenia sąd upoważnia
opiekuna do pobrania wynagrodzenia z dochodów lub majątku osoby pozostającej pod opieką, bądź
ustala, że wynagrodzenie ma być wypłacone ze środków publicznych.
§ 2. Postanowienie, o którym mowa w § 1, staje się wykonalne dopiero po jego uprawomocnieniu
się.
Art. 598. § 1. Sąd opiekuńczy może wymierzyć grzywnę osobie, która uchyla się od objęcia opieki.
§ 2. Sąd opiekuńczy może wymierzyć grzywnę opiekunowi, który nie wykonuje zarządzeń sądu
opiekuńczego. Jeżeli zarządzenie zostanie wykonane, grzywna jeszcze nie uiszczona może być umorzona.
Oddział 5.(669) Sprawy o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej
pod opieką
Art. 5981. § 1. W sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej
pod opieką prokuratorowi doręcza się odpis wniosku i zawiadamia się go o terminach rozprawy.
§ 2. W sprawach, o których mowa w § 1, art. 472 stosuje się odpowiednio.
§ 3. W sprawach, o których mowa w § 1, art. 570 nie stosuje się.
Art. 5982. § 1. W czasie trwania postępowania o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej
lub pozostającej pod opieką, toczącego się w trybie Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów
uprowadzenia dziecka za granicę (Dz. U. z 1995 r. Nr 108, poz. 528 i z 1999 r. Nr 93, poz. 1085), nie
można rozstrzygać w przedmiocie władzy rodzicielskiej lub opieki nad tą osobą. Postępowanie w tych
sprawach sąd zawiesza z urzędu z chwilą wszczęcia postępowania o odebranie osoby podlegającej władzy
rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką.
§ 2. Po zakończeniu postępowania o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub
pozostającej pod opieką sąd podejmie zawieszone postępowanie.
§ 3. W przypadku innym niż określony w § 1, jeżeli do rozstrzygnięcia wniosku o odebranie osoby
podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką niezbędne jest jego łączne rozpoznanie ze
sprawą dotyczącą władzy rodzicielskiej, postępowanie toczy się z zachowaniem przepisu art. 579.
Art. 5983. Jeżeli miejsce pobytu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod
opieką nie jest znane, sąd przeprowadzi stosowne dochodzenie w celu ustalenia jej miejsca pobytu. W
szczególności sąd może zażądać ustalenia miejsca jej pobytu przez Policję.
Art. 5984. Orzeczenie co do istoty sprawy może być wydane tylko po przeprowadzeniu rozprawy.
Art. 5985. W postanowieniu o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej
pod opieką sąd określa termin, w jakim zobowiązany powinien oddać uprawnionemu osobę podlegającą
władzy rodzicielskiej lub pozostającą pod opieką.
Art. 5986. Jeżeli zobowiązany do oddania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej
pod opieką nie zastosuje się do postanowienia, o którym mowa w art. 5985, sąd, na wniosek
uprawnionego, zleci kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie tej osoby.
Art. 5987. W razie potrzeby sąd zwraca się o przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy
rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką przez kuratora sądowego działającego w sądzie, w którego
okręgu osoba ta faktycznie przebywa.
Art. 5988. Kurator sądowy jest uprawniony do odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej
lub pozostającej pod opieką od każdej osoby, u której ona się znajduje.
Art. 5989. Przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod
opieką i oddanie jej uprawnionemu może nastąpić tylko w obecności uprawnionego albo osoby lub
przedstawiciela instytucji przez niego upoważnionej. Jeżeli żadna z tych osób nie stawi się w terminie
wyznaczonym przez kuratora sądowego, czynność nie będzie dokonana.
Art. 59810. Na żądanie kuratora sądowego Policja jest zobowiązana do udzielenia mu pomocy przy
czynnościach związanych z przymusowym odebraniem osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub
pozostającej pod opieką.
Art. 59811. § 1. Jeżeli przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub
pozostającej pod opieką napotyka przeszkody na skutek ukrycia tej osoby lub na skutek innej czynności
przedsięwziętej w celu udaremnienia wykonania orzeczenia, kurator sądowy zawiadomi prokuratora.
§ 2. Jeżeli zobowiązany nie ujawnia miejsca pobytu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub
pozostającej pod opieką, która ma być odebrana, sąd na wniosek kuratora sądowego zarządzi jego
przymusowe sprowadzenie celem złożenia oświadczenia o miejscu pobytu tej osoby. Pod względem
skutków karnych oświadczenie jest równoznaczne ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem, o czym
sędzia powinien uprzedzić składającego oświadczenie.
§ 3. Jeżeli zobowiązany lub inne osoby przeszkadzają w wykonaniu orzeczenia w miejscu pobytu
osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, na żądanie kuratora sądowego
Policja usunie te osoby z miejsca wykonywania orzeczenia.
Art. 59812. § 1. Przy odbieraniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod
opieką kurator sądowy powinien zachować szczególną ostrożność i uczynić wszystko, aby dobro tej osoby
nie zostało naruszone, a zwłaszcza aby nie doznała ona krzywdy fizycznej lub moralnej. W razie potrzeby
kurator sądowy może zażądać pomocy organu opieki społecznej lub innej powołanej do tego instytucji.
§ 2. Jeżeli wskutek wykonania orzeczenia miałoby doznać poważnego uszczerbku dobro osoby
podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, kurator sądowy wstrzyma się z
wykonaniem orzeczenia do czasu ustania zagrożenia, chyba że wstrzymanie wykonania orzeczenia stwarza
poważniejsze zagrożenie dla tej osoby.
Art. 59812a. (670) Postępowanie określone w art. 5986-59812 może być podjęte na nowo na podstawie
tego samego postanowienia, o którym mowa w art. 5985, jeżeli zobowiązany w okresie trzech miesięcy od
wydania tego postanowienia postąpił sprzecznie z treścią postanowienia dotyczącego władzy rodzicielskiej,
miejsca zamieszkania, opieki lub kontaktów z dzieckiem, a okoliczności uzasadniające jego wydanie nie
uległy zmianie.
Art. 59813. Przepisy art. 5986-59812 stosuje się odpowiednio do wykonania orzeczeń wydanych na
zasadzie art. 569 § 2, dotyczących odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej
pod opieką, a także orzeczeń o umieszczeniu małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w
rodzinie zastępczej.
Art. 59814. (671) §1. Dla przymusowego odebrania, zgodnie z art. 5986-59812, osoby podlegającej
władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, na podstawie orzeczenia sądu albo innego organu
państwa obcego, niezbędne jest stwierdzenie wykonalności tego orzeczenia. Przepisy art. 1150-11512 i
11514 stosuje się odpowiednio.
§ 2. Wniosek, o którym mowa w art. 5986, uprawniony składa do sądu opiekuńczego, który byłby
właściwy w sprawie o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką.
Oddział 6 (672) Sprawy dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem
Art. 59815. § 1. Jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie
wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w
przedmiocie kontaktów z dzieckiem, sąd opiekuńczy, uwzględniając sytuację majątkową tej osoby, zagrozi
jej nakazaniem zapłaty na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem oznaczonej sumy pieniężnej
za każde naruszenie obowiązku.
§ 2. Jeżeli osoba uprawniona do kontaktu z dzieckiem albo osoba, której tego kontaktu zakazano,
narusza obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w
przedmiocie kontaktów z dzieckiem, sąd opiekuńczy zagrozi tej osobie nakazaniem zapłaty oznaczonej
sumy pieniężnej na rzecz osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje, stosując odpowiednio przepis § 1.
§ 3. Na postanowienia sądu, o których mowa w § 1 i 2, przysługuje zażalenie.
Art. 59816. § 1. Jeżeli osoba, której sąd opiekuńczy zagroził nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy
pieniężnej, nie wypełnia nadal swego obowiązku, sąd opiekuńczy nakazuje jej zapłatę należnej sumy
pieniężnej, ustalając jej wysokość stosownie do liczby naruszeń. Sąd może w wyjątkowych wypadkach
zmienić wysokość sumy pieniężnej, o której mowa w art. 59815, ze względu na zmianę okoliczności.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli osoba, której sąd zagroził nakazaniem zapłaty
oznaczonej sumy pieniężnej zgodnie z art. 5821 § 3, dopuściła się naruszenia obowiązku wynikającego z
orzeczenia o kontaktach.
§ 3. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
§ 4. Prawomocne postanowienie sądu, w którym nakazano zapłatę należnej sumy pieniężnej, jest
tytułem wykonawczym bez potrzeby nadawania mu klauzuli wykonalności.
Art. 59817. § 1. Jeżeli do kontaktu nie doszło wskutek niewykonania lub niewłaściwego wykonania
przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje, obowiązków wynikających z orzeczenia albo z ugody
zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, sąd opiekuńczy
przyzna od tej osoby uprawnionemu do kontaktu zwrot jego uzasadnionych wydatków poniesionych w
związku z przygotowaniem kontaktu, w tym kosztów, o których mowa w art. 5821 § 2 pkt 1.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli uprawniony do kontaktu z dzieckiem narusza
obowiązki dotyczące kontaktu wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej przed sądem lub przed
mediatorem.
§ 3. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
§ 4. Prawomocne postanowienie sądu jest tytułem wykonawczym bez potrzeby nadawania mu
klauzuli wykonalności.
Art. 59818. § 1. W sprawach wykonywania kontaktów z dzieckiem art. 570 nie stosuje się. Wniosku
wymaga także wydanie każdego kolejnego postanowienia, o którym mowa w poprzedzających przepisach
niniejszego oddziału.
§ 2. Przed wydaniem postanowień, o których mowa w oddziale niniejszym, sąd wysłucha uczestników
postępowania.
Art. 59819. § 1. Do wniosku o wszczęcie postępowania uregulowanego w niniejszym oddziale należy
dołączyć odpis wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody zawartej przed sądem lub przed
mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem.
§ 2. Jeżeli postępowanie ma się toczyć na podstawie orzeczenia sądu albo innego organu państwa
obcego albo ugody zawartej przed sądem lub innym organem państwa obcego lub przez niego
zatwierdzonej, niezbędne jest stwierdzenie wykonalności tego orzeczenia albo ugody. Przepisy art.
1150-11512, 11514 i 1152 stosuje się odpowiednio.
Art. 59820. Sąd umarza postępowanie, jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia
ostatniego postanowienia nie wpłynął kolejny wniosek w sprawach wykonywania kontaktów z dzieckiem.
Art. 59821. Do spraw uregulowanych w niniejszym oddziale art. 577 nie stosuje się.
Rozdział 3. Sprawy z zakresu kurateli
Art. 599. Sądem opiekuńczym właściwym do ustanowienia kuratora dla dziecka poczętego, lecz
jeszcze nie urodzonego, jest sąd właściwy według miejsca zamieszkania lub pobytu matki.
Art. 600. (673) § 1. Kuratora dla osoby niepełnosprawnej sąd opiekuńczy ustanawia na wniosek tej
osoby, a za zgodą osoby niepełnosprawnej - także na wniosek organizacji społecznej, wymienionej w art.
546 § 3.
§ 2. W przypadku gdy stan osoby niepełnosprawnej wyłącza możliwość złożenia wniosku lub
wyrażenia zgody, o których mowa w § 1, sąd może ustanowić kuratora z urzędu. Sąd może ustanowić
kuratora z urzędu także w przypadku, o którym mowa w art. 558 § 2.
Art. 601. Dla osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma
pełnomocnika, ustanawia kuratora na wniosek osoby zainteresowanej sąd opiekuńczy miejsca ostatniego
zamieszkania lub pobytu osoby nieobecnej.
Art. 602. Właściwość miejscową sądu opiekuńczego do ustanowienia kuratora dla dochodzenia
ojcostwa w razie śmierci domniemanego ojca określa się według miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka,
chociażby dziecko nie podlegało już ani władzy rodzicielskiej, ani opiece.
Art. 603. (674) § 1. Kuratora dla osoby prawnej ustanawia sąd rejestrowy, w którego okręgu osoba ta
ma lub miała ostatnią siedzibę.
§ 2. Sąd może wszcząć postępowanie z urzędu.
§ 3. Postanowienie jest skuteczne i wykonalne z chwilą jego ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było, z
chwilą jego wydania.
Art. 604. W zaświadczeniu dla kuratora sąd określa zakres jego uprawnień.
Art. 605. W przedmiotach nie unormowanych w rozdziale niniejszym stosuje się odpowiednio
przepisy o postępowaniu w sprawach z zakresu opieki.
DZIAŁ III. SPRAWY Z ZAKRESU PRAWA RZECZOWEGO
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Art. 606. W sprawach z zakresu prawa rzeczowego właściwy jest sąd położenia rzeczy.
Art. 607. Do wniosków, dotyczących nieruchomości ujawnionych w księdze wieczystej lub dla
których prowadzony jest zbiór dokumentów, należy dołączyć odpis z księgi wieczystej albo zaświadczenie
o stanie prawnym, jaki wynika ze zbioru dokumentów.
Art. 608. (675) Sprawy z zakresu prawa rzeczowego rozpoznawane są na rozprawie, chyba że przepis
szczególny stanowi inaczej.
Rozdział 2. Stwierdzenie zasiedzenia
Art. 609. § 1. Do zgłoszenia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia własności uprawniony jest każdy
zainteresowany.
§ 2. Jeżeli wnioskodawca nie wskazuje innych zainteresowanych, orzeczenie może zapaść dopiero po
wezwaniu innych zainteresowanych przez ogłoszenie. Sąd może zarządzić ogłoszenie również w innych
wypadkach, jeżeli uzna to za wskazane.
§ 3. Ogłoszenie powinno zawierać dokładne określenie rzeczy, imię i nazwisko posiadacza rzeczy, a
jeżeli chodzi o rzeczy ruchome - również jego miejsce zamieszkania.
Art. 610. § 1. Poza tym do ogłoszenia i orzeczenia stosuje się odpowiednio przepisy o stwierdzeniu
nabycia spadku. Termin wskazany w ogłoszeniu wynosi jednak trzy miesiące.
§ 2. Jeżeli w terminie tym nikt się nie zgłosi albo zgłosiwszy się własności nie wykaże, sąd stwierdzi
zasiedzenie, jeżeli zostało ono udowodnione.
Rozdział 2a. (676) Przepadek rzeczy
Oddział 1
Przepadek rzeczy na podstawie prawa celnego
Art. 6101. § 1. Przepisy niniejszego oddziału stosuje się w sprawach o przepadek rzeczy będących
towarami, które na podstawie przepisów prawa celnego podlegają przepadkowi.
§ 2. W sprawach, o których mowa w § 1, właściwy jest sąd miejsca zajęcia lub zatrzymania rzeczy
będących towarami przez organ celny.
Art. 6102. § 1. Postępowanie wszczyna się na wniosek organu celnego. Do wniosku dołącza się
protokół z pouczenia o obowiązku wskazania w Polsce pełnomocnika do doręczeń oraz o skutkach
niedopełnienia tego obowiązku, jeżeli protokół taki został sporządzony.
§ 2. Organ celny może domagać się w jednym wniosku orzeczenia przepadku rzeczy będących
towarami zajętymi lub zatrzymanymi w tych samych okolicznościach faktycznych, jeżeli ponadto sąd jest
właściwy dla każdej sprawy.
Art. 6103. Uczestnikowi zamieszkałemu za granicą, który w postępowaniu w sprawach celnych nie
ustanowił pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Polsce, ani nie wskazał w Polsce
pełnomocnika do doręczeń, przeznaczone dla niego pisma sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze
skutkiem doręczenia. W razie ustanowienia pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w
Polsce, który nie może być pełnomocnikiem procesowym, jego ustanowienie uważa się za wskazanie
pełnomocnika do doręczeń.
Art. 6104. Wyznaczenie rozprawy zależy od uznania sądu.
Art. 6105. Do wykonania orzeczenia o przepadku towaru jest obowiązany właściwy organ celny.
Wykonanie orzeczenia następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach o postępowaniu
egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów prawa celnego.
Oddział 2
Przepadek pojazdów
Art. 6106. § 1. Przepisy niniejszego oddziału stosuje się w sprawach o przepadek pojazdów, które
na podstawie przepisów prawa o ruchu drogowym podlegają przepadkowi na rzecz powiatu.
§ 2. W sprawach, o których mowa w § 1, właściwy jest sąd miejsca, z którego usunięto pojazd.
§ 3. Sprawy, o których mowa w § 1, są rozpoznawane na posiedzeniu niejawnym, chyba że sąd
postanowi inaczej.
Art. 6107. § 1. Postępowanie wszczyna się na wniosek starosty.
§ 2. Starosta może domagać się w jednym wniosku orzeczenia przepadku pojazdów usuniętych w
tych samych okolicznościach faktycznych, jeżeli ponadto sąd jest właściwy dla każdej sprawy.
Rozdział 3. Zarząd związany ze współwłasnością i użytkowaniem
Art. 611. Zarządca nieruchomości ustanowiony na podstawie art. 203 i 269 § 1 Kodeksu cywilnego
obowiązany jest niezwłocznie zgłosić wniosek o ujawnienie zarządu w księdze wieczystej lub w zbiorze
dokumentów.
Art. 612. § 1. Od chwili ustanowienia zarządcy współwłaściciele lub użytkownik mogą używać rzeczy
tylko o tyle, o ile nie przeszkadza to wykonywaniu zarządu. Na wniosek innego współwłaściciela lub
zarządcy współwłaściciel lub użytkownik może być pozbawiony używania rzeczy, jeżeli przeszkadza
zarządcy w wykonywaniu czynności.
§ 2. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
Art. 613. § 1. Nadwyżkę dochodów po pokryciu wydatków wypłaca się współwłaścicielom lub
użytkownikom w terminach przez sąd określonych.
§ 2. Sąd może postanowić, aby zarządca wydawał współwłaścicielom nadwyżkę dochodów w
naturze.
Art. 614. Sąd uchyli zarząd, gdy odpadnie podstawa dalszego jego trwania.
Art. 615. Jeżeli powyższe przepisy nie stanowią inaczej, do wyznaczenia zarządcy i sprawowania
zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości.
Art. 616. Z wyjątkiem spraw przewidzianych w art. 199, 201 i 202 Kodeksu cywilnego, jak również
spraw dotyczących powołania i odwołania zarządcy, wyznaczenie rozprawy zależy od uznania sądu.
Rozdział 4. Zniesienie współwłasności
Art. 617. We wniosku o zniesienie współwłasności należy dokładnie określić rzecz mającą ulec
podziałowi oraz przedstawić dowody prawa własności.
Art. 618. § 1. W postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga także spory o prawo
żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli
z tytułu posiadania rzeczy. Rozstrzygając spór o prawo żądania zniesienia współwłasności lub o prawo
własności, sąd może wydać w tym przedmiocie postanowienie wstępne.
§ 2. (677) Z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności odrębne postępowanie w
sprawach wymienionych w paragrafie poprzedzającym jest niedopuszczalne. Sprawy będące w toku
przekazuje się do dalszego rozpoznania sądowi prowadzącemu postępowanie o zniesienie współwłasności.
Jeżeli jednak postępowanie o zniesienie współwłasności zostało wszczęte po wydaniu wyroku, przekazanie
następuje tylko wówczas, gdy sąd drugiej instancji uchyli wyrok i sprawę przekaże do ponownego
rozpoznania. Postępowanie w sprawach, które nie zostały przekazane, sąd umarza z chwilą zakończenia
postępowania o zniesienie współwłasności.
§ 3. Po zapadnięciu prawomocnego postanowienia o zniesieniu współwłasności uczestnik nie może
dochodzić roszczeń przewidzianych w paragrafie pierwszym, chociażby nie były one zgłoszone w
postępowaniu o zniesienie współwłasności.
Art. 619. § 1. (678) W postępowaniu o zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego sąd ustala
jego skład i wartość, w szczególności obszar i rodzaj nieruchomości wchodzących w skład tego
gospodarstwa oraz obszar i rodzaj nieruchomości stanowiących już własność współwłaścicieli i ich
małżonków, a w miarę potrzeby także okoliczności przewidziane w art. 216 Kodeksu cywilnego.
§ 2. Podział w naturze nastąpi po zasięgnięciu opinii biegłych co do sposobu podziału.
Art. 620. (679) (skreślony).
Art. 621. Projektowany sposób podziału nieruchomości na części powinien być zaznaczony na planie
sporządzonym według zasad obowiązujących przy oznaczaniu nieruchomości w księgach wieczystych.
Art. 622. § 1. W toku postępowania o zniesienie współwłasności sąd powinien nakłaniać
współwłaścicieli do zgodnego przeprowadzenia podziału, wskazując im sposoby mogące do tego
doprowadzić.
§ 2. Gdy wszyscy współwłaściciele złożą zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności,
sąd wyda postanowienie odpowiadające treści wniosku, jeżeli spełnione zostaną wymagania, o których
mowa w dwóch artykułach poprzedzających, a projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom
współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych.
Art. 623. Jeżeli brak podstaw do wydania postanowienia w myśl artykułu poprzedzającego, a
zachodzą warunki do dokonania podziału w naturze, sąd dokonuje tego podziału na części odpowiadające
wartością udziałom współwłaścicieli z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem
społeczno-gospodarczym. Różnice wartości wyrównuje się przez dopłaty pieniężne.
Art. 624. (680) Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia przyznającego dotychczasowym
współwłaścicielom części lub jednemu z nich całość rzeczy, własność przechodzi na uczestników
wskazanych w postanowieniu. Jeżeli w wyniku podziału całość rzeczy albo jej część przypadnie
współwłaścicielowi, który nie włada tą rzeczą lub jej częścią, sąd w postanowieniu o zniesieniu
współwłasności orzeknie również co do wydania jej przez pozostałych współwłaścicieli, określając
stosownie do okoliczności termin wydania. Określenie terminu wydania nieruchomości wchodzącej w skład
gospodarstwa rolnego lub jej części powinno nastąpić z uwzględnieniem interesu
społeczno-gospodarczego.
Art. 625. W postanowieniu zarządzającym sprzedaż rzeczy należących do współwłaścicieli sąd bądź
rozstrzygnie o wzajemnych roszczeniach współwłaścicieli, bądź też tylko zarządzi sprzedaż, odkładając
rozstrzygnięcie o wzajemnych roszczeniach współwłaścicieli oraz o podziale sumy uzyskanej ze sprzedaży
do czasu jej przeprowadzenia.
Rozdział 5. Ustanowienie drogi koniecznej i służebności przesyłu(681)
Art. 626. § 1. We wniosku o ustanowienie drogi koniecznej należy wskazać właścicieli wszystkich
nieruchomości, przez które mogłaby prowadzić droga, aby nieruchomość wnioskodawcy miała odpowiedni
dostęp do drogi publicznej.
§ 2. Przed wydaniem postanowienia o ustanowieniu drogi koniecznej sąd powinien przeprowadzić
dowód z oględzin nieruchomości, chyba że okoliczności istotne dla wytyczenia drogi koniecznej są
niesporne i niewątpliwe albo że przeprowadzenie dowodu z innych przyczyn nie jest potrzebne.
§ 3. (682) Przepisy § 1 i 2 stosuje się odpowiednio w sprawach o ustanowienie służebności przesyłu.
Rozdział 6. Postępowanie wieczystoksięgowe(683)
Art. 6261. § 1. Sprawy w postępowaniu wieczystoksięgowym rozpoznawane są na posiedzeniu
niejawnym.
§ 2. Uczestnikami postępowania oprócz wnioskodawcy są tylko te osoby, których prawa zostały
wykreślone lub obciążone bądź na rzecz których wpis ma nastąpić.
§ 3. Nie stanowi przeszkody do wpisu okoliczność, że po złożeniu wniosku wnioskodawca bądź inny
uczestnik postępowania zmarł lub został pozbawiony albo ograniczony w możliwości rozporządzania
prawem albo w zdolności do czynności prawnych.
§ 4. (684) (utracił moc).
§ 5. Jeżeli wpis do księgi wieczystej ma nastąpić na wniosek zawarty w akcie notarialnym, za wartość
prawa podlegającego ujawnieniu przyjmuje się, zawartą w akcie notarialnym, wartość przedmiotu podaną
przez strony. W takim przypadku przepisu art. 25 nie stosuje się.
Art. 6262. § 1. (685) Wniosek o dokonanie wpisu składa się na urzędowym formularzu.
§ 2. Przepis § 1 nie dotyczy wniosku zawartego w akcie notarialnym, o którym mowa w art. 6264.
§ 3. (686) Do wniosku o dokonanie wpisu należy dołączyć dokumenty, stanowiące podstawę wpisu w
księdze wieczystej, z zastrzeżeniem § 31.
§ 31. (687) Do wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej na podstawie tytułu wykonawczego, o
którym mowa w art. 783 § 4, należy dołączyć dokument uzyskany z systemu teleinformatycznego
umożliwiający sądowi weryfikację istnienia i treści tytułu wykonawczego.
§ 4. Jeżeli z dokumentów załączonych do wniosku wynika, że nastąpiła zmiana w prawie własności,
sąd, zwracając wniosek, stosuje art. 62613 § 1.
§ 5. Wniosek o dokonanie wpisu może złożyć właściciel nieruchomości, użytkownik wieczysty, osoba,
na rzecz której wpis ma nastąpić, albo wierzyciel, jeżeli przysługuje mu prawo, które może być wpisane w
księdze wieczystej. W sprawach dotyczących obciążeń powstałych z mocy ustawy wniosek może złożyć
uprawniony organ.
Art. 6263. W postępowaniu wieczystoksięgowym nie stosuje się przepisów o wznowieniu
postępowania.
Art. 6264. Przekazanie przez notariusza sądowi wypisu aktu notarialnego zawierającego wniosek o
dokonanie wpisu do księgi wieczystej, na podstawie odrębnych przepisów, uważa się za złożenie wniosku
przez uprawnionego.
Art. 6265. Jeżeli z treści wniosku i dołączonych dokumentów wynika, że nastąpiła zmiana prawa
własności, cofnięcie wniosku o wpis tego prawa jest niedopuszczalne.
Art. 6266. § 1. O kolejności wniosku o wpis rozstrzyga chwila wpływu wniosku do właściwego sądu.
Za chwilę wpływu wniosku uważa się godzinę i minutę, w której w danym dniu wniosek wpłynął do sądu.
§ 2. Wnioski, które wpłynęły w tej samej chwili, będą uważane za złożone równocześnie.
Art. 6267. § 1. Wniosek o wpis powinien być w dniu wpływu do sądu zarejestrowany niezwłocznie w
dzienniku ksiąg wieczystych i opatrzony kolejnym numerem.
§ 2. Niezwłocznie po zarejestrowaniu wniosku w dzienniku ksiąg wieczystych zaznacza się w
odpowiednim dziale księgi wieczystej numer wniosku (wzmianka o wniosku).
§ 3. Wzmiankę o wniosku wykreśla się z urzędu, niezwłocznie po dokonaniu wpisu, po
uprawomocnieniu się postanowienia o odmowie dokonania wpisu lub o odrzuceniu wniosku albo o
umorzeniu postępowania albo po uprawomocnieniu się zarządzenia o zwrocie wniosku.
§ 4. W razie wniesienia skargi na wpis w księdze wieczystej dokonany przez referendarza stosuje się
odpowiednio przepisy § 1 i § 2. Wzmiankę o skardze wykreśla się z urzędu po rozpoznaniu skargi.
Art. 6268. (688) § 1. Wpis dokonywany jest jedynie na wniosek i w jego granicach, chyba że przepis
szczególny przewiduje dokonanie wpisu z urzędu.
§ 2. Rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku
dokumentów oraz treść księgi wieczystej.
§ 21. (689) Przed rozpoznaniem wniosku o wpis na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa w
art. 783 § 4, istnienie i treść tego tytułu podlegają zweryfikowaniu przez sędziego lub referendarza
sądowego w systemie teleinformatycznym.
§ 3. Rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym, sąd
z urzędu bada zgodność danych wskazanych we wniosku z danymi wynikającymi z systemów
prowadzących ewidencje powszechnych numerów identyfikacyjnych, chyba że istnieją przeszkody
faktyczne uniemożliwiające dokonanie takiego sprawdzenia.
§ 4. Rozpoznając wniosek o zmianę oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej prowadzonej w
systemie informatycznym, sąd ponadto dokonuje z urzędu sprawdzenia danych wskazanych we wniosku i
ujawnionego w księdze wieczystej oznaczenia nieruchomości z danymi katastru nieruchomości, chyba że
istnieją przeszkody faktyczne uniemożliwiające dokonanie takiego sprawdzenia.
§ 5. Niezgodność danych, o których mowa w § 3 i § 4, stanowi przeszkodę do dokonania wpisu.
§ 6. W postępowaniu wieczystoksięgowym wpis w księdze wieczystej jest orzeczeniem. Uzasadnienia
wpisu nie sporządza się.
§ 7. Wpisem w księdze wieczystej jest również wykreślenie.
§ 8. W księdze wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym podpisany przez sędziego lub
referendarza sądowego wpis uważa się za dokonany dopiero z chwilą jego zapisania w centralnej bazie
danych ksiąg wieczystych.
§ 9. Przez podpis, o którym mowa w § 8, rozumie się dane w postaci elektronicznej, które wraz z
innymi danymi, do których zostały dołączone, służą do identyfikacji sędziego lub referendarza sądowego
dokonującego czynności w systemie informatycznym.
§ 10. Założenie księgi wieczystej następuje z chwilą dokonania pierwszego wpisu.
Art. 6269. Sąd oddala wniosek o wpis, jeżeli brak jest podstaw albo istnieją przeszkody do jego
dokonania.
Art. 62610. § 1. O dokonanym wpisie sąd zawiadamia uczestników postępowania. Nie zawiadamia
się uczestnika, który na piśmie zrzekł się zawiadomienia.
§ 2. Zawiadomienie zawiera istotną treść wpisu.
§ 3. Apelację od wpisu wnosi się w terminie dwóch tygodni od doręczenia zawiadomienia o wpisie.
Dla uczestnika, który zrzekł się zawiadomienia, termin ten biegnie od dnia dokonania wpisu.
Art. 62611. § 1. Niezwłocznie po wniesieniu apelacji sąd z urzędu wpisuje wzmiankę o apelacji.
§ 2. (690) W razie wniesienia skargi kasacyjnej, wpisu wzmianki o skardze kasacyjnej dokonuje się z
urzędu niezwłocznie po przedstawieniu przez zainteresowanego zawiadomienia o wniesieniu skargi
kasacyjnej.
§ 3. (691) Do wzmianki o apelacji i o skardze kasacyjnej odpowiednio stosuje się art. 6267.
Art. 62612. § 1. Osoba, na rzecz której wpisane jest prawo lub roszczenie w księdze wieczystej, jej
przedstawiciel albo pełnomocnik do doręczeń mają obowiązek niezwłocznego zawiadomienia sądu
prowadzącego księgę wieczystą o każdej zmianie adresu względnie wskazania adresu do doręczeń. Osoba
zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą jest obowiązana wskazać pełnomocnika do doręczeń w
Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do spadkobierców lub innych następców prawnych osoby,
na rzecz której jest wpisane prawo w księdze wieczystej.
§ 3. W razie zaniedbania obowiązku, o którym mowa w § 1 i 2, pismo sądowe pozostawia się w
aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany.
Art. 62613. § 1. Sąd z urzędu dokona wpisu ostrzeżenia, jeżeli dostrzeże niezgodność stanu
prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W razie stwierdzenia, że
dla tej samej nieruchomości albo dla tego samego ograniczonego prawa rzeczowego prowadzi się dwie
lub więcej ksiąg wieczystych, ujawniających odmienny stan prawny, wpisu ostrzeżenia dokonuje się we
wszystkich księgach wieczystych założonych dla tej nieruchomości.
§ 2. Sprostowania usterek wpisu, które nie mogą wywołać niezgodności treści księgi wieczystej z
rzeczywistym stanem prawnym, dokonuje się z urzędu.
Dział IV. SPRAWY Z ZAKRESU PRAWA SPADKOWEGO
Przepisy wstępne
Art. 627. (692) Postępowanie spadkowe należy do zakresu działalności sądów, chyba że przepis
szczególny stanowi inaczej.
Art. 628. (693) Do czynności w postępowaniu spadkowym, które należą do zakresu działania sądów,
wyłącznie właściwy jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca
zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego
część (sąd spadku). W braku powyższych podstaw sądem spadku jest sąd rejonowy dla m. st. Warszawy.
Art. 629. (694) (skreślony).
Art. 630-632. (695) (skreślone).
Rozdział 1. (696) Zabezpieczenie spadku i spis inwentarza
Art. 633. (697) Do zabezpieczenia spadku właściwy jest sąd, w którego okręgu znajdują się rzeczy
będące w chwili otwarcia spadku we władaniu spadkodawcy. Sąd, który nie jest sądem spadku, zawiadomi
o dokonanym zabezpieczeniu sąd spadku.
Art. 634. Spadek zabezpiecza się, gdy z jakiejkolwiek przyczyny grozi naruszenie rzeczy lub praw
pozostałych po spadkodawcy, zwłaszcza przez usunięcie, uszkodzenie, zniszczenie albo nie
usprawiedliwione rozporządzenie.
Art. 635. (698) § 1. Sąd dokonuje zabezpieczenia spadku na wniosek lub z urzędu.
§ 2. Wniosek może zgłosić każdy, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do
zachowku lub zapisobiercą, a ponadto wykonawca testamentu, współwłaściciel rzeczy, współuprawniony
co do praw pozostałych po spadkodawcy, wierzyciel mający pisemny dowód należności przeciwko
spadkodawcy oraz właściwy urząd skarbowy.
§ 3. Zabezpieczenia spadku dokonuje się z urzędu, jeżeli sąd poweźmie wiadomość, że spadkobierca
jest nieznany, nieobecny lub nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych i nie ma ustawowego
przedstawiciela.
§ 4. Wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu spadku i o spisie inwentarza sąd zleca komornikowi
lub innemu organowi.
§ 5. Postanowienie ulega wykonaniu z chwilą jego wydania. Sąd może wstrzymać wykonalność
zaskarżonego postanowienia.
§ 6. Na postanowienie sądu w sprawie zabezpieczenia spadku przysługuje zażalenie.
Art. 636. Środkami zabezpieczenia są: spisanie majątku ruchomego i oddanie go pod dozór, złożenie
do depozytu, ustanowienie zarządu tymczasowego, ustanowienie dozoru nad nieruchomością.
Zastosowanie jednego z tych środków nie wyłącza zastosowania innych, równocześnie lub kolejno.
Art. 6361. (699) Przepisy o zabezpieczeniu spadku stosuje się odpowiednio do zabezpieczenia
przedmiotu zapisu windykacyjnego.
Art. 637. § 1. (700) Na wniosek tego, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do
zachowku lub zapisobiercą, albo wykonawcy testamentu, wierzyciela mającego pisemny dowód należności
przeciwko spadkodawcy lub właściwego urzędu skarbowego sąd postanowi sporządzenie spisu
inwentarza.
§ 2. W wypadkach przewidzianych w ustawie postanowienie o spisaniu inwentarza wydaje się z
urzędu.
Art. 638. Wierzyciel, który zażądał sporządzenia spisu inwentarza, nie może odmówić przyjęcia
należnego mu świadczenia, chociażby dług nie był jeszcze wymagalny.
Art. 639. (701) Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości określi szczegółowy tryb postępowania w
sprawach unormowanych w niniejszym rozdziale.
Rozdział 2. (702) Przyjęcie lub odrzucenie spadku
Art. 640. § 1. (703) Oświadczenie o prostym przyjęciu spadku lub z dobrodziejstwem inwentarza albo
o odrzuceniu spadku może być złożone przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu
znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Notariusz lub sąd prześle
niezwłocznie oświadczenie, wraz z załącznikami, do sądu spadku.
§ 2. Oświadczenia, o których mowa w paragrafie pierwszym, mogą być również składane w sądzie
spadku w toku postępowania o stwierdzenie praw do spadku.
Art. 641. § 1. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku powinno zawierać:
1) imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci oraz miejsce jego ostatniego zamieszkania;
2) tytuł powołania do spadku;
3) treść złożonego oświadczenia.
§ 2. (704) Oświadczenie powinno również zawierać wymienienie wszelkich wiadomych składającemu
oświadczenie osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych, jak również wszelkich testamentów,
chociażby składający oświadczenie uważał je za nieważne, oraz danych dotyczących treści i miejsca
przechowania testamentów.
§ 3. (705) Przy oświadczeniu należy złożyć wypis aktu zgonu spadkodawcy albo prawomocne
orzeczenie sądowe o uznaniu za zmarłego lub o stwierdzeniu zgonu, jeżeli dowody te nie zostały już
poprzednio złożone.
§ 4. Jeżeli oświadczenie złożono ustnie, z oświadczenia sporządza się protokół.
Art. 642. (706) (skreślony).
Art. 643. (707) O przyjęciu lub odrzuceniu spadku zawiadamia się wszystkie osoby, które według
oświadczenia i przedstawionych dokumentów są powołane do dziedziczenia, choćby w dalszej kolejności.
Art. 644. (708) Jeżeli złożono oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a
inwentarz nie był przedtem sporządzony, sąd wyda postanowienie o sporządzeniu spisu inwentarza.
Art. 645. (709) (skreślony).
Rozdział 3. (710) Ogłoszenie testamentu
Art. 646. (711) § 1. (712) Osoba, u której znajduje się testament, jest obowiązana złożyć go w sądzie
spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy, chyba że złożyła go u notariusza.
§ 2. Kto bezzasadnie uchyla się od wykonania powyższego obowiązku, ponosi odpowiedzialność za
wynikłą stąd szkodę. Ponadto sąd spadku może nałożyć na uchylającego się grzywnę.
Art. 647. (713) W celu stwierdzenia, czy istnieje testament i gdzie się znajduje, sąd spadku może
nakazać złożenie oświadczenia w tym przedmiocie, stosując odpowiednio tryb przewidziany do wyjawienia
przedmiotów spadkowych.
Art. 648. (714) § 1. Sąd po wysłuchaniu osoby, u której według uzyskanych wiadomości testament się
znajduje, wyda z urzędu postanowienie nakazujące jej złożenie testamentu w wyznaczonym terminie.
§ 2. Na postanowienie sądu w przedmiocie złożenia testamentu przysługuje zażalenie.
Art. 649. § 1. (715) Sąd albo notariusz otwiera i ogłasza testament, gdy ma dowód śmierci
spadkodawcy.
§ 2. O terminie otwarcia i ogłoszenia nie zawiadamia się osób zainteresowanych, jednakże mogą one
być obecne przy tej czynności.
Art. 650. Gdy złożono kilka testamentów jednego spadkodawcy, otwiera się i ogłasza wszystkie, a
na każdym z nich czyni się wzmiankę o innych.
Art. 651. W protokole otwarcia i ogłoszenia testamentu opisuje się jego stan zewnętrzny oraz
wymienia się jego datę, datę złożenia i osobę, która testament złożyła. Na testamencie zamieszcza się
datę otwarcia i ogłoszenia.
Art. 652. (716) O dokonanym otwarciu i ogłoszeniu testamentu sąd spadku albo notariusz zawiadamia
w miarę możności osoby, których rozrządzenia testamentowe dotyczą, oraz wykonawcę testamentu i
kuratora spadku. Notariusz niezwłocznie zawiadamia o tym sąd spadku, przesyłając odpis sporządzonego
protokołu.
Art. 653. (717) Testament wraz z protokołem otwarcia i ogłoszenia przechowuje się w sądzie spadku,
chyba że został złożony u notariusza. Jednakże na żądanie sądu spadku notariusz przesyła złożony
testament temu sądowi.
Art. 654. (718) Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się odpowiednio do pisma stwierdzającego treść
testamentu ustnego.
Rozdział 4. (719) Wyjawienie przedmiotów spadkowych
Art. 655. § 1. (720) Jeżeli po sporządzeniu spisu inwentarza zachodzi wątpliwość, czy zostały w nim
zamieszczone wszystkie przedmioty należące do spadku lub czy zamieszczone w spisie inwentarza długi
istnieją, sąd spadku z urzędu lub na wniosek spadkobiercy, wykonawcy testamentu, wierzyciela spadku
albo właściwego urzędu skarbowego może nakazać spadkobiercy złożenie:
1) oświadczenia, że żadnego przedmiotu spadkowego nie zataił ani nie usunął oraz że nie podał do spisu
inwentarza nie istniejących długów;
2) wykazu przedmiotów spadkowych nie ujawnionych w spisie inwentarza, jeżeli mu są wiadome, z
podaniem miejsca przechowania ruchomości i dokumentów dotyczących praw majątkowych, jak
również z wyjaśnieniem podstawy prawnej tych praw;
3) zapewnienia, że złożone oświadczenie lub wykaz są prawidłowe i zupełne.
§ 2. Wierzyciel spadku może zgłosić powyższe wnioski tylko wówczas, gdy uprawdopodobni, że
ujawniony w spisie inwentarza stan czynny spadku nie wystarcza na zaspokojenie długów spadkowych.
Art. 656. Sprawy o wyjawienie przedmiotów spadkowych sąd rozpoznaje na rozprawie, wzywając
oprócz wnioskodawcy tych, którzy są uprawnieni do wystąpienia z wnioskiem o wyjawienie przedmiotów
spadkowych, jeżeli są mu znani.
Art. 657. Jeżeli wniosek o wyjawienie skierowany jest przeciwko innemu współspadkobiercy, ten
ostatni może nie później niż na rozprawie żądać włożenia na wnioskodawcę obowiązków wymienionych w
art. 655.
Art. 658. Po uprawomocnieniu się postanowienia uwzględniającego w całości lub części wniosek o
wyjawienie przedmiotów spadkowych, sąd na wniosek każdego, kto był uprawniony do wystąpienia z tym
wnioskiem, wezwie spadkobiercę do wykonania w wyznaczonym terminie włożonego na niego obowiązku,
z pouczeniem, że oświadczenie swe może spadkobierca złożyć do protokołu sądowego. Równocześnie sąd
wyznaczy na dzień przypadający co najmniej na dwa tygodnie po upływie wyznaczonego terminu
posiedzenie, na które wezwie wszystkich uczestników sprawy. Jeżeli przed tym posiedzeniem
spadkobierca złoży oświadczenie lub wykaz, sąd zawiadomi o tym uczestników.
Art. 659. Spadkobierca, który swym obowiązkom nie uczynił zadość, może spełnić je jeszcze na
posiedzeniu. W związku z materiałem przedstawionym przez spadkobiercę sąd oraz uczestnicy mogą
zadawać spadkobiercy pytania.
Art. 660. § 1. W razie niedopełnienia przez spadkobiercę jego obowiązków lub odmowy odpowiedzi
na stawiane mu pytania, sąd stosuje środki przymusu według przepisów o egzekucji świadczeń
niepieniężnych.
§ 2. O skutkach tych należy spadkobiercę uprzedzić w wezwaniu do spełnienia obowiązków objętych
postanowieniem o wyjawieniu przedmiotów spadkowych.
Rozdział 5. (721) Przesłuchanie świadków testamentu ustnego
Art. 661. § 1. Kto dowie się o śmierci spadkodawcy oraz o tym, że treść testamentu ustnego nie
została spisana, obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić o tym sąd spadku oraz podać imiona, nazwiska
i adresy świadków testamentu, jeżeli okoliczności te są mu znane.
§ 2. Kto nie dopełnia obowiązku przewidzianego w paragrafie poprzedzającym, odpowiada za wynikłą
stąd szkodę, nadto sąd spadku może wymierzyć mu grzywnę.
Art. 662. Świadków, którzy treści testamentu ustnego nie stwierdzili na piśmie, sąd wzywa do
złożenia na wyznaczonym posiedzeniu sądowym zeznań stwierdzających treść testamentu. Do
postępowania w sprawie przesłuchania świadków testamentu ustnego stosuje się odpowiednio przepisy o
dowodzie ze świadków w procesie, z tą zmianą, że świadkowie testamentu nie mogą odmówić zeznań ani
odpowiedzi na pytanie, ani też nie mogą być zwolnieni od złożenia przyrzeczenia.
Art. 663. (722) (skreślony).
Rozdział 6. (723) Sprawy dotyczące wykonawcy testamentu
Art. 664. Osoba powołana na wykonawcę testamentu, która odmawia przyjęcia tego obowiązku,
powinna oświadczyć o tym w sądzie spadku ustnie do protokołu albo w piśmie z podpisem urzędowo
poświadczonym. Pełnomocnictwo do złożenia takiego oświadczenia powinno być udzielone w piśmie z
podpisem urzędowo poświadczonym.
Art. 665. (724) § 1. (725) Sąd spadku albo notariusz wyda osobie powołanej na wykonawcę
testamentu, na jej wniosek, zaświadczenie, w którym wymieni imię, nazwisko, miejsce ostatniego
zamieszkania oraz datę i miejsce śmierci spadkodawcy, imię, nazwisko i miejsce zamieszkania wykonawcy
testamentu, jak również zamieści stwierdzenie, że dana osoba została powołana na wykonawcę
testamentu. W zaświadczeniu wskazuje się też prawa i obowiązki wykonawcy testamentu, jeżeli zostały
one określone przez spadkodawcę.
§ 2. Notariusz niezwłocznie zawiadamia sąd spadku o wydanym zaświadczeniu, przesyłając jego
odpis.
Rozdział 7. (726) Zarząd spadku nie objętego
Art. 666. § 1. Do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd czuwa nad całością spadku, a w
razie potrzeby ustanawia kuratora spadku.
§ 2. (727) Jeżeli inwentarz nie był przedtem spisany, sąd wyda postanowienie o sporządzeniu spisu
inwentarza.
Art. 667. § 1. Kurator spadku powinien starać się o wyjaśnienie, kto jest spadkobiercą, i zawiadomić
spadkobierców o otwarciu spadku.
§ 2. Kurator spadku zarządza majątkiem spadkowym pod nadzorem sądu spadku. Do sprawowania
zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości.
Art. 668. Sąd spadku może nakazać sprzedaż należących do spadku rzeczy ruchomych, które są
narażone na zepsucie albo których przechowanie pociąga za sobą nadmierne koszty. Sprzedaż nastąpi w
sposób przewidziany dla sprzedaży ruchomości w toku egzekucji, chyba że sąd określi inny sposób
sprzedaży.
Rozdział 8. (728) Stwierdzenie nabycia spadku i przedmiotu zapisu windykacyjnego(729)
Art. 669. Sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu
rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy
ustawowi i testamentowi.
Art. 6691. (730) § 1. Sąd spadku uchyla zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli w
odniesieniu do tego samego spadku zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.
§ 2. W przypadku zarejestrowania dwóch lub więcej aktów poświadczenia dziedziczenia w odniesieniu
do tego samego spadku, sąd spadku na wniosek zainteresowanego uchyla wszystkie akty poświadczenia
dziedziczenia i wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.
§ 3. Poza okolicznościami wskazanymi w § 1 i 2, uchylenie zarejestrowanego aktu poświadczenia
dziedziczenia jest dopuszczalne jedynie w przypadkach wskazanych w ustawie.
§ 4. W przypadku uchylenia zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, sąd zawiadamia o
tym notariusza, który uchylony akt sporządził, oraz Krajową Radę Notarialną, przesyłając odpisy
wydanego orzeczenia.
Art. 670. (731) Sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. W szczególności bada, czy
spadkobierca pozostawił testament, oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie
uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje. Jeżeli testament zostanie złożony, sąd dokona jego
otwarcia i ogłoszenia.
Art. 671. § 1. Za dowód, że nie ma innych spadkobierców, może być przyjęte zapewnienie złożone
przez zgłaszającego się spadkobiercę.
§ 2. W zapewnieniu zgłaszający się powinien złożyć oświadczenie co do wszystkiego, co mu jest
wiadome:
1) o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub
dziedziczyłyby wraz z nimi;
2) o testamentach spadkodawcy.
§ 3. Pod względem skutków karnych zapewnienie jest równoznaczne ze złożeniem zeznań pod
przyrzeczeniem, o czym sędzia powinien uprzedzić składającego zapewnienie.
Art. 672. Jeżeli zapewnienie nie było złożone albo jeżeli zapewnienie lub inne dowody nie będą
uznane przez sąd za wystarczające, postanowienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku może zapaść
dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie.
Art. 673. Ogłoszenie powinno zawierać:
1) imię, nazwisko, zawód oraz ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy;
2) datę śmierci spadkodawcy;
3) wskazanie majątku pozostałego po spadkodawcy;
4) wezwanie, aby spadkobiercy w ciągu sześciu miesięcy od dnia wskazanego w ogłoszeniu zgłosili i
udowodnili nabycie spadku, gdyż w przeciwnym razie mogą być pominięci w postanowieniu o
stwierdzeniu nabycia spadku.
Art. 674. § 1. Ogłoszenie powinno być umieszczone w piśmie poczytnym na całym obszarze
Państwa i podane publicznie do wiadomości w miejscu ostatniego zamieszkania spadkodawcy na tym
obszarze, w sposób w miejscu tym przyjęty.
§ 2. Jeżeli wartość spadku jest nieznaczna, sąd może zaniechać umieszczenia ogłoszenia w piśmie.
Art. 675. Po upływie sześciu miesięcy od daty ogłoszenia sąd wyznaczy w celu rozpoznania
zgłoszonych żądań rozprawę, na której wezwie także osoby, którą zgłosiły żądanie i podały miejsce
zamieszkania.
Art. 676. Jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia o wezwaniu spadkobierców nikt nie
zgłosił nabycia spadku albo, zgłosiwszy je, nie udowodnił go na rozprawie, sąd wyda postanowienie
stwierdzające nabycie spadku przez spadkobierców, których prawa zostały wykazane, a w ich braku -
przez Skarb Państwa jako spadkobiercę ustawowego.
Art. 677. (732) § 1. Sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby
niż te, które wskazali uczestnicy. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia
spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich
udziałów.
§ 2. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd stwierdza także nabycie przedmiotu zapisu
windykacyjnego, wymieniając osobę, dla której spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, oraz przedmiot
tego zapisu.
§ 3. Stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego może nastąpić również przez wydanie
przez sąd postanowienia częściowego.
Art. 678. (733) Jeżeli stwierdzone zostało nabycie spadku albo zarejestrowany został akt
poświadczenia dziedziczenia po osobie uznanej za zmarłą lub której zgon został stwierdzony
postanowieniem sądu, a postanowienie o uznaniu tej osoby za zmarłą lub o stwierdzeniu jej zgonu zostało
uchylone, sąd spadku z urzędu uchyli postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt
poświadczenia dziedziczenia.
Art. 679. § 1. (734) Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest
spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w
postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów
niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku,
może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na
podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku
od dnia, w którym uzyskał tę możność.
§ 2. Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany.
§ 3. W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż
wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to
postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
§ 4. (735) Przepisy § 1-3 stosuje się odpowiednio do zarejestrowanego aktu poświadczenia
dziedziczenia oraz do stwierdzenia nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego.
Rozdział 9. (736) Dział spadku
Art. 680. § 1. (737) We wniosku o dział spadku należy powołać postanowienie o stwierdzeniu nabycia
spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia oraz spis inwentarza, jak również podać,
jakie spadkodawca sporządził testamenty, gdzie zostały złożone i gdzie się znajdują. Jeżeli spis inwentarza
nie został sporządzony, należy we wniosku wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu.
§ 2. W wypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy przedstawić dowody
stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy.
Art. 681. (738) Jeżeli stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło i nie został sporządzony
zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydaje sąd
w toku postępowania działowego, stosując przepisy rozdziału 8.
Art. 682. (739) Współspadkobiercy powinni podać sądowi swój wiek, zawód, stan rodzinny oraz dane
co do swych zarobków i majątku, a także zarobków i majątku małżonka, wyjaśnić, w jaki sposób korzystali
ze spadku dotychczas, jak również podać inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie, co
każdy ze współspadkobierców ma otrzymać ze spadku. Jeżeli przedmiotem działu jest gospodarstwo
rolne, współspadkobiercy powinni w szczególności podać dane dotyczące okoliczności przewidzianych w
art. 214 kodeksu cywilnego.
Art. 683. (740) Na żądanie uczestnika działu, zgłoszone nie później niż na pierwszej rozprawie, sąd
spadku może przekazać sprawę sądowi rejonowemu, w którego okręgu znajduje się spadek lub jego
znaczna część, albo sądowi rejonowemu, w którego okręgu mieszkają wszyscy współspadkobiercy.
Art. 684. Skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd.
Art. 685. W razie sporu o istnienie uprawnienia do żądania działu spadku, jak również w razie sporu
między współspadkobiercami o to, czy pewien przedmiot należy do spadku, sąd spadku może wydać
postanowienie wstępne.
Art. 686. (741) W postępowaniu działowym sąd rozstrzyga także o istnieniu zapisów zwykłych,
których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku, jak również o wzajemnych roszczeniach
pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych
pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych.
Art. 687. W braku podstaw do wydania postanowienia działowego na podstawie zgodnego wniosku
uczestników, dział spadku będzie rozpoznany według przepisów poniższych.
Art. 688. Do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zniesienia współwłasności, a
w szczególności art. 618 § 2 i 3.
Art. 689. Jeżeli cały majątek spadkowy lub poszczególne rzeczy wchodzące w jego skład stanowią
współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności mogą być
połączone w jednym postępowaniu.
Rozdział 10. (742) Inne sprawy spadkowe
Art. 690. § 1. W razie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu
spadku sąd przeprowadza rozprawę.
§ 2. (743) Jeżeli wskutek prawomocnego zatwierdzenia przez sąd uchylenia się, o którym mowa w § 1,
ulega zmianie krąg osób, co do których nabycie spadku zostało już stwierdzone albo zarejestrowany został
akt poświadczenia dziedziczenia, sąd po przeprowadzeniu rozprawy zmienia z urzędu postanowienie o
stwierdzeniu nabycia spadku albo uchyla zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia i orzeka w tym
przedmiocie.
Art. 691. § 1. Do wniosku o zwolnienie wykonawcy testamentu uprawniona jest osoba
zainteresowana. Rozstrzygnięcie wniosku nastąpi po wysłuchaniu wykonawcy testamentu.
§ 2. (744) Wykonawca testamentu zwolniony z obowiązków powinien zwrócić zaświadczenie o swych
uprawnieniach.
DZIAŁ IVa. (745) SPRAWY Z ZAKRESU PRZEPISÓW O PRZEDSIĘBIORSTWACH PAŃSTWOWYCH
I O SAMORZĄDZIE ZAŁOGI PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWEGO
Art. 6911. (746) § 1. Przepisy niniejszego działu stosuje się w sprawach o rozstrzygnięcie sporu
między:
1) radą pracowniczą przedsiębiorstwa a dyrektorem przedsiębiorstwa,
2) organami przedsiębiorstwa a organem założycielskim przedsiębiorstwa,
3) organami przedsiębiorstwa a organem sprawującym nadzór nad przedsiębiorstwem.
§ 2. (747) Sprawy wymienione w § 1 rozpoznają sądy okręgowe.
Art. 6912. Właściwy jest sąd miejsca siedziby przedsiębiorstwa (zrzeszenia), z którego działalnością
wiąże się przedmiot sporu.
Art. 6913. W sprawach, o których mowa w art. 6911, zdolność sądową mają ponadto dyrektor
przedsiębiorstwa i dyrektor zrzeszenia przedsiębiorstw, działający w tym charakterze, oraz rada
pracownicza przedsiębiorstwa i rada zrzeszenia przedsiębiorstw.
Art. 6914. W imieniu rady pracowniczej przedsiębiorstwa może występować każdy wyznaczony przez
radę jej członek.
Art. 6915. § 1. Pełnomocnikiem rady pracowniczej może być również każdy pracownik
przedsiębiorstwa, któremu przysługuje bierne prawo wyborcze do organów samorządu załogi
przedsiębiorstwa, lub radca prawny nie zatrudniony w tym przedsiębiorstwie.
§ 2. Pełnomocnikiem dyrektora przedsiębiorstwa może być również radca prawny lub inny pracownik
przedsiębiorstwa.
§ 3. Pełnomocnikiem dyrektora przedsiębiorstwa i rady pracowniczej w sprawach między nimi a
organem założycielskim lub organem sprawującym nadzór nad przedsiębiorstwem może być również
radca prawny przedsiębiorstwa, chyba że między dyrektorem a radą zachodzi sprzeczność interesów.
Art. 6916. Przepisy art. 6914 i 6915 stosuje się odpowiednio do rady zrzeszenia przedsiębiorstw, a
przepis art. 6915 - także do dyrektora zrzeszenia.
Art. 6917. Orzeczenie rozstrzygające spór może zapaść tylko po przeprowadzeniu rozprawy.
Art. 6918. Koszty postępowania obciążające zarówno radę pracowniczą, jak i dyrektora
przedsiębiorstwa ponosi przedsiębiorstwo, a obciążające radę zrzeszenia przedsiębiorstw lub dyrektora
tego zrzeszenia ponosi zrzeszenie.
Art. 6919. Przepisów niniejszego działu nie stosuje się w sprawach o odszkodowanie.
Dział V. (748)Sprawy depozytowe
Rozdział 1. Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego
Art. 692. W sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego właściwy jest sąd
miejsca wykonania zobowiązania. Jeżeli miejsca tego nie da się ustalić, właściwy jest sąd miejsca
zamieszkania wierzyciela, a gdy wierzyciel jest nieznany lub gdy nie jest znane miejsce jego zamieszkania
- sąd miejsca zamieszkania dłużnika. Jeżeli zobowiązanie jest zabezpieczone wpisem w księdze wieczystej,
właściwy jest sąd miejsca położenia nieruchomości.
Art. 693. We wniosku o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego należy:
1) określić zobowiązanie, przy wykonaniu którego składa się przedmiot;
2) przytoczyć okoliczności uzasadniające złożenie;
3) dokładnie oznaczyć przedmiot, który ma być złożony;
4) wskazać osobę, której przedmiot ma być wydany, oraz warunki, pod którymi wydanie ma nastąpić.
Art. 6931. W postępowaniu o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego sąd nie bada
prawdziwości twierdzeń zawartych we wniosku, ograniczając się do oceny, czy według przytoczonych
okoliczności złożenie do depozytu jest prawnie uzasadnione.
Art. 6932. § 1. Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego może być dokonane dopiero
po uzyskaniu zezwolenia sądu.
§ 2. Jeżeli jednak przedmiotem świadczenia są pieniądze polskie, złożenie do depozytu może być
dokonane również przed uzyskaniem zezwolenia sądu. W takim wypadku dłużnik powinien równocześnie
ze złożeniem pieniędzy zgłosić wniosek o zezwolenie na złożenie do depozytu. W razie uwzględnienia tego
wniosku złożenie do depozytu uważa się za dokonane w chwili, w której rzeczywiście nastąpiło.
Art. 6933. § 1. Jeżeli wierzyciel lub jego miejsce zamieszkania nie są znane, o zezwoleniu na
złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego sąd ogłosi publicznie w budynku sądowym oraz
w lokalu organu gminy. Ponadto sąd zarządza umieszczenie ogłoszenia w dzienniku o zasięgu
ogólnopolskim lub podaje je w inny sposób do wiadomości publicznej; może je również ogłosić w
Monitorze Sądowym i Gospodarczym.
§ 2. Ogłoszenie powinno zawierać dane określone w art. 693 pkt 1, 3 i 4 oraz wezwanie wierzyciela
do odbioru depozytu.
§ 3. Jeżeli wierzyciel lub jego miejsce zamieszkania nie są znane, sąd ustanawia kuratora. Przepis art.
510 § 2 stosuje się odpowiednio.
Art. 6934. § 1. Sąd może zażądać, aby depozyt został złożony w odpowiednim opakowaniu.
§ 2. Przed przyjęciem kosztowności do depozytu sądowego poddaje się je opisowi i oszacowaniu
przez biegłego w obecności dłużnika lub wyznaczonej przez niego osoby.
Art. 6935. § 1. Jeżeli dłużnik jest zobowiązany do świadczeń powtarzających się, a zachodzą warunki
do złożenia do depozytu sądowego świadczeń już wymagalnych, sąd może zezwolić dłużnikowi na
składanie w przyszłości do depozytu dalszych świadczeń w chwili, gdy staną się wymagalne. O złożeniu
każdego świadczenia sąd zawiadamia wierzyciela.
§ 2. Na wniosek wierzyciela sąd uchyli postanowienie o zezwoleniu dłużnikowi na składanie do
depozytu świadczeń na zasadach określonych w § 1, jeżeli wierzyciel wyrazi gotowość przyjmowania i
pokwitowania odbioru dalszych świadczeń wymagalnych.
Art. 6936. § 1. Pieniądze, kosztowności, książeczki oszczędnościowe, papiery wartościowe i inne
dokumenty oraz przedmioty, które mają być przyjęte do depozytu sądowego na podstawie przepisów
szczególnych, przechowuje się w sądzie lub w banku. Inne przedmioty przechowuje się w miejscu
wyznaczonym przez sąd.
§ 2. Jeżeli przedmiotem świadczenia jest książeczka oszczędnościowa, a przechowanie nie następuje
u jej wystawcy, o przyjęciu książeczki oszczędnościowej do depozytu sąd zawiadomi tego wystawcę.
Art. 6937. § 1. W celu sprawowania dozoru nad przedmiotami przechowywanymi w wyznaczonym
miejscu sąd ustanowi dozorcę. Przed wydaniem postanowienia sąd wysłucha wniosku dłużnika co do
osoby dozorcy. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
§ 2. Do dozorcy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące dozorcy w toku egzekucji sądowej.
Art. 6938. Dokumenty i inne depozyty rzeczowe przechowuje się w stanie niezmienionym.
Art. 6939. § 1. Jeżeli przedmiotem świadczenia, które ma być złożone do depozytu sądowego, jest
rzecz ruchoma ulegająca łatwemu zepsuciu, jak również rzecz ruchoma, której przechowywanie byłoby
związane z kosztami niewspółmiernie wysokimi w stosunku do jej wartości lub nadmiernymi trudnościami
albo powodowałoby znaczne obniżenie jej wartości, sąd na wniosek dłużnika zarządzi postanowieniem
sprzedaż rzeczy według przepisów o egzekucji z ruchomości.
§ 2. Uzyskaną ze sprzedaży kwotę komornik składa do depozytu sądowego.
Art. 69310. Po przyjęciu depozytu sąd wyda dłużnikowi pokwitowanie.
Rozdział 2 Zwrot depozytu sądowego składającemu i wydanie depozytu sądowego
uprawnionemu
Art. 69311. § 1. Na żądanie dłużnika sąd zwróci mu depozyt, jeżeli wierzyciel nie zażądał wydania
depozytu.
§ 2. Jeżeli wniosek dłużnika o zwrot depozytu i wniosek wierzyciela o wydanie zostały zgłoszone
równocześnie, sąd postanowi wydać depozyt wierzycielowi.
Art. 69312. W razie złożenia depozytu na skutek orzeczenia sądu lub innego organu, depozyt nie
może być zwrócony dłużnikowi bez zezwolenia sądu lub innego organu, który wydał to orzeczenie, chyba
że z orzeczenia wynika co innego.
Art. 69313. Jeżeli złożenie przedmiotu do depozytu nastąpiło w celu nadania klauzuli wykonalności
tytułowi egzekucyjnemu, depozyt nie może być zwrócony dłużnikowi bez zgody wierzyciela, chyba że
wniosek o nadanie klauzuli wykonalności został cofnięty.
Art. 69314. Na żądanie wierzyciela sąd postanowi wydać mu depozyt, jeżeli zachodzą warunki
określone we wniosku o złożenie do depozytu.
Art. 69315. Jeżeli zobowiązanie było zabezpieczone wpisem w księdze wieczystej, a na skutek
złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu nastąpiło wykreślenie tego wpisu, dłużnik może żądać
wydania mu depozytu tylko za zgodą wierzyciela, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Art. 69316. Na żądanie dłużnika, zgłoszone przed wydaniem przez sąd postanowienia o wydaniu
depozytu, sąd przyzna mu od wierzyciela zwrot kosztów postępowania.
Art. 69317. Jeżeli złożenie do depozytu sądowego nastąpiło na żądanie właściwego organu, depozyt
wydaje się osobie uprawnionej dopiero po wykazaniu przez nią, że warunki, pod którymi wydanie
depozytu mogło nastąpić, zostały spełnione.
Rozdział 3 Postępowanie w sprawach o stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu
Art. 69318. § 1. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w sprawach o stwierdzenie likwidacji
niepodjętych depozytów, o ile przepisy innych ustaw nie stanowią inaczej.
§ 2. W sprawach, o których mowa w § 1, właściwy jest sąd miejsca złożenia depozytu.
Art. 69319. § 1. We wniosku o stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu należy:
1) wskazać okoliczności, w których nastąpiło złożenie depozytu;
2) dokładnie określić depozyt podlegający likwidacji;
3) wskazać osobę, która jest uprawniona do odbioru depozytu.
§ 2. W przypadku gdy nie jest znana osoba uprawniona do odbioru depozytu lub nie jest znane jej
miejsce zamieszkania lub siedziba, wnioskodawca jest obowiązany przedstawić dowody potwierdzające
dokonanie czynności mających na celu wyjaśnienie tych okoliczności.
Art. 69320. W sprawie o stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu sąd może wszcząć
postępowanie z urzędu.
Art. 69321. Uczestników, którzy nie są znani lub których miejsce zamieszkania lub siedziba nie jest
znane, sąd wzywa do udziału w postępowaniu przez obwieszczenie publiczne w budynku sądowym.
Art. 69322. Do wykonania orzeczenia o stwierdzeniu likwidacji niepodjętego depozytu jest
obowiązany naczelnik właściwego urzędu skarbowego w trybie i na zasadach określonych w przepisach o
postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Dział VI. POSTĘPOWANIE REJESTROWE(749)
Art. 6941. § 1. Przepisy zawarte w dziale niniejszym stosuje się do postępowania w sprawach o wpis
w Krajowym Rejestrze Sądowym (sprawach rejestrowych).
§ 2. Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do innych postępowań rejestrowych
prowadzonych przez sądy, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.
Art. 6942. W sprawach rejestrowych wyłącznie właściwy jest sąd rejonowy (sąd gospodarczy)
właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę podmiotu, którego wpis dotyczy (sąd
rejestrowy).
Art. 6943. § 1. Wniosek o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego składa podmiot podlegający
wpisowi do tego rejestru, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.
§ 2. Podmiot podlegający wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego jest uczestnikiem postępowania,
chociażby nie był wnioskodawcą. Przepisu art. 510 § 2 nie stosuje się.
§ 3. (750) Wniosek złożony do sądu rejestrowego drogą elektroniczną powinien być opatrzony
bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego
certyfikatu.
§ 31. (751) Wniosek złożony drogą elektroniczną o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umowy spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością udostępnianego w systemie teleinformatycznym może być także
opatrzony innym podpisem elektronicznym, który spełnia wymagania dotyczące podpisu elektronicznego
osób zawierających umowę takiej spółki.
§ 32. (752) Do wniosku złożonego przez pełnomocnika o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego spółki,
o której mowa w § 31, nie dołącza się pełnomocnictwa, jednak pełnomocnik powinien powołać się na nie,
wskazując jego datę, zakres oraz okoliczności wymienione w art. 87.
§ 4. (753) W przypadku złożenia wniosku w sposób opisany w § 3 i 31 doręczenia orzeczeń i pism
sądowych dokonywane będą osobom składającym tą drogą wniosek za pośrednictwem systemu
teleinformatycznego obsługującego postępowanie rejestrowe.
§ 5. (754) Orzeczenia i pisma sądowe wysłane w sposób, o którym mowa w § 4, uznaje się za
doręczone z datą wskazaną w elektronicznym potwierdzeniu odbioru korespondencji. W przypadku braku
takiego potwierdzenia doręczenie uznaje się za skuteczne z upływem 14 dni od daty umieszczenia
korespondencji w systemie teleinformatycznym określonym w § 4.
Art. 6944. (755) §1. Dokumenty, na których podstawie dokonuje się wpisu do Krajowego Rejestru
Sądowego, składa się w oryginałach albo poświadczonych urzędowo odpisach lub wyciągach.
§ 11. (756) Ilekroć konieczne jest badanie tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 783 § 4, do
wniosku o dokonanie wpisu należy dołączyć dokument uzyskany z systemu teleinformatycznego
umożliwiający sądowi weryfikację istnienia i treści tytułu wykonawczego. Przed rozpoznaniem tego
wniosku istnienie i treść tytułu wykonawczego podlegają zweryfikowaniu przez sędziego lub referendarza
sądowego w systemie teleinformatycznym.
§ 2. Dokumenty, o których mowa w § 1, składane drogą elektroniczną, powinny być opatrzone
bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego
certyfikatu.
§ 21. (757) Dokumenty, o których mowa w § 1, dotyczące spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, o
której mowa w art. 6943 § 31, składane drogą elektroniczną, mogą być także opatrzone innym podpisem
elektronicznym, który spełnia wymagania dotyczące podpisu elektronicznego osób zawierających umowę
takiej spółki.
§ 3. Wypisy aktów notarialnych, wyciągi, odpisy i poświadczenia dokumentów mogą być przesłane do
sądu drogą elektroniczną, jeżeli notariusz opatrzył je bezpiecznym podpisem elektronicznym
weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu.
Art. 6945. § 1. Wpis do Krajowego Rejestru Sądowego następuje na podstawie postanowienia.
§ 2. Postanowienia co do istoty sprawy są skuteczne i wykonalne z chwilą ich wydania, z wyjątkiem
postanowień dotyczących wykreślenia podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego.
§ 3. Postanowieniom dotyczącym stosowania środków przymusu sąd rejestrowy może nadać rygor
natychmiastowej wykonalności, jeżeli wymaga tego interes wierzyciela lub innych osób.
Art. 6946. § 1. Postanowienie co do istoty sprawy wydane zgodnie z wnioskiem nie wymaga
uzasadnienia.
§ 2. Sąd rejestrowy z urzędu sporządza uzasadnienie postanowienia co do istoty sprawy, które
zostało wydane z urzędu.
Art. 6947. W razie uwzględnienia środka odwoławczego od orzeczenia wydanego w postępowaniu
rejestrowym, dotyczącego wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, sąd drugiej instancji uchyla
zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi rejestrowemu.
Rozpoznając ponownie sprawę, sąd rejestrowy uwzględnia wskazania sądu drugiej instancji oraz aktualny
stan rejestru.
Art. 6948. § 1. Koszty postępowania rejestrowego ponosi podmiot podlegający obowiązkowi wpisu
do Krajowego Rejestru Sądowego.
§ 2. Koszty postępowania wszczętego przez osobę, która nie jest upoważniona do działania w imieniu
podmiotu podlegającego obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, ponosi wnioskodawca,
chyba że wniosek jego został uwzględniony w całości lub w istotnej części.
§ 3. (758) (uchylony).
Księga trzecia. (759) (uchylona)
Art. 695. (uchylony).
Art. 696. (uchylony).
Art. 697. (uchylony).
Art. 698. (uchylony).
Art. 699. (uchylony).
Art. 700. (uchylony).
Art. 701. (uchylony).
Art. 702. (uchylony).
Art. 703. (uchylony).
Art. 704. (uchylony).
Art. 705. (uchylony).
Art. 706. (uchylony).
Art. 707. (uchylony).
Art. 708. (uchylony).
Art. 709. (uchylony).
Art. 710. (uchylony).
Art. 711. (uchylony).
Art. 712. (uchylony).
Art. 713. (uchylony).
Art. 714. (uchylony).
Art. 715. (uchylony).
Księga czwarta. POSTĘPOWANIE W RAZIE ZAGINIĘCIA LUB ZNISZCZENIA AKT
Art. 716. Odtworzeniu ulegają akta zaginione lub zniszczone w całości lub części. W sprawie
prawomocnie zakończonej odtworzeniu podlega orzeczenie kończące postępowanie w sprawie oraz ta
część akt, która jest niezbędna do ustalenia jego treści i do wznowienia postępowania.
Art. 717. § 1. Sąd wszczyna postępowanie z urzędu lub na wniosek.
§ 2. Sąd wszczyna postępowanie tylko na wniosek, jeżeli zaginięcie lub zniszczenie akt nastąpiło
wskutek siły wyższej. Również w tym wypadku sąd może jednak wszcząć postępowanie z urzędu, jeżeli
sprawa, której akta zaginęły lub uległy zniszczeniu, była lub mogła być wszczęta z urzędu.
Art. 718. § 1. Do zgłoszenia wniosku o odtworzenie akt uprawniona jest strona, uczestnik
postępowania lub interwenient.
§ 2. Wniosek o odtworzenie akt sprawy będącej w toku zgłosić można w ciągu lat trzech od
zaginięcia lub zniszczenia akt, a wniosek o odtworzenie akt sprawy prawomocnie zakończonej - w ciągu
lat dziesięciu od tej chwili.
§ 3. Ograniczenia powyższe nie dotyczą wniosku o odtworzenie akt sprawy o prawa stanu.
Art. 719. § 1. Do odtworzenia akt sprawy będącej w toku właściwy jest sąd, w którym sprawa
ostatnio się toczyła.
§ 2. (760) Jeżeli właściwy byłby sąd drugiej instancji lub Sąd Najwyższy, sąd ten przekaże sprawę
sądowi pierwszej instancji, chyba że chodzi o odtworzenie tylko akt sądu drugiej instancji lub akt Sądu
Najwyższego.
§ 3. Postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt w sprawie prawomocnie zakończonej
przeprowadza sąd, w którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji.
Art. 720. (761) Do odtworzenia akt sprawy zakończonej w państwowym biurze notarialnym właściwy
jest sąd rejonowy, w którego okręgu znajdowało się to biuro.
Art. 721. We wniosku o odtworzenie akt należy określić dokładnie sprawę, dołączyć wszelkie
urzędowo poświadczone odpisy znajdujące się w posiadaniu zgłaszającego wniosek oraz wskazać znane
mu miejsca, w których dokumenty lub ich odpisy się znajdują.
Art. 722. § 1. (762) Przewodniczący wzywa osoby, organy administracji publicznej lub instytucje
wskazane we wniosku oraz znane sądowi urzędowo do złożenia w określonym terminie poświadczonych
urzędowo odpisów dokumentów będących w ich posiadaniu albo do oświadczenia, że ich nie posiadają.
§ 2. Jeżeli osoba wezwana nie posiada dokumentu lub odpisu, a przed wezwaniem była w jego
posiadaniu, powinna wyjaśnić, gdzie dokument lub odpis się znajduje.
Art. 723. § 1. Sąd może skazać na grzywnę każdego, kto nie uczyni zadość wezwaniu dokonanemu
w myśl artykułu poprzedzającego.
§ 2. Jeżeli wezwana była osoba prawna lub inna organizacja, ukaraniu podlega jej kierownik lub
pracownik, którego obowiązkiem było uczynić zadość wezwaniu.
Art. 724. Jeżeli poświadczone urzędowo odpisy zostaną złożone, przewodniczący zarządza
dołączenie ich do akt. Odpis zarządzenia doręcza się stronom.
Art. 725. Jeżeli odtworzenia akt nie można przeprowadzić w trybie przewidzianym w artykułach
poprzedzających, przewodniczący wzywa strony do złożenia dokładnych oświadczeń co do treści
zaginionych lub zniszczonych pism oraz dowodów na zawarte w nich twierdzenia, nie wyłączając
prywatnych odpisów oraz innych pism i notatek, które mogą być pomocne przy odtworzeniu akt.
Art. 726. Niezależnie od oświadczeń i wniosków stron sąd przeprowadza z urzędu dochodzenia, nie
pomijając żadnej okoliczności, która może mieć znaczenie dla ustalenia treści zaginionych lub
zniszczonych akt. Sąd bierze zwłaszcza pod uwagę wpisy do repertoriów i innych ksiąg biurowych. Sąd
może też przesłuchać w charakterze świadków sędziów, prokuratorów, protokolantów, pełnomocników
stron i inne osoby, które uczestniczyły w postępowaniu lub które mogą wypowiedzieć się co do treści akt,
jak również może zarządzić przesłuchanie stron.
Art. 727. Po przeprowadzeniu postępowania w myśl dwóch artykułów poprzedzających sąd orzeka
postanowieniem, w jaki sposób i w jakim zakresie zaginione akta mają być odtworzone lub że odtworzenie
akt jest niemożliwe. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
Art. 728. Jeżeli akta nie mogą być odtworzone lub odtworzone zostały w części niewystarczającej do
podjęcia dalszego postępowania, sprawa może być wszczęta ponownie. We wszystkich innych wypadkach
sąd podejmuje postępowanie w takim stanie, w jakim okaże się to możliwe przy uwzględnieniu akt
pozostałych i odtworzonych. Na postanowienie co do podjęcia dalszego postępowania przysługuje
zażalenie.
Art. 729. Bieg przedawnienia przerwany przez pierwotne wszczęcie sprawy rozpoczyna się na nowo
od daty uprawomocnienia się postanowienia stwierdzającego niemożliwość odtworzenia akt lub
odmawiającego podjęcia dalszego postępowania.
CZĘŚĆ DRUGA(763)
POSTĘPOWANIE ZABEZPIECZAJĄCE
TYTUŁ I. PRZEPISY OGÓLNE
Art. 730. § 1. W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny
można żądać udzielenia zabezpieczenia.
§ 2. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Po uzyskaniu
przez uprawnionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli
ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił.
Art. 7301. § 1. Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania,
jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.
§ 2. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi
lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub
poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie.
§ 3. Przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd uwzględni interesy stron lub uczestników
postępowania w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego
nie obciążać ponad potrzebę.
Art. 731. Zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia, chyba że ustawa stanowi
inaczej.
Art. 732. Zabezpieczenie udzielane jest na wniosek, a w wypadkach, w których postępowanie może
być wszczęte z urzędu - także z urzędu.
Art. 733. Udzielając zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania w sprawie, sąd wyznacza
termin, w którym pismo wszczynające postępowanie powinno być wniesione pod rygorem upadku
zabezpieczenia. Termin ten nie może przekraczać dwóch tygodni.
Art. 734. (764) Do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest sąd, do którego właściwości należy
rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji. Jeżeli nie można ustalić takiego sądu, właściwy jest sąd, w
którego okręgu ma być wykonane postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia, a z braku tej podstawy lub
w przypadku, w którym postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia miałoby być wykonane w okręgach
różnych sądów - sąd rejonowy dla m. st. Warszawy. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia zgłoszony w
toku postępowania rozpoznaje sąd tej instancji, w której toczy się postępowanie, z wyjątkiem przypadku,
gdy sądem tym jest Sąd Najwyższy. Wtedy o zabezpieczeniu orzeka sąd pierwszej instancji.
Art. 735. (765) § 1. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia podlega rozpoznaniu na posiedzeniu
niejawnym, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
§ 2. W sprawie, którą rozpoznaje sąd w składzie trzyosobowym, w przypadku niecierpiącym zwłoki
postanowienie w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia może być wydane przez sąd w składzie jednego
sędziego.
Art. 736. § 1. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym
dla pisma procesowego, a nadto zawierać:
1) wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy
zabezpieczenia;
2) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek.
§ 2. Jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia złożono przed wszczęciem postępowania, należy
nadto zwięźle przedstawić przedmiot sprawy.
§ 3. Wskazana w § 1 suma zabezpieczenia nie może być wyższa od dochodzonego roszczenia
liczonego wraz z odsetkami do dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia oraz z kosztami
wykonania zabezpieczenia. Suma ta może obejmować także przewidywane koszty postępowania.
§ 4. Jeżeli w ramach zabezpieczenia obowiązany składa sumę zabezpieczenia, sumę tę umieszcza się
na rachunku depozytowym sądu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis art. 752 stosuje się
odpowiednio.
Art. 737. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia podlega rozpoznaniu bezzwłocznie, nie później
jednak niż w terminie tygodnia od dnia jego wpływu do sądu, chyba że przepis szczególny stanowi
inaczej. Jeżeli ustawa przewiduje rozpoznanie wniosku na rozprawie, należy ją wyznaczyć tak, aby
rozprawa mogła odbyć się w terminie miesięcznym od dnia wpływu wniosku.
Art. 738. Sąd rozpoznaje wniosek o udzielenie zabezpieczenia w jego granicach, biorąc za podstawę
orzeczenia materiał zebrany w sprawie. W razie stwierdzenia, że wniosek nie odpowiada wymogom
formalnym przewidzianym w art. 736, przewodniczący zwraca wniosek bez wzywania wnioskodawcy do
jego uzupełnienia.
Art. 739. § 1. Wykonanie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia sąd może uzależnić od złożenia
przez uprawnionego kaucji na zabezpieczenie roszczeń obowiązanego powstałych w wyniku wykonania
postanowienia o zabezpieczeniu. Z kaucji tej będzie przysługiwało obowiązanemu pierwszeństwo
zaspokojenia przed innymi należnościami zaraz po kosztach egzekucyjnych.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, gdy uprawnionym jest Skarb Państwa oraz w wypadku
zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych, o rentę, a także należności pracownika w sprawach z zakresu
prawa pracy, w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika.
Art. 740. § 1. Postanowienie, w przedmiocie zabezpieczenia, wydane na posiedzeniu niejawnym, a
podlegające wykonaniu przez organ egzekucyjny, sąd doręcza tylko uprawnionemu, chyba że przepis
szczególny stanowi inaczej. Doręczenia obowiązanemu dokonuje organ egzekucyjny równocześnie z
przystąpieniem do wykonania postanowienia.
§ 2. W wypadkach objętych § 1 obowiązanemu nie doręcza się również zażalenia uprawnionego ani
postanowienia sądu drugiej instancji rozstrzygającego o tym zażaleniu.
§ 3. Jeżeli ustanowiono jako zabezpieczenie zarząd nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem
rolnym obowiązanego albo zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo częścią
gospodarstwa rolnego obowiązanego, doręczenia obowiązanemu postanowienia o udzieleniu
zabezpieczenia dokonuje zarządca ustanowiony przez sąd. Jeżeli obowiązany odmawia przyjęcia
postanowienia albo gdy zarządca jest wprowadzony w zarząd przez komornika, doręczenia postanowienia
o zabezpieczeniu dokonuje komornik.
Art. 741. Na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje
zażalenie.
Art. 742. § 1. Obowiązany może w każdym czasie żądać uchylenia lub zmiany prawomocnego
postanowienia, którym udzielono zabezpieczenia, gdy odpadnie lub zmieni się przyczyna zabezpieczenia.
Jeżeli obowiązany złoży na rachunek depozytowy sądu sumę zabezpieczenia żądaną przez uprawnionego
we wniosku o udzielenie zabezpieczenia, zabezpieczenie upada. Przepis art. 7541 § 3 stosuje się
odpowiednio.
§ 2. Postanowienie w przedmiocie uchylenia lub ograniczenia zabezpieczenia może zapaść tylko po
przeprowadzeniu rozprawy.
§ 3. Wniesienie zażalenia na postanowienie uchylające lub zmieniające postanowienie o udzieleniu
zabezpieczenia wstrzymuje wykonanie postanowienia.
§ 4. Przepisów § 2 i § 3 nie stosuje się, gdy uchylenie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia
nastąpiło na skutek złożenia przez obowiązanego na rachunek depozytowy sądu sumy wystarczającej do
zabezpieczenia.
§ 5. Do sumy złożonej przez obowiązanego na rachunek depozytowy sądu przepis art. 752 stosuje
się odpowiednio.
Art. 743. § 1. Jeżeli postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia podlega wykonaniu w drodze
egzekucji, do wykonania tego postanowienia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu
egzekucyjnym, z tym jednak, że sąd nadaje postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia klauzulę
wykonalności z urzędu. W razie zbiegu zabezpieczenia udzielonego przez sąd i organ administracyjny
przepisy art. 773 i art. 774 nie mają zastosowania, z wyjątkiem wypadków przewidzianych w art. 751.
§ 2. Jeżeli z uwagi na swą treść postanowienie podlega wykonaniu w inny sposób, stosuje się
odpowiednio przepisy dotyczące tego sposobu. Podstawą przeprowadzenia postępowania jest wtedy
postanowienie zaopatrzone z urzędu przez przewodniczącego we wzmiankę o wykonalności.
Art. 7431. § 1. Postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia wydane przeciwko osobie pozostającej w
związku małżeńskim stanowi podstawę do podjęcia czynności związanych z wykonaniem zabezpieczenia
na mieniu wchodzącym w skład majątku wspólnego.
§ 2. W terminie tygodnia od dnia dokonania pierwszej czynności związanej z wykonaniem
zabezpieczenia małżonek obowiązanego może sprzeciwić się wykonaniu postanowienia o udzieleniu
zabezpieczenia, o czym organ wykonujący zabezpieczenie niezwłocznie zawiadamia uprawnionego.
§ 3. Sprzeciw małżonka obowiązanego, o którym mowa w § 2, nie wstrzymuje wykonania
zabezpieczenia. Jeżeli jednak zabezpieczenie prowadzi do zaspokojenia uprawnionego, wstrzymuje się
wypłatę pieniędzy uzyskanych w postępowaniu zabezpieczającym.
§ 4. W razie sprzeciwu, o którym mowa w § 2, uprawniony może w terminie dwóch tygodni od dnia
zawiadomienia go, pod rygorem upadku zabezpieczenia w zakresie wykonania na mieniu wchodzącym w
skład majątku wspólnego, wystąpić do sądu o nadanie temu postanowieniu klauzuli wykonalności
przeciwko małżonkowi obowiązanego. Przepisy art. 787 stosuje się odpowiednio. Upadek, o którym mowa
w zdaniu pierwszym, następuje również w razie oddalenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności.
Art. 744. § 1. W razie prawomocnego zwrotu albo odrzucenia pozwu lub wniosku, oddalenia
powództwa lub wniosku albo umorzenia postępowania, zabezpieczenie upada.
§ 2. Zabezpieczenie upada również, gdy zostało udzielone przed wszczęciem postępowania, jeżeli
uprawniony nie wystąpił we wszczętym postępowaniu w sprawie o całość roszczenia lub też wystąpił o
roszczenia inne niż to, które zostało zabezpieczone.
§ 3. W sprawach wymienionych w § 1 i § 2 przepis art. 7541 § 3 stosuje się odpowiednio.
Art. 745. § 1. O kosztach postępowania zabezpieczającego sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym
postępowanie w sprawie, a o kosztach postępowania zabezpieczającego później powstałych rozstrzyga na
wniosek strony sąd, który udzielił zabezpieczenia.
§ 2. Jeżeli postanowienie, w którym udzielono zabezpieczenia, zostało wydane przed wszczęciem
postępowania w sprawie, a uprawniony nie zachował wyznaczonego mu terminu do jej wszczęcia,
obowiązany może w terminie dwóch tygodni od upływu tego terminu złożyć wniosek o przyznanie mu
kosztów. W tym terminie wniosek taki może zgłosić uprawniony, jeżeli nie wytoczył sprawy dlatego, że
obowiązany zaspokoił jego roszczenie.
Art. 746. § 1. Jeżeli uprawniony nie wniósł pisma wszczynającego postępowanie w wyznaczonym
terminie albo cofnął pozew lub wniosek, jak również gdy pozew zwrócono lub odrzucono albo powództwo
bądź wniosek oddalono lub postępowanie umorzono, a także w przypadkach wskazanych w art. 744 § 2,
obowiązanemu przysługuje przeciwko uprawnionemu roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej
wykonaniem zabezpieczenia. Roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od dnia
powstania szkody.
§ 2. Uprawnieni, którzy łącznie uzyskali zabezpieczenie, ponoszą solidarną odpowiedzialność za
wyrządzoną szkodę.
§ 3. Jeżeli w terminie miesiąca od dnia powstania roszczenia, o którym mowa w § 1, obowiązany nie
wytoczył powództwa, sąd zwraca uprawnionemu, na jego wniosek, kaucję złożoną na zabezpieczenie tego
roszczenia.
TYTUŁ II. ZABEZPIECZENIE ROSZCZEŃ PIENIĘŻNYCH
Art. 747. Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych następuje przez:
1) zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej
wierzytelności lub innego prawa majątkowego;
2) obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową;
3) ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi
wieczystej lub której księga wieczysta zaginęła lub uległa zniszczeniu;
4) obciążenie statku albo statku w budowie hipoteką morską;
5) ustanowienie zakazu zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu;
6) ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym
obowiązanego albo zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo częścią
gospodarstwa rolnego obowiązanego.
Art. 748. Postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia wydane na posiedzeniu niejawnym, w
wypadkach, o których mowa w art. 747 pkt 2-6, doręcza się również obowiązanemu.
Art. 749. Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych przeciwko Skarbowi Państwa jest niedopuszczalne.
Art. 750. Zabezpieczenie nie może obejmować rzeczy, wierzytelności i praw, z których egzekucja
jest wyłączona.
Art. 751. § 1. Rzeczy ulegające szybkiemu zepsuciu mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia, gdy
obowiązany nie ma innego mienia, które mogłoby zabezpieczyć roszczenia uprawnionego, istnieje zaś
możliwość sprzedaży tych rzeczy niezwłocznie.
§ 2. Sprzedaż rzeczy wymienionych w § 1 powinna nastąpić niezwłocznie, według przepisów o
sprzedaży w trybie egzekucji z ruchomości.
§ 3. Na wniosek obowiązanego sąd rejonowy może po wysłuchaniu uprawnionego polecić
komornikowi sprzedaż każdej zajętej ruchomości, wierzytelności lub prawa.
§ 4. Cenę uzyskaną ze sprzedaży składa się na rachunek depozytowy sądu na zabezpieczenie
roszczeń uprawnionego.
Art. 752. § 1. Zajęte ruchomości nie mogą być oddane pod dozór uprawnionemu. Zajęte pieniądze
składa się na rachunek depozytowy sądu, a zajęte papiery wartościowe sąd składa w banku.
§ 2. Sumę złożoną na rachunek depozytowy sąd umieszcza na wydzielonym, oprocentowanym
rachunku bankowym w wysokości oprocentowania udzielonego przez bank dla wkładów wypłacanych na
każde żądanie. Jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że zabezpieczenie może trwać dłużej niż trzy miesiące,
na wniosek obowiązanego, należy umieścić złożone do depozytu sumy w banku wskazanym przez
obowiązanego na rachunku bankowym oprocentowanym jak dla lokat terminowych.
§ 3. W sprawach, w których zabezpieczenie może być udzielone z urzędu, orzeczenia, o których
mowa w § 2, sąd wydaje z urzędu.
Art. 7521. (766) §1. W razie udzielenia zabezpieczenia przez zajęcie praw z instrumentów finansowych
zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku w rozumieniu przepisów o obrocie
instrumentami finansowymi, obowiązany w terminie trzech miesięcy od dnia zajęcia może zlecić ich
sprzedaż. Sumę uzyskaną ze sprzedaży umieszcza się na rachunku depozytowym sądu. Obowiązany może
także zlecić, by znajdujące się na rachunku sumy pieniężne zostały wpłacone na rachunek depozytowy
sądu. Przepis art. 752 stosuje się odpowiednio.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się do rachunku zbiorczego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29
lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384 oraz z 2011 r. Nr
106, poz. 622, Nr 131, poz. 763 i Nr 234, poz. 1391).
Art. 7522. § 1. W razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy lub
właściciela gospodarstwa rolnego sąd na wniosek obowiązanego złożony w terminie tygodniowym od dnia
doręczenia mu postanowienia o zabezpieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty
wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na
bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej.
§ 2. Udzielając zabezpieczenia, sąd może określić korzystanie z zajętego rachunku bankowego w inny
sposób.
§ 3. Zajęcie rachunku bankowego nie pozbawia obowiązanego prawa do polecenia przekazania
zajętych kwot na rachunek depozytowy sądu w celu wpłacenia sumy zabezpieczenia. Przepis art. 752
stosuje się odpowiednio.
§ 4. Przepis § 3 stosuje się odpowiednio, gdy w ramach zabezpieczenia zajęto inne wierzytelności i
prawa majątkowe.
Art. 7523. § 1. Postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia ustanawiające zakaz zbywania
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej ostrzeżenia
o zakazie zbywania tych praw. Wpisu dokonuje się na wniosek uprawnionego. Postanowienie to doręcza
się także spółdzielni mieszkaniowej.
§ 2. Spółdzielnia mieszkaniowa ponosi odpowiedzialność za szkodę spowodowaną czynnościami
umożliwiającymi zbycie prawa, o którym mowa w § 1.
Art. 7524. § 1. Zarząd przymusowy ustanowiony nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym
obowiązanego lub nad zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo nad częścią
gospodarstwa rolnego wykonuje się według przepisów o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości, z
zastrzeżeniem, że zarządcę ustanawia sąd wydający postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia oraz że
postanowienie o ustanowieniu zarządcy jest jednocześnie podstawą do wprowadzenia zarządcy w zarząd,
w razie gdyby istniały przeszkody uniemożliwiające zarządcy objęcie zarządu. Zarządcą nie może być
obowiązany.
§ 2. W toku sprawowania zarządu sąd może, za zgodą uprawnionego i obowiązanego, zezwolić na
wykonywanie zarządu w inny sposób.
§ 3. Za zgodą obowiązanego sąd postanowi, że dochód uzyskiwany z zarządu przeznaczony będzie
na zaspokojenie uprawnionego. Zgoda taka nie jest potrzebna w sprawach wymienionych w art. 753, art.
7531 i art. 754. Wydając postanowienie o przekazywaniu dochodu na zaspokojenie uprawnionego, sąd
określi wysokość kwoty, do której wierzyciel winien być zaspokojony, jeżeli kwota ta nie została określona
w postanowieniu o zabezpieczeniu.
§ 4. W razie wyrażenia zgody na zaspokojenie uprawnionego z dochodu uzyskanego przez zarząd,
przepisy art. 7532 stosuje się odpowiednio.
§ 5. W sprawach, o których mowa w § 2-4, orzeka sąd wydający postanowienie o zabezpieczeniu.
Art. 7525. Czynności prawne obowiązanego dotyczące majątku objętego zarządem przymusowym
podjęte po ustanowieniu zarządu są nieważne. Dla określenia czasu powstania skutków ustanowienia
zarządu przepisy art. 910 stosuje się odpowiednio.
Art. 7526. § 1. W razie skierowania egzekucji do składników mienia objętego zarządem
przymusowym dalsze postępowanie prowadzone będzie według przepisów o egzekucji przez zarząd
przymusowy. Przepisy art. 10644 i art. 106410 stosuje się odpowiednio.
§ 2. Jeżeli do przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego objętego zarządem ustanowionym w
postępowaniu zabezpieczającym skierowano egzekucję przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa
rolnego, przepis art. 106414 stosuje się odpowiednio.
Art. 753. § 1. W sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu obowiązanego
do zapłaty uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej. W sprawach tych
podstawą zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia.
§ 2. W wypadkach wymienionych w § 1 sąd z urzędu doręcza stronom odpis postanowienia o
zabezpieczeniu.
Art. 7531. § 1. Przepis art. 753 stosuje się odpowiednio do zabezpieczenia roszczeń o:
1) (767) rentę, sumę potrzebną na koszty leczenia, z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub
utratę życia żywiciela albo rozstrój zdrowia oraz o zmianę uprawnień objętych treścią dożywocia na
dożywotnią rentę;
2) wynagrodzenie za pracę;
3) należności z tytułu rękojmi lub gwarancji jakości albo kary umownej, jak również należności z tytułu
niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, przeciwko przedsiębiorcy
do wysokości dwudziestu tysięcy złotych;
4) należności z tytułu najmu lub dzierżawy, a także należności z tytułu opłat obciążających najemcę lub
dzierżawcę oraz opłat z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego lub użytkowego - do wysokości, o
której mowa w pkt 3;
5) naprawienie szkody wynikającej z naruszenia przepisów o ochronie środowiska;
6) (768) należności wynikające z naruszenia autorskich praw majątkowych, praw pokrewnych i praw do
baz danych oraz należności wynikające z naruszenia autorskich praw osobistych;
7) (769) należności wynikające z naruszenia patentu lub dodatkowego prawa ochronnego na wynalazek,
prawa ochronnego na wzór użytkowy, prawa z rejestracji wzoru przemysłowego, prawa ochronnego
na znak towarowy, prawa z rejestracji oznaczenia geograficznego, prawa z rejestracji topografii
układu scalonego, wyłącznego prawa do odmiany rośliny;
8) wynagrodzenie przysługujące twórcy projektu wynalazczego.
§ 2. W sprawach wymienionych w § 1 sąd udziela zabezpieczenia po przeprowadzeniu rozprawy.
Oddalenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Przepisu art.
749 nie stosuje się.
Art. 7532. W sprawach, o których mowa w art. 753 i art. 7531, jeżeli osoba obowiązana do
świadczeń uzna roszczenie, wyrok zasądzający świadczenie w zakresie niezaspokojonym może być
wydany na posiedzeniu niejawnym.
Art. 754. Sąd może jeszcze przed urodzeniem się dziecka zabezpieczyć przyszłe roszczenia
alimentacyjne związane z ustaleniem ojcostwa, o których mowa w art. 141 i art. 142 Kodeksu rodzinnego i
opiekuńczego, przez zobowiązanie obowiązanego do wyłożenia odpowiedniej sumy na koszty utrzymania
matki przez trzy miesiące w okresie porodu oraz na utrzymanie dziecka przez pierwsze trzy miesiące po
urodzeniu. W sprawach tych termin do wytoczenia powództwa wynosi trzy miesiące od dnia urodzenia się
dziecka. Postanowienie sąd wydaje po przeprowadzeniu rozprawy. Przepisy art. 733 i art. 7532 stosuje się
odpowiednio.
Art. 7541. § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej albo jeżeli sąd inaczej nie postanowi,
zabezpieczenie udzielone według przepisów niniejszego tytułu upada po upływie miesiąca od
uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu.
§ 2. W sprawach, w których udzielono zabezpieczenia przy zastosowaniu art. 747 pkt 1 lub pkt 6,
zabezpieczenie upada, jeżeli uprawniony w terminie dwóch tygodni od uprawomocnienia się orzeczenia
uwzględniającego roszczenie nie wniósł o dokonanie dalszych czynności egzekucyjnych.
§ 3. Na wniosek obowiązanego sąd wyda postanowienie stwierdzające upadek zabezpieczenia.
TYTUŁ III. INNE WYPADKI ZABEZPIECZENIA
Art. 755. § 1. Jeżeli przedmiotem zabezpieczenia nie jest roszczenie pieniężne, sąd udziela
zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając
sposobów przewidzianych do zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. W szczególności sąd może:
1) unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania;
2) ustanowić zakaz zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem;
3) zawiesić egzekucję lub postępowanie wykonawcze;
4) uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnimi dziećmi;
5) nakazać wpisanie stosownego ostrzeżenia w księdze wieczystej lub we właściwym rejestrze.
§ 2. W sprawach przeciwko środkom społecznego przekazu o ochronę dóbr osobistych, sąd odmówi
udzielenia zabezpieczenia polegającego na zakazie publikacji, jeżeli zabezpieczeniu sprzeciwia się ważny
interes publiczny.
§ 3. Sąd doręcza obowiązanemu postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym, w którym
zobowiązuje go do wykonania lub zaniechania czynności albo do nieprzeszkadzania czynnościom
uprawnionego. Nie dotyczy to czynności polegających na świadczeniu rzeczy będących we władaniu
obowiązanego.
Art. 756. W sprawach o rozwód, o separację oraz o unieważnienie małżeństwa, sąd może również
orzec o wydaniu małżonkowi, opuszczającemu mieszkanie zajmowane wspólnie przez małżonków,
potrzebnych mu przedmiotów.
Art. 757. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej albo sąd inaczej nie postanowi,
zabezpieczenie udzielone według przepisów niniejszego tytułu upada po upływie miesiąca od
uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu. Na
wniosek obowiązanego sąd wydaje postanowienie stwierdzające upadek zabezpieczenia.
CZĘŚĆ TRZECIA(770)
POSTĘPOWANIE EGZEKUCYJNE
TYTUŁ I. PRZEPISY OGÓLNE
Dział I. ORGANY EGZEKUCYJNE, ICH WŁAŚCIWOŚĆ I POSTĘPOWANIE W OGÓLNOŚCI
Art. 758. (771) Sprawy egzekucyjne należą do właściwości sądów rejonowych i działających przy tych
sądach komorników.
Art. 759. § 1. Czynności egzekucyjne są wykonywane przez komorników z wyjątkiem czynności
zastrzeżonych dla sądów.
§ 2. Sąd może z urzędu wydawać komornikowi zarządzenia zmierzające do zapewnienia należytego
wykonania egzekucji oraz usuwać spostrzeżone uchybienia.
Art. 7591. (772) Przepisy niniejszego Kodeksu dotyczące właściwości miejscowej komorników nie
uchybiają prawu wyboru komornika określonemu w odrębnych przepisach.
Art. 760. § 1. Wnioski i oświadczenia w postępowaniu egzekucyjnym składa się bądź na piśmie,
bądź ustnie do protokołu.
§ 2. W wypadku gdy według przepisów kodeksu niniejszego zachodzi potrzeba wysłuchania strony,
wysłuchanie odbywa się, stosownie do okoliczności, bądź przez spisanie protokołu w obecności lub
nieobecności drugiej strony, bądź przez oświadczenie strony na piśmie.
Art. 7601. (773) Na żądanie wierzyciela, którego roszczenie stwierdzone jest tytułem wykonawczym
lub tytułem egzekucyjnym, organ egzekucyjny, który prowadzi egzekucję lub który jest właściwy do jej
prowadzenia według przepisów kodeksu, udzieli mu informacji, czy przeciwko dłużnikowi prowadzone jest
przez ten organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak, powiadomi go o stosowanych
sposobach egzekucji oraz o wysokości egzekwowanych roszczeń, a także o aktualnym stanie sprawy.
Art. 761. § 1. (774) Organ egzekucyjny może żądać od uczestników postępowania złożenia wyjaśnień
oraz zasięgać od organów administracji publicznej, organów wykonujących zadania z zakresu administracji
publicznej, organów podatkowych, organów rentowych, banków, spółdzielczych kas
oszczędnościowo-kredytowych, przedsiębiorstw maklerskich, organów spółdzielni mieszkaniowych,
zarządów wspólnot mieszkaniowych oraz innych podmiotów zarządzających mieszkaniami i lokalami
użytkowymi, jak również innych instytucji i osób nieuczestniczących w postępowaniu informacji
niezbędnych do prowadzenia egzekucji.
§ 2. Od wykonania takiego żądania można uchylić się w takim zakresie, w jakim według przepisów
części pierwszej Kodeksu można odmówić przedstawienia dokumentu lub złożenia zeznań w charakterze
świadka albo odpowiedzi na zadane pytanie.
§ 3. (775) Dłużnik, który został zawiadomiony o wszczęciu egzekucji, obowiązany jest do
powiadomienia w terminie 7 dni organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej
dłużej niż jeden miesiąc. O obowiązku tym oraz o skutkach jego zaniedbania poucza się dłużnika przy
zawiadomieniu go o wszczęciu egzekucji.
Art. 762. § 1. (776) Za nieuzasadnioną odmowę udzielenia komornikowi wyjaśnień lub informacji
przewidzianych w artykule poprzedzającym albo za udzielanie informacji lub wyjaśnień świadomie
fałszywych osoba odpowiedzialna może być na wniosek wierzyciela lub z urzędu ukarana przez komornika
grzywną do pięciuset złotych. Grzywną taką może być również ukarany dłużnik, który zaniedba obowiązku
powiadomienia o zmianie miejsca swego pobytu.
§ 2. Jeżeli żądanie udzielenia wyjaśnień lub informacji skierowane było do osoby prawnej lub innej
organizacji, ukaraniu grzywną podlega jej pracownik odpowiedzialny za udzielenie wyjaśnień lub
informacji, a gdyby ustalenie takiego pracownika było utrudnione, ukaraniu podlega jej kierownik. Przed
wydaniem postanowienia komornik wysłucha kierownika.
§ 3. Wypis postanowienia o ukaraniu grzywną doręcza komornik osobie ukaranej, stronom oraz
prokuratorowi.
§ 4. Prawomocne postanowienie komornika o ukaraniu grzywną podlega wykonaniu w drodze
egzekucji sądowej bez zaopatrywania go klauzulą wykonalności.
§ 5. Ukaranie przez komornika grzywną nie zwalnia osób ukaranych od odpowiedzialności karnej za
niedopełnienie lub przekroczenie obowiązków służbowych.
Art. 7621. (777) W razie uchybienia przez żołnierza w czynnej służbie wojskowej obowiązkom, o
których mowa w art. 762 § 1 i § 2, komornik, zamiast ukarać żołnierza grzywną, występuje do dowódcy
jednostki wojskowej, w której żołnierz ten pełni służbę, z wnioskiem o pociągnięcie go do
odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Art. 763. Komornik zawiadamia stronę o każdej dokonanej czynności, o której terminie nie była
zawiadomiona i przy której nie była obecna, i na jej żądanie udziela wyjaśnień o stanie sprawy.
Art. 764. (778) Komornik może upomnieć, a po bezskutecznym upomnieniu wydalić osobę, która
zachowuje się niewłaściwie lub przeszkadza jego czynnościom. W wypadku niezastosowania się do tego
drugiego wezwania, komornik może ukarać taką osobę grzywną w wysokości do dwustu złotych.
Art. 765. § 1. (779) W razie oporu komornik może wezwać pomocy organów Policji. Jeżeli opór stawia
osoba wojskowa, należy wezwać pomocy właściwego organu wojskowego, chyba że zwłoka grozi
udaremnieniem egzekucji, a na miejscu nie ma organu wojskowego.
§ 2. (780) Sposób udzielania pomocy komornikowi przy wykonywaniu czynności egzekucyjnych,
przypadki, w których należy udzielić komornikowi pomocy, sposób postępowania, tryb występowania o
udzielenie pomocy, sposób jej realizacji, a także sposób dokumentowania wykonywanych czynności i
rozliczania ich kosztów, określa, w drodze rozporządzenia:
1) minister właściwy do spraw wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości - w
przypadku udzielania pomocy przez Policję lub Straż Graniczną,
2) (781) Minister Obrony Narodowej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości - w przypadku
udzielania pomocy przez Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego,
Żandarmerię Wojskową lub wojskowe organy porządkowe,
3) (782) Prezes Rady Ministrów w przypadku udzielania pomocy przez Agencję Bezpieczeństwa
Wewnętrznego lub Agencję Wywiadu,
§ 3. (783) W rozporządzeniu, o którym mowa w § 2, należy uwzględnić gwarancję bezpieczeństwa
komornika i uczestników postępowania, poszanowania godności osób biorących udział w czynnościach
egzekucyjnych, odpowiednie terminy wyznaczania czynności i występowania o udzielenie pomocy, objęcie
dokumentacją przebiegu czynności i udziału w nich funkcjonariuszy udzielających pomocy oraz wskazanie
organów, na których rachunek przekazywane są należności zaliczane do kosztów egzekucji.
Art. 766. Sąd rozpoznaje sprawy egzekucyjne na posiedzeniu niejawnym, chyba że zachodzi
potrzeba wyznaczenia rozprawy albo wysłuchania na posiedzeniu stron lub innych osób. W sprawach tych
sąd wydaje orzeczenia w formie postanowień.
Art. 767. (784) § 1. Na czynności komornika przysługuje skarga do sądu rejonowego, jeżeli ustawa
nie stanowi inaczej. Dotyczy to także zaniechania przez komornika dokonania czynności. Do rozpoznania
skargi na czynności komornika właściwy jest sąd, przy którym działa komornik. Jeżeli do prowadzenia
egzekucji został wybrany komornik poza właściwością ogólną, skargę rozpoznaje sąd, który byłby
właściwy według ogólnych zasad.
§ 2. Skargę może złożyć strona lub inna osoba, której prawa zostały przez czynności lub zaniechanie
komornika naruszone bądź zagrożone.
§ 3. Skarga na czynność komornika powinna czynić zadość wymaganiom pisma procesowego oraz
określać zaskarżoną czynność lub czynność, której zaniechano, jak również wniosek o zmianę, uchylenie
lub dokonanie czynności wraz z uzasadnieniem.
§ 4. Skargę wnosi się do sądu w terminie tygodniowym od dnia czynności, gdy strona lub osoba,
której prawo zostało przez czynność komornika naruszone bądź zagrożone, była przy czynności obecna
lub była o jej terminie zawiadomiona, w innych wypadkach - od dnia zawiadomienia o dokonaniu
czynności strony lub osoby, której prawo zostało przez czynności komornika naruszone bądź zagrożone, a
w braku zawiadomienia - od dnia, w którym czynność powinna być dokonana. Odpis skargi sąd przesyła
komornikowi, który w terminie trzech dni na piśmie sporządza uzasadnienie dokonania zaskarżonej
czynności lub przyczyn jej zaniechania oraz przekazuje je wraz z aktami sprawy do sądu, do którego
skargę wniesiono, chyba że skargę w całości uwzględnia, o czym zawiadamia sąd i skarżącego oraz
zainteresowanych, których uwzględnienie skargi dotyczy.
Art. 7671. (785) (uchylony).
Art. 7672. (786) § 1. Sąd rozpoznaje skargę w terminie tygodniowym od dnia jej wpływu do sądu, a
gdy skarga zawiera braki formalne, które podlegają uzupełnieniu, w terminie tygodniowym od jej
uzupełnienia.
§ 2. Wniesienie skargi nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego ani wykonania zaskarżonej
czynności, chyba że sąd zawiesi postępowanie lub wstrzyma dokonanie czynności.
Art. 7673. (787) Jeżeli skargę wniesiono po terminie albo nie uzupełniono w terminie jej braków, sąd
odrzuca skargę, chyba że uzna, iż zachodzi podstawa do podjęcia czynności na podstawie art. 759 § 2. Na
postanowienie sądu o odrzuceniu skargi służy zażalenie.
Art. 7674. (788) § 1. Zażalenie na postanowienie sądu przysługuje w wypadkach wskazanych w
ustawie.
§ 2. (789) Na postanowienie sądu drugiej instancji wydane po rozpoznaniu zażalenia skarga kasacyjna
nie przysługuje.
§ 3. (790) W sprawach egzekucyjnych skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia nie przysługuje.
Art. 768. Skargę na postanowienie komornika o ukaraniu grzywną rozstrzyga sąd po
przeprowadzeniu rozprawy, na którą wezwie strony oraz osobę ukaraną. Sąd o rozprawie zawiadamia
prokuratora. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
Art. 769. (791) (utracił moc).
Art. 770. (792) Dłużnik powinien zwrócić wierzycielowi koszty niezbędne do celowego
przeprowadzenia egzekucji. Koszty ściąga się wraz z egzekwowanym roszczeniem. Koszt egzekucji ustala
postanowieniem komornik, jeżeli przeprowadzenie egzekucji należy do niego. Na postanowienie sądu
przysługuje zażalenie stronom oraz komornikowi.
Art. 7701. (793) Prawomocne postanowienie komornika w przedmiocie kosztów podlega wykonaniu po
uprawomocnieniu się bez potrzeby zaopatrywania go w klauzulę wykonalności.
Art. 771. Zwolnienie od kosztów sądowych, przyznane stronie przez sąd w postępowaniu
rozpoznawczym lub z którego strona korzysta z mocy ustawy, rozciąga się także na postępowanie
egzekucyjne.
Art. 772. (794) (uchylony).
Art. 773. (795) § 1. (796) W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tej samej
rzeczy lub prawa majątkowego, administracyjny organ egzekucyjny i komornik wstrzymują czynności
egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i
egzekucji sądowej sądowi rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia,
który organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić łącznie egzekucje w trybie
właściwym dla danego organu. Sąd wydaje postanowienie w terminie 14 dni, biorąc pod uwagę stan
każdego z postępowań egzekucyjnych, a jeżeli są one w równym stopniu zaawansowane, wysokość
egzekwowanych należności i kolejność ich zaspokojenia, z zastrzeżeniem § 2 i 21. Równocześnie sąd
postanawia, jakie już dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy.
§ 2. (797) Jeżeli egzekucje są prowadzone w celu zrealizowania zastawu rejestrowego lub skarbowego,
łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekwujący należność korzystającą z pierwszeństwa
zaspokojenia, z zastrzeżeniem § 21.
§ 21. (798) Jeżeli egzekucja sądowa jest prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego, o którym
mowa w art. 783 § 4, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje komornik.
§ 3. W przypadku wystąpienia dalszych zbiegów egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa
majątkowego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekucyjny wyznaczony przy pierwszym
zbiegu egzekucji.
§ 4. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie stronom oraz administracyjnemu organowi
egzekucyjnemu.
Art. 7731. (799) § 1. W wypadku zbiegu egzekucji do tych samych rzeczy, wierzytelności lub praw,
dalszą egzekucję prowadzi komornik właściwy według przepisów niniejszego kodeksu.
§ 2. (800) Jeżeli żaden z komorników nie jest właściwy według przepisów niniejszego kodeksu lub
właściwych jest kilku komorników, komornik, który później wszczął egzekucję, niezwłocznie przekazuje
sprawę komornikowi, który pierwszy wszczął egzekucję, o czym zawiadamia wierzyciela.
§ 3. Przekazując sprawę, komornik obowiązany jest rozliczyć koszty egzekucji.
§ 4. (801) Komornik, który stwierdzi swą niewłaściwość, w postanowieniu o przekazaniu sprawy
zgodnie z właściwością wskazuje komornika rewiru, do którego sprawa zostaje przekazana. Jeżeli w
rewirze, do którego sprawa zostaje przekazana, działa więcej niż jeden komornik, doręczając odpis
postanowienia stwierdzającego niewłaściwość, komornik jednocześnie wzywa wierzyciela, aby w terminie
7 dni od doręczenia wezwania wskazał komornika, któremu sprawa ma zostać przekazana. Jeżeli
wierzyciel w powyższym terminie nie dokona wyboru lub wskaże komornika, który nie jest właściwy,
komornik przekazuje sprawę według własnego wyboru. Na wybór komornika z właściwego rewiru
dłużnikowi skarga nie przysługuje.
Art. 774. Organ, który przejął dalsze łączne prowadzenie egzekucji administracyjnej i sądowej,
postanowi, w trybie dla niego właściwym, również o kosztach czynności egzekucyjnych dokonanych przez
drugi organ egzekucyjny przed postanowieniem sądu, chociażby te czynności nie zostały utrzymane w
mocy.
Art. 775. (802) Przepisów art. 773 i art. 774 nie stosuje się w razie zbiegu egzekucji administracyjnej i
sądowego zabezpieczenia, jak również zbiegu zabezpieczenia administracyjnego z egzekucją sądową, z
wyjątkiem wypadków przewidzianych w art. 751.
Art. 7751. (803) Komornik, który przyjął wniosek o wszczęcie egzekucji, do prowadzenia której nie
jest właściwy według przepisów niniejszego kodeksu, nie może odmówić przyjęcia innych wniosków o
wszczęcie egzekucji przeciwko temu samemu dłużnikowi, jeżeli następni wierzyciele wnoszą o
przeprowadzenie egzekucji według tych samych sposobów co wcześniejsi wierzyciele.
Dział II. TYTUŁY EGZEKUCYJNE I KLAUZULA WYKONALNOŚCI
Art. 776. (804) Podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Tytułem
wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności.
Art. 7761. (805) § 1. Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku
małżeńskim jest podstawą do prowadzenia egzekucji nie tylko z majątku osobistego dłużnika, lecz także z
pobranego przez niego wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskanych z prowadzenia przez niego
innej działalności zarobkowej oraz z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw
własności przemysłowej oraz innych praw twórcy.
§ 2. Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej, mocą której rozszerzono wspólność majątkową, nie
wyłącza prowadzenia egzekucji z tych składników majątku, które należałyby do majątku osobistego
dłużnika, gdyby umowy takiej nie zawarto.
§ 3. Przepis § 2 nie wyłącza obrony dłużnika i jego małżonka w drodze powództw
przeciwegzekucyjnych, jeżeli umowa majątkowa małżeńska była skuteczna wobec wierzyciela.
§ 4. Przepisy § 1-3 stosuje się odpowiednio, gdy egzekucja jest prowadzona na podstawie samego
tytułu egzekucyjnego.
Art. 777. (806) § 1. Tytułami egzekucyjnymi są:
1) orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda
zawarta przed sądem;
11)(807) orzeczenie referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu,
2) wyrok sądu polubownego lub ugoda zawarta przed takim sądem;
21)(808) ugoda przed mediatorem,
3) inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji
sądowej;
4) (809) akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy
pieniężnej lub uiszczenia rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie oznaczonych, albo też
obowiązek wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, lokalu, nieruchomości lub statku wpisanego do
rejestru gdy termin zapłaty, uiszczenia lub wydania jest w akcie wskazany;
5) akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy
pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli
waloryzacyjnej, gdy akt określa warunki, które upoważniają wierzyciela do prowadzenia przeciwko
dłużnikowi egzekucji na podstawie tego aktu o całość lub część roszczenia, jak również termin, do
którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności;
6) (810) akt notarialny, w którym właściciel nieruchomości albo wierzyciel wierzytelności obciążonych
hipoteką, niebędący dłużnikiem osobistym, poddał się egzekucji z obciążonej nieruchomości albo
wierzytelności, w celu zaspokojenia wierzyciela hipotecznego, jeżeli wysokość wierzytelności
podlegającej zaspokojeniu jest w akcie określona wprost albo oznaczona za pomocą klauzuli
waloryzacyjnej, i gdy akt określa warunki, które upoważniają wierzyciela do prowadzenia egzekucji o
część lub całość roszczenia, jak również wskazany jest termin, do którego wierzyciel może wystąpić o
nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności.
§ 2. Oświadczenie dłużnika, o którym mowa w § 1 pkt 4 lub 5, może być złożone także w odrębnym
akcie notarialnym.
§ 3. (811) Tytułem egzekucyjnym jest również akt notarialny, w którym niebędący dłużnikiem
osobistym właściciel ruchomości lub prawa obciążonych zastawem rejestrowym albo zastawem, poddaje
się egzekucji z obciążonych składników w celu zaspokojenia zastawnika. Przepis § 1 pkt 6 stosuje się
odpowiednio.
Art. 778. Do egzekucji ze wspólnego majątku wspólników spółki prawa cywilnego konieczny jest
tytuł egzekucyjny wydany przeciwko wszystkim wspólnikom.
Art. 7781. (812) Tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej, spółce partnerskiej,
spółce komandytowej lub spółce komandytowo-akcyjnej sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko
wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania
spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, jak również wtedy, gdy jest oczywiste,
że egzekucja ta będzie bezskuteczna.
Art. 779. § 1. Do egzekucji ze spadku konieczny jest - aż do działu spadku - tytuł egzekucyjny
przeciwko wszystkim spadkobiercom.
§ 2. Jeżeli tytuł był wydany przeciwko spadkodawcy, przejście obowiązków na spadkobierców
następuje stosownie do art. 788.
Art. 780. Jeżeli ustanowiono zarządcę masy majątkowej lub kuratora spadku albo gdy powołano
wykonawcę testamentu, do egzekucji z mienia poddanego ich pieczy konieczny jest tytuł egzekucyjny
wydany przeciwko tym osobom. Przepis § 2 artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio.
Art. 781. § 1. (813) Tytułowi egzekucyjnemu pochodzącemu od sądu nadaje klauzulę wykonalności
sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczy. Sąd drugiej instancji nadaje klauzulę, dopóki akta
sprawy w sądzie tym się znajdują; nie dotyczy to jednak Sądu Najwyższego.
§ 11. (814) Tytułom egzekucyjnym, o których mowa w art. 777 § 1 pkt 1, 11, 3-6 i § 3, klauzulę
wykonalności może nadać także referendarz sądowy, z wyłączeniem przypadków wymienionych w art.
7781,787, 7871, 788, 789.
§ 12. (815) Tytułowi egzekucyjnemu, o którym mowa w art. 783 § 4, klauzulę wykonalności, w
przypadkach określonych w art. 7781, 787, 7871, 788 oraz 789, nadaje sąd rejonowy właściwości ogólnej
dłużnika.
§ 13. (816) Do wniosku o nadanie klauzuli wykonalności, o którym mowa w § 12, należy dołączyć
dokument uzyskany z systemu teleinformatycznego umożliwiający sądowi weryfikację istnienia i treści
tytułu wykonawczego. Przed rozpoznaniem wniosku istnienie i treść tytułu wykonawczego podlegają
zweryfikowaniu przez sędziego lub referendarza sądowego w systemie teleinformatycznym.
§ 2. (817) Tytułom egzekucyjnym pochodzącym od sądu administracyjnego oraz innym tytułom
klauzulę wykonalności nadaje sąd rejonowy właściwości ogólnej dłużnika. Jeżeli tej właściwości nie można
ustalić, klauzulę nadaje sąd rejonowy, w którego okręgu ma być wszczęta egzekucja, a gdy wierzyciel
zamierza wszcząć egzekucję za granicą - sąd rejonowy, w którego okręgu tytuł został sporządzony.
§ 3. (818) (uchylony).
§ 31. (819) (uchylony).
§ 4. (820) (uchylony).
Art. 7811. (821) Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności sąd rozpoznaje niezwłocznie, nie później
jednak niż w terminie 3 dni od dnia jego złożenia.
Art. 782. (822) § 1. Klauzulę wykonalności nadaje sąd jednoosobowo na wniosek wierzyciela.
Tytułowi wydanemu w postępowaniu, które zostało lub mogło być wszczęte z urzędu, sąd nadaje klauzulę
wykonalności z urzędu.
§ 2. Nakazowi zapłaty sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu niezwłocznie po jego
uprawomocnieniu się.
Art. 783. (823) § 1. Klauzula wykonalności powinna zawierać stwierdzenie, że tytuł uprawnia do
egzekucji, a w razie potrzeby oznaczać jej zakres. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, tytułom
egzekucyjnym zasądzającym świadczenie w walutach obcych sąd nada klauzulę wykonalności ze
zobowiązaniem komornika do przeliczenia zasądzonej kwoty na walutę polską według średniego kursu
złotego w stosunku do walut obcych ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w dniu poprzedzającym
przekazanie należności wierzycielowi.
§ 2. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, brzmienie klauzuli wykonalności.
§ 3. Jeżeli tytułem egzekucyjnym jest orzeczenie sądu, klauzulę umieszcza się na wypisie orzeczenia,
czyniąc wzmiankę o jej wydaniu na oryginale orzeczenia. W innych wypadkach klauzulę umieszcza się na
tytule egzekucyjnym przedstawionym przez strony.
§ 4. (824) Jeżeli tytułem egzekucyjnym jest orzeczenie wydane w elektronicznym postępowaniu
upominawczym, klauzulę wykonalności pozostawia się wyłącznie w systemie teleinformatycznym, z
wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 7781, 787, 7871, 788 oraz 789.
§ 5. (825) Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji
określi, w drodze rozporządzenia, czynności sądu związane z nadawaniem klauzuli wykonalności, o którym
mowa w § 4, oraz sposób przechowywania i posługiwania się tytułami wykonawczymi wskazanymi w § 4,
przy uwzględnieniu potrzeby przyśpieszenia i usprawnienia postępowania oraz zapewnienia
wystarczającego bezpieczeństwa korzystania z elektronicznych tytułów wykonawczych.
Art. 784. Celem uzyskania klauzuli wykonalności tytułu pochodzącego od organu administracji
państwowej lub sądu szczególnego, który sam nie nadaje klauzuli, wierzyciel złoży sądowi w razie
potrzeby oprócz tytułu także ich zaświadczenie, że tytuł podlega wykonaniu.
Art. 785. Jeżeli do uzyskania klauzuli wykonalności potrzebne jest zaświadczenie lub dokument,
które według ustawy organy państwowe obowiązane są wydać dłużnikowi, wierzyciel może również żądać
ich wydania. Gdy wierzyciel nie może uzyskać zaświadczenia lub dokumentu albo gdy chodzi o nadanie
klauzuli z urzędu, wydanie ich zarządza sąd.
Art. 786. § 1. (826) Jeżeli wykonanie tytułu egzekucyjnego jest uzależnione od zdarzenia, które
udowodnić powinien wierzyciel, sąd nada klauzulę wykonalności po dostarczeniu dowodu tego zdarzenia
w formie dokumentu urzędowego lub prywatnego z podpisem urzędowo poświadczonym. Nie dotyczy to
wypadku, gdy wykonanie jest uzależnione od równoczesnego świadczenia wzajemnego, chyba że
świadczenie dłużnika polega na oświadczeniu woli.
§ 2. (827) Jeżeli obowiązek wypłaty wynagrodzenia zasądzonego w orzeczeniu przywracającym do
pracy lub ustalonego w ugodzie jest uzależniony od podjęcia przez pracownika pracy, klauzulę
wykonalności w części dotyczącej tego wynagrodzenia nadaje się po stwierdzeniu, że pracownik podjął
pracę.
Art. 7861. (828) W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu, który określa
warunki do prowadzenia egzekucji na podstawie takiego aktu, przepis art. 786 § 1 stosuje się
odpowiednio. Nie dotyczy to wypadku, gdy warunkiem tym jest spełnienie przez dłużnika świadczenia w
określonym terminie. Sąd nada wtedy klauzulę wykonalności po upływie tego terminu.
Art. 7862. (829) § 1. W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi
egzekucyjnemu, sąd bada, czy dłużnik poddał się egzekucji oraz czy roszczenie objęte tytułem wynika z
czynności bankowej dokonanej bezpośrednio z bankiem lub z zabezpieczenia wierzytelności banku
wynikającej z tej czynności.
§ 2. Jeżeli wykonanie tytułu egzekucyjnego jest uzależnione od zdarzenia, które udowodnić powinien
wierzyciel, sąd nada klauzulę wykonalności, po dostarczeniu dowodu tego zdarzenia w formie dokumentu.
Art. 787. (830) Tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku
małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi z ograniczeniem jego
odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem
urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności
prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika.
Art. 7871. (831) Tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku
małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego
odpowiedzialności do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego małżonków, jeżeli
wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym
wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
Art. 7872. (832) Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie stanowi przeszkody do nadania klauzuli
wykonalności według przepisów art. 787 i art. 7871 oraz prowadzenia na podstawie tak powstałego tytułu
wykonawczego egzekucji do tych składników, które należałyby do majątku wspólnego, gdyby umowy
majątkowej nie zawarto. Przepis niniejszy nie wyłącza obrony małżonków w drodze powództw
przeciwegzekucyjnych, jeżeli umowa majątkowa małżeńska była skuteczna wobec wierzyciela.
Art. 788. § 1. Jeżeli uprawnienie lub obowiązek po powstaniu tytułu egzekucyjnego lub w toku
sprawy przed wydaniem tytułu przeszły na inną osobę, sąd nada klauzulę wykonalności na rzecz lub
przeciwko tej osobie, gdy przejście to będzie wykazane dokumentem urzędowym lub prywatnym z
podpisem urzędowo poświadczonym.
§ 2. Za przejście uprawnień lub obowiązków, o których mowa w paragrafie poprzedzającym, uważa
się również zmiany w prawie rozporządzania mieniem wywołane ustanowieniem zarządcy masy
majątkowej, kuratora spadku lub wykonawcy testamentu, jak również wygaśnięciem funkcji tych osób.
Art. 789. Przepis § 1 artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do nabywcy
przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, jeżeli tytuł egzekucyjny stał się prawomocny przed nabyciem.
Art. 7891. (833) Jeżeli wierzyciel nie może uzyskać dokumentu stwierdzającego zbycie
przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego albo gdyby uzyskanie takiego dokumentu było nadmiernie
utrudnione, sąd przed nadaniem klauzuli wykonalności wysłucha nabywcę stosownie do art. 760 § 2.
Jeżeli nabywca zaprzecza istnieniu podstaw do nadania przeciwko niemu klauzuli wykonalności, sąd na
wniosek wierzyciela, a w sprawach o alimenty lub o roszczenia z zakresu prawa pracy, także z urzędu,
wzywa nabywcę do okazania dokumentów stwierdzających nabycie. Przepisy o wyjawieniu majątku
stosuje się odpowiednio. W razie przyznania okoliczności nabycia przedsiębiorstwa lub gospodarstwa
rolnego sąd nada klauzulę wykonalności bez okazywania dokumentu stwierdzającego nabycie.
Art. 7892. (834) § 1. Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko zbywcy przedsiębiorstwa lub
gospodarstwa rolnego jest także podstawą egzekucji przeciwko nabywcy przedsiębiorstwa lub
gospodarstwa rolnego, jeżeli wierzyciel złożył wniosek o wszczęcie egzekucji w ciągu miesiąca od dnia
nabycia przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio, gdy przejęcie obowiązków nastąpiło w wyniku podziału,
połączenia lub innego przekształcenia przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego albo w wyniku
wniesienia do spółki przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części dokonanego w trybie komercjalizacji
i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.
§ 3. Przepisy § 1 i § 2 nie uchybiają przepisom o ograniczeniu odpowiedzialności nabywcy
przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego za zobowiązania zbywcy.
Art. 790. (835) (skreślony).
Art. 791. (836) § 1. Tytuł wykonawczy zobowiązujący do wydania ruchomości indywidualnie
oznaczonych, nieruchomości lub statku albo do opróżnienia pomieszczenia upoważnia do prowadzenia
egzekucji nie tylko przeciwko dłużnikowi, lecz przeciwko każdemu, kto tymi rzeczami włada. Niniejszy
przepis nie narusza uprawnień nabywcy w dobrej wierze.
§ 2. Jeżeli władający uprawdopodobni dokumentem, że władanie ruchomością indywidualnie
oznaczoną, nieruchomością, pomieszczeniem lub statkiem uzyskał na podstawie tytułu prawnego
niepochodzącego od dłużnika, komornik wstrzyma się z czynnościami egzekucyjnymi, pouczając
władającego, że może w terminie tygodnia wystąpić do sądu o ustalenie, że tytuł wykonawczy nie może
być w stosunku do niego wykonywany i o zabezpieczenie tego powództwa przez zawieszenie
postępowania egzekucyjnego. Przepisy art. 843 stosuje się odpowiednio.
§ 3. Wstrzymując się z czynnościami egzekucyjnymi, komornik dokona zajęcia ruchomości lub statku,
pozostawiając te przedmioty pod dozorem władającego.
§ 4. W razie braku zabezpieczenia powództwa komornik podejmie po terminie miesiąca dalsze
czynności egzekucyjne w stosunku do osoby władającej. Dalsza zmiana osoby władającej ruchomością,
nieruchomością, statkiem lub pomieszczeniem nie będzie stanowiła przeszkody w realizacji tytułu
wykonawczego.
Art. 792. Jeżeli następca ponosi odpowiedzialność tylko z określonych przedmiotów albo do
wysokości ich wartości, należy w klauzuli wykonalności zastrzec mu prawo powoływania się w toku
postępowania egzekucyjnego na ograniczoną odpowiedzialność, o ile prawo to nie jest zastrzeżone już w
tytule egzekucyjnym.
Art. 793. W razie potrzeby prowadzenia egzekucji na rzecz kilku osób lub przeciwko kilku osobom
albo z kilku składowych części majątku tego samego dłużnika, sąd oprócz pierwszego tytułu
wykonawczego może wydawać dalsze tytuły, oznaczając cel, do którego mają służyć, i ich liczbę
porządkową.
Art. 794. Ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego może nastąpić jedynie na
mocy postanowienia sądu wydanego po przeprowadzeniu rozprawy. Na ponownie wydanym tytule
wykonawczym czyni się wzmiankę o wydaniu go zamiast tytułu pierwotnego. W postępowaniu tym sąd
ogranicza badanie do faktu utraty tytułu wykonawczego.
Art. 795. § 1. Na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności przysługuje zażalenie.
§ 2. Termin do wniesienia zażalenia biegnie dla wierzyciela od daty wydania mu tytułu
wykonawczego lub postanowienia odmownego, dla dłużnika - od daty doręczenia mu zawiadomienia o
wszczęciu egzekucji.
§ 3. (837) W przypadku postanowienia w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności tytułowi
egzekucyjnemu, o którym mowa w art. 783 § 4, termin do wniesienia zażalenia biegnie dla wierzyciela od
daty doręczenia mu tego postanowienia. Doręczenia dokonuje się w sposób przewidziany w art. 1311 § 1.
Dział IIa. (838) Zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego
Art. 7951. § 1. Jeżeli tytuł egzekucyjny w postaci orzeczenia sądu, ugody zawartej przed sądem lub
zatwierdzonej przez sąd spełnia warunki określone w przepisach odrębnych, sąd, który wydał orzeczenie
albo przed którym została zawarta ugoda lub który zatwierdził ugodę, na wniosek wierzyciela wydaje
zaświadczenie, że stanowią one europejski tytuł egzekucyjny, zwane dalej "zaświadczeniem europejskiego
tytułu egzekucyjnego".
§ 2. Jeżeli wniosek o wydanie zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego dotyczy innego
tytułu egzekucyjnego niż wskazany w § 1, w przedmiocie wniosku rozstrzyga sąd rejonowy, w którego
okręgu tytuł został sporządzony.
Art. 7952. Postanowienie w przedmiocie wydania zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego
sąd wydaje w składzie jednego sędziego.
Art. 7953. § 1. Postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia europejskiego tytułu
egzekucyjnego doręcza się wyłącznie wierzycielowi.
§ 2. (839) Na postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego
wierzycielowi przysługuje zażalenie. Odpisu zażalenia nie doręcza się dłużnikowi.
Art. 7954. § 1. W razie stwierdzenia, że istnieje określona w przepisach odrębnych podstawa do
uchylenia zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego, sąd, który je wydał, na wniosek dłużnika
uchyla to zaświadczenie.
§ 2. Wniosek zgłasza się w terminie miesięcznym od dnia doręczenia dłużnikowi postanowienia o
wydaniu zaświadczenia.
§ 3. Jeżeli wniosek nie jest sporządzony na formularzu określonym w przepisach odrębnych, powinien
czynić zadość warunkom pisma procesowego oraz wskazywać okoliczności uzasadniające wniosek.
§ 4. Przed uchyleniem zaświadczenia sąd wysłucha wierzyciela.
§ 5. Na postanowienie w przedmiocie uchylenia zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego
przysługuje zażalenie.
Art. 7955. § 1. Przepisy art. 7951 i 7952 stosuje się odpowiednio do wydawania przewidzianych w
przepisach odrębnych zaświadczeń o utracie lub ograniczeniu wykonalności tytułu egzekucyjnego
opatrzonego zaświadczeniem europejskiego tytułu egzekucyjnego. Wniosek o wydanie takiego
zaświadczenia może złożyć także dłużnik.
§ 2. Na postanowienie w przedmiocie wydania zaświadczenia, o którym mowa w § 1, przysługuje
zażalenie.
Dział IIb. (840) Stwierdzenie wykonalności europejskiego nakazu zapłaty
Art. 7956. § 1. Sąd, który wydał europejski nakaz zapłaty, stwierdza z urzędu jego wykonalność,
jeżeli zostały spełnione warunki określone w przepisach odrębnych.
§ 2. Postanowienie może wydać także referendarz sądowy.
Art. 7957. Na postanowienie w przedmiocie stwierdzenia wykonalności przysługuje zażalenie.
Dział IIc. (841) Zaświadczenie dotyczące orzeczenia wydanego w europejskim postępowaniu
w sprawie drobnych roszczeń
Art. 7958. § 1. Sąd, który wydał orzeczenie w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych
roszczeń, wydaje na wniosek wierzyciela zaświadczenie określone w przepisach odrębnych, jeżeli
spełnione są warunki określone w tych przepisach.
§ 2. Postanowienie może wydać także referendarz sądowy.
Art. 7959. Na postanowienie w przedmiocie wydania zaświadczenia przysługuje zażalenie.
Dział III. WSZCZĘCIE EGZEKUCJI I DALSZE CZYNNOŚCI EGZEKUCYJNE
Art. 796. § 1. Wniosek o wszczęcie egzekucji składa się stosownie do właściwości sądowi lub
komornikowi.
§ 2. W sprawach, które mogą być wszczęte z urzędu, egzekucja może być wszczęta z urzędu na
żądanie sądu pierwszej instancji, który sprawę rozpoznawał, skierowane do właściwego sądu lub
komornika.
§ 3. Egzekucja może być również wszczęta na żądanie uprawnionego organu.
Art. 797. (842) §1. We wniosku lub żądaniu przeprowadzenia egzekucji z urzędu należy wskazać
świadczenie, które ma być spełnione, oraz sposób egzekucji. Do wniosku lub żądania należy dołączyć tytuł
wykonawczy.
§ 2. Wniosek o wszczęcie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 783 §
4, może być złożony do komornika także za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego
elektroniczne postępowanie upominawcze.
§ 3. Jeżeli podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, o którym mowa w art. 783 § 4, do wniosku lub
żądania przeprowadzenia egzekucji z urzędu należy dołączyć dokument uzyskany z systemu
teleinformatycznego umożliwiający organowi egzekucyjnemu weryfikację istnienia i treści tego tytułu, a w
przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego drogą elektroniczną wskazuje się tytuł wykonawczy.
§ 4. Wszczynając egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 783 § 4,
komornik jest zobowiązany do zweryfikowania treści przedstawionego mu dokumentu uzyskanego z
systemu teleinformatycznego oraz zaznaczenia w tym systemie faktu prowadzenia egzekucji na podstawie
tego tytułu.
§ 5. Ilekroć w ustawie jest mowa o przedstawieniu (okazaniu, dołączeniu, doręczeniu albo złożeniu)
tytułu wykonawczego, a tytułem tym jest tytuł wykonawczy, o którym mowa w art. 783 § 4, należy
przedstawić zweryfikowany przez komornika dokument, o którym mowa w § 3. Jeżeli tytuł wykonawczy
ma być złożony w postępowaniu prowadzonym przez sąd lub komornika wystarcza złożenie dokumentu
uzyskanego z systemu teleinformatycznego. Przepis § 4 stosuje się odpowiednio.
Art. 7971. (843) Wierzyciel może zlecić komornikowi poszukiwanie za wynagrodzeniem majątku
dłużnika.
Art. 798. Jeżeli dłużnikowi przysługuje wybór między świadczeniami, które ma spełnić, a wyboru
jeszcze nie dokonał, komornik, wszczynając egzekucję celem spełnienia tych świadczeń, na wniosek
wierzyciela wyznaczy dłużnikowi odpowiedni termin do dokonania wyboru. Po bezskutecznym upływie
tego terminu wierzyciel wybierze świadczenie, które ma być spełnione.
Art. 799. § 1. Wierzyciel może w jednym wniosku wskazać kilka sposobów egzekucji przeciwko temu
samemu dłużnikowi. Spośród kilku sposobów egzekucji wierzyciel powinien zastosować najmniej uciążliwy
dla dłużnika.
§ 2. Jeżeli egzekucja z jednej części majątku dłużnika oczywiście wystarcza na zaspokojenie
wierzyciela, dłużnik może żądać zawieszenia egzekucji z pozostałej części majątku.
Art. 800. § 1. Wniosków skierowanych do sądu nie można łączyć z wnioskami skierowanymi do
komornika. Nie można również łączyć wniosków, które skierowane są do różnych sądów.
§ 2. W razie niedopuszczalnego połączenia wniosków sąd lub komornik rozpoznaje wniosek w
zakresie swej właściwości, w pozostałej zaś części wniosek przekaże właściwemu organowi
egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel w wyznaczonym terminie przedstawi odpis wniosku.
Art. 801. Jeśli wierzyciel lub sąd zarządzający z urzędu przeprowadzenie egzekucji albo uprawniony
organ żądający przeprowadzenia egzekucji nie może wskazać przedmiotów służących do zaspokojenia
wierzyciela, komornik wezwie dłużnika do złożenia wyjaśnień.
Art. 802. Jeżeli miejsce pobytu dłużnika nie jest znane, sąd ustanowi dla niego kuratora z urzędu,
gdy egzekucja ma być wszczęta z urzędu, w innych zaś sprawach - na wniosek wierzyciela.
Art. 803. Tytuł wykonawczy stanowi podstawę do prowadzenia egzekucji o całe objęte nim
roszczenie i ze wszystkich części majątku dłużnika, chyba że z treści tytułu wynika co innego.
Art. 804. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku
objętego tytułem wykonawczym.
Art. 805. § 1. Przy pierwszej czynności egzekucyjnej doręcza się dłużnikowi zawiadomienie o
wszczęciu egzekucji, z podaniem treści tytułu wykonawczego i wymienieniem sposobu egzekucji.
§ 2. Na żądanie dłużnika komornik powinien okazać mu tytuł wykonawczy w oryginale.
§ 3. (844) W przypadku prowadzenia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa w
art. 783 § 4, obowiązek okazania oryginału tytułu wykonawczego, o którym mowa w § 2, polega na
okazaniu dłużnikowi zweryfikowanego przez komornika dokumentu, o którym mowa w art. 797 § 3.
Art. 8051. (845) § 1. Jeżeli w toku egzekucji zostanie ujawnione, że na zajętym przedmiocie,
wierzytelności lub prawie ustanowiony został zastaw rejestrowy, komornik zawiadomi niezwłocznie o
zajęciu zastawnika zastawu rejestrowego.
§ 2. Prowadząc egzekucję o świadczenie przekraczające dwadzieścia tysięcy złotych, komornik
obowiązany jest uzyskać z centralnej informacji o zastawach rejestrowych dane o tym, czy dłużnik jest
zastawcą zastawu rejestrowego oraz kto jest zastawnikiem. O wszczęciu egzekucji komornik niezwłocznie
zawiadamia zastawnika zastawu rejestrowego.
§ 3. Jeżeli skierowano egzekucję do pojazdu mechanicznego, a dłużnik nie wydał dowodu
rejestracyjnego zajętego pojazdu, komornik jest obowiązany uzyskać informację w centralnej informacji o
zastawach rejestrowych, czy zajęty pojazd nie jest obciążony zastawem rejestrowym. W razie
stwierdzenia, że zajęty pojazd mechaniczny jest obciążony zastawem rejestrowym, komornik niezwłocznie
zawiadomi zastawnika zastawu rejestrowego o wszczęciu egzekucji.
§ 4. Sprzedaż ruchomości, wierzytelności i praw obciążonych zastawem rejestrowym może nastąpić
nie wcześniej niż po upływie tygodnia od dnia zawiadomienia zastawnika.
Art. 806. Komornik powinien na żądanie wierzyciela przyjąć od niego pieniądze lub inne rzeczy
przypadające dłużnikowi w związku z egzekucją.
Art. 807. Zabezpieczenie w wypadkach w księdze niniejszej przewidzianych powinno być złożone w
gotówce lub w książeczkach oszczędnościowych. O wydaniu zabezpieczenia sąd rozstrzyga po
wysłuchaniu osób zainteresowanych. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
Art. 808. (846) Jeżeli złożona w postępowaniu egzekucyjnym kwota pieniężna nie podlega
natychmiastowemu wydaniu, powinna być złożona na rachunek depozytowy sądu. Przepisy art. 752
stosuje się odpowiednio.
Art. 809. Komornik stwierdza każdą czynność egzekucyjną protokołem, który powinien zawierać:
1) oznaczenie miejsca i czasu czynności;
2) imiona i nazwiska stron oraz innych osób uczestniczących w czynności;
3) sprawozdanie z przebiegu czynności;
4) wnioski i oświadczenia obecnych;
5) wzmiankę o odczytaniu protokołu;
6) podpisy obecnych lub wzmiankę o przyczynie braku podpisu;
7) podpis komornika.
Art. 810. (847) W dni ustawowo uznane za wolne od pracy, jako też w porze nocnej, czynności
egzekucyjnych można dokonywać tylko w wypadkach szczególnie uzasadnionych za pisemnym
zezwoleniem prezesa sądu rejonowego, które komornik na żądanie dłużnika okaże mu przy wykonywaniu
czynności.
Art. 811. (848) § 1. (849) W obrębie budynków wojskowych i zajmowanych przez Policję, Straż
Graniczną, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu
Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego lub Centralne Biuro Antykorupcyjne oraz na okrętach
wojennych można dokonywać czynności egzekucyjnych tylko po uprzednim zawiadomieniu odpowiednio
właściwego komendanta lub kierownika jednostki i w asyście wyznaczonego organu wojskowego, organu
Policji lub przedstawiciela Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu
Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego.
§ 2. Sposób asystowania przy wykonywaniu czynności egzekucyjnych, uwzględniając w szczególności
przypadki i miejsca, w których wymagana jest asysta organów, sposób postępowania przy wykonywaniu
asysty, tryb powiadamiania właściwych organów, wymagane dokumenty, sposób dokumentowania
wykonywanych czynności i rozliczania ich kosztów określa, w drodze rozporządzenia:
1) (850) Minister Obrony Narodowej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości - w przypadku
wykonywania asysty przez Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego,
Żandarmerię Wojskową lub wojskowe organy porządkowe,
2) minister właściwy do spraw wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości - w
przypadku wykonywania asysty przez Policję lub Straż Graniczną,
3) (851) Prezes Rady Ministrów w przypadku wykonywania asysty przez Agencję Bezpieczeństwa
Wewnętrznego, Agencję Wywiadu lub Centralne Biuro Antykorupcyjne.
§ 3. Do wydania rozporządzenia, o którym mowa w § 2, stosuje się art. 765 § 3.
Art. 812. § 1. Wierzyciel i dłużnik mogą być obecni przy czynnościach egzekucyjnych. Na żądanie
stron albo według uznania komornika mogą być obecni także świadkowie, w liczbie nie większej niż po
dwóch z każdej strony.
§ 2. Komornik powinien przywołać jednego lub dwóch świadków, jeżeli dłużnik nie jest obecny lub
komornik go wydalił, chyba że zachodzi obawa, iż wskutek straty czasu na przywołanie świadków
egzekucja będzie udaremniona.
§ 3. Świadkami mogą być także członkowie rodziny i domownicy dłużnika.
§ 4. Świadkowie nie otrzymują wynagrodzenia.
Art. 813. (852) § 1. W wypadkach wymagających zasięgnięcia opinii biegłego, komornik zwróci się o
wydanie opinii do jednego lub kilku stałych biegłych sądowych. Jeżeli wśród stałych biegłych sądowych
nie ma biegłego wymaganej specjalności, komornik zwróci się do sądu o wyznaczenie biegłego i
odebranie od niego przyrzeczenia.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio, gdy wezwany przez komornika stały biegły sądowy został
wyłączony lub nie przyjął nałożonego na niego obowiązku z przyczyn wskazanych w art. 280, a nie ma
innego biegłego tej specjalności wśród stałych biegłych sądowych.
Art. 814. § 1. Jeżeli cel egzekucji tego wymaga, komornik zarządzi otworzenie mieszkania oraz
innych pomieszczeń i schowków dłużnika, jak również przeszuka jego rzeczy, mieszkanie i schowki. Gdyby
to nie wystarczyło, komornik może ponadto przeszukać odzież, którą dłużnik ma na sobie. Komornik może
to uczynić także wówczas, gdy dłużnik chce się wydalić lub gdy zachodzi podejrzenie, że chce usunąć od
egzekucji przedmioty, które ma przy sobie.
§ 2. Jeżeli w czasie dokonywania czynności egzekucyjnych w mieszkaniu dłużnika komornik zauważy,
że dłużnik oddał poszukiwane przedmioty swemu domownikowi lub innej osobie do ukrycia, komornik
może przeszukać odzież tej osoby oraz przedmioty, jakie ma ona przy sobie.
§ 3. (853) Przeszukanie odzieży na osobie dłużnika oraz przedmiotów, które dłużnik ma przy sobie,
poza miejscem zamieszkania, przedsiębiorstwem, zakładem oraz gospodarstwem dłużnika może nastąpić
na podstawie pisemnego zezwolenia właściwego prezesa sądu rejonowego. W wypadkach nie cierpiących
zwłoki przeszukanie może być dokonane bez zezwolenia, jednakże czynność taka musi być niezwłocznie
po dokonaniu przedstawiona do zatwierdzenia prezesowi sądu rejonowego.
§ 4. (854) Przeszukanie odzieży może być dokonane tylko przez osobę tej samej płci, co dłużnik.
Przeszukania odzieży na żołnierzu w czynnej służbie wojskowej albo funkcjonariuszu Policji, Biura Ochrony
Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego,
Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub Straży Granicznej przeprowadza w
obecności komornika odpowiednio żołnierz Żandarmerii Wojskowej lub wojskowego organu porządkowego
albo osoba wyznaczona przez przełożonego funkcjonariusza.
Art. 815. (855) § 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, wszelkich wpłat komornikowi można dokonać
gotówką lub poleceniem przelewu na rachunek komornika, a za zgodą komornika także w inny sposób.
§ 2. Pokwitowanie komornika ma taki sam skutek jak pokwitowanie wierzyciela sporządzone w formie
dokumentu urzędowego.
Art. 816. (856) §1. Po ukończeniu postępowania egzekucyjnego należy na tytule wykonawczym
zaznaczyć wynik egzekucji i tytuł zatrzymać w aktach, a jeżeli świadczenie objęte tytułem nie zostało
zaspokojone całkowicie, tytuł zwrócić wierzycielowi.
§ 2. Jeżeli egzekucja była prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa w art.
783 § 4, wynik egzekucji odnotowuje się w systemie teleinformatycznym.
Art. 8161. (857) Dane w postaci elektronicznej wytworzone w wyniku czynności komornika
wymienionych w art. 797 § 4 i art. 816 § 2 opatrywane są bezpiecznym podpisem elektronicznym w
rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym.
Art. 817. (858) W sprawach o naruszenie posiadania ukończona egzekucja może być podjęta na nowo
na podstawie tego samego tytułu wykonawczego, jeżeli dłużnik ponownie dokonał zmiany sprzecznej z
treścią tego tytułu, a żądanie w tym przedmiocie zostanie zgłoszone przed upływem sześciu miesięcy od
ukończenia egzekucji.
Dział IV. ZAWIESZENIE I UMORZENIE POSTĘPOWANIA
Art. 818. § 1. Organ egzekucyjny zawiesza postępowanie z urzędu jeżeli się okaże, że wierzyciel lub
dłużnik nie ma zdolności procesowej ani przedstawiciela ustawowego. Na wniosek wierzyciela, a w
wypadku gdy egzekucja została wszczęta z urzędu bez takiego wniosku, sąd ustanowi dla dłużnika nie
mającego zdolności procesowej kuratora na czas do ustanowienia przedstawiciela ustawowego.
§ 2. Przedstawiciel ustawowy wierzyciela lub dłużnika, jako też kurator dłużnika, mogą zaskarżyć
postanowienia sądu oraz czynności komornika dokonane w czasie, kiedy strona nie miała należytej
reprezentacji. Termin zaskarżenia biegnie od daty, w której przedstawiciel ustawowy lub kurator otrzymał
zawiadomienie o toczącym się postępowaniu, a jeżeli wcześniej zgłosił swoje uczestnictwo w
postępowaniu - od daty tego zgłoszenia. Powtórzenia czynności już dokonanych można żądać tylko wtedy,
gdy przy wykonywaniu czynności nastąpiło naruszenie praw strony, która nie posiadając zdolności
procesowej nie miała przedstawiciela ustawowego.
Art. 819. § 1. Organ egzekucyjny zawiesza postępowanie z urzędu również w razie śmierci
wierzyciela lub dłużnika. Postępowanie podejmuje się z udziałem spadkobierców zmarłego.
§ 2. Jeżeli spadkobiercy dłużnika nie objęli spadku albo nie są znani, a nie ma kuratora spadku, sąd
na wniosek wierzyciela ustanowi dla nich kuratora.
Art. 8191. (859) § 1. Zbycie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego po wszczęciu postępowania
egzekucyjnego nie ma wpływu na bieg tego postępowania.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio w razie przekształcenia organizacyjnego dłużnika będącego
osobą prawną, a także spółką handlową niemającą osobowości prawnej, jak również przekształcenia
spółki cywilnej w spółkę handlową.
Art. 820. Organ egzekucyjny zawiesza postępowanie na wniosek wierzyciela. Na wniosek dłużnika
postępowanie ulega zawieszeniu, jeżeli sąd uchylił natychmiastową wykonalność tytułu lub wstrzymał jego
wykonanie albo dłużnik złożył zabezpieczenie konieczne według orzeczenia sądowego do zwolnienia go od
egzekucji.
Art. 8201. (860) § 1. Sąd zawiesza postępowanie na wniosek dłużnika, jeżeli w toku egzekucji
prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego w postaci zaopatrzonego w klauzulę wykonalności tytułu
egzekucyjnego, o którym mowa w art. 11531, dłużnik przedstawił przewidziane w przepisach odrębnych
zaświadczenie o utracie lub ograniczeniu wykonalności, z którego wynika, że wykonanie tytułu zostało
tymczasowo zawieszone lub uzależnione od złożenia przez wierzyciela zabezpieczenia, które dotychczas
nie zostało wpłacone.
§ 2. Jeżeli z zaświadczenia, o którym mowa w § 1, wynika, że wykonanie tytułu zostało tymczasowo
ograniczone do środków zabezpieczających, sąd na wniosek dłużnika orzeka o ograniczeniu, egzekucji do
takich środków. Orzekając o ograniczeniu, sąd określa rodzaj środka, stosując odpowiednio art. 747. Na
postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
§ 3. (861) Sąd zawiesza postępowanie na wniosek dłużnika, jeżeli w toku egzekucji prowadzonej na
podstawie tytułu wykonawczego w postaci zaopatrzonego w klauzulę wykonalności tytułu egzekucyjnego,
o którym mowa w art. 115310, wystąpi przyczyna przewidziana w przepisach odrębnych.
Art. 8202. (862) § 1. (863) W przypadku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego w
postaci zaopatrzonego w klauzulę wykonalności tytułu egzekucyjnego, o którym mowa w art. 11531, art.
11534, art. 11537 lub art. 115310, albo na podstawie tytułu wykonawczego w postaci zaopatrzonego w
klauzulę wykonalności orzeczenia sądu wydanego w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych
roszczeń, sąd może na wniosek dłużnika zawiesić postępowanie także z innych przyczyn przewidzianych w
przepisach odrębnych.
§ 2. Sąd może również ograniczyć egzekucję do środków zabezpieczających lub uzależnić wykonanie
tytułu od złożenia przez wierzyciela stosownego zabezpieczenia, jeżeli taką możliwość przewidują przepisy
odrębne. Orzekając o ograniczeniu, sąd określa rodzaj środka, stosując odpowiednio art. 747. Na
postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
Art. 821. § 1. Sąd może na wniosek zawiesić w całości lub części postępowanie egzekucyjne, jeżeli
złożono skargę na czynności komornika lub zażalenie na postanowienie sądu. Zawieszenie postępowania
sąd może uzależnić od złożenia przez dłużnika zabezpieczenia.
§ 2. Jeżeli dłużnik zabezpieczy spełnienie swego obowiązku, sąd może uchylić dokonane czynności
egzekucyjne, z wyjątkiem zajęcia.
§ 3. Sąd może odmówić zawieszenia postępowania albo już zawieszone postępowanie podjąć na
nowo, jeżeli wierzyciel zabezpieczy naprawienie szkody, jaka wskutek dalszego postępowania może
wyniknąć dla dłużnika.
Art. 822. (864) Komornik wstrzyma się z dokonaniem czynności, jeżeli przed jej rozpoczęciem dłużnik
złoży niebudzący wątpliwości dowód na piśmie, że obowiązku swojego dopełnił albo że wierzyciel udzielił
mu zwłoki. Komornik wstrzyma się również z dokonaniem czynności, jeżeli przed jej rozpoczęciem dłużnik
albo jego małżonek podniesie zarzut wynikający z umowy małżeńskiej przeciwko dokonaniu czynności i
okaże umowę majątkową małżeńską oraz przedłoży niebudzący wątpliwości dowód na piśmie, że zawarcie
umowy majątkowej małżeńskiej oraz jej rodzaj były wierzycielowi wiadome. Wstrzymując się z
dokonaniem czynności, komornik stosownie do okoliczności podejmie działania, które umożliwiają
dokonanie czynności w przyszłości. O wstrzymaniu czynności i jego przyczynach komornik niezwłocznie
zawiadomi wierzyciela. Na polecenie wierzyciela komornik niezwłocznie dokona czynności, która uległa
wstrzymaniu.
Art. 823. Postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy samego prawa, jeżeli wierzyciel w ciągu
roku nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia
zawieszonego postępowania. Termin powyższy biegnie od dnia dokonania ostatniej czynności
egzekucyjnej, a w razie zawieszenia postępowania - od ustania przyczyny zawieszenia.
Art. 824. § 1. Postępowanie umarza się w całości lub części z urzędu:
1) jeżeli okaże się, że egzekucja nie należy do organów sądowych;
2) jeżeli wierzyciel lub dłużnik nie ma zdolności sądowej albo gdy egzekucja ze względu na jej przedmiot
lub na osobę dłużnika jest niedopuszczalna;
3) jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych.
§ 2. Umorzenie wskutek braku zdolności sądowej nastąpić może dopiero wówczas, gdy w terminie
wyznaczonym przez organ egzekucyjny brak ten nie zostanie usunięty. W razie usunięcia braku stosuje się
odpowiednio przepis art. 818 § 2.
§ 3. (865) Z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o zniesieniu separacji nie jest dopuszczalne
wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu egzekucyjnego wydanego w sprawach, o
których mowa w art. 5675, oraz rozstrzygającego o zaspokojeniu potrzeb rodziny, o świadczeniach
alimentacyjnych małżonka pozostającego w separacji względem drugiego małżonka lub względem
wspólnego małoletniego dziecka małżonków co do świadczeń za okres po zniesieniu separacji. Wszczęte w
tych sprawach postępowanie egzekucyjne umarza się z urzędu.
Art. 825. Organ egzekucyjny umorzy postępowanie w całości lub części na wniosek:
1) jeżeli tego zażąda wierzyciel; jednakże w sprawach, w których egzekucję wszczęto z urzędu lub na
żądanie uprawnionego organu, wniosek wierzyciela o umorzenie postępowania wymaga zgody sądu
lub uprawnionego organu, który zażądał wszczęcia egzekucji;
2) jeżeli prawomocnym orzeczeniem tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności;
3) jeżeli egzekucję skierowano przeciwko osobie, która według klauzuli wykonalności nie jest dłużnikiem
i która sprzeciwiła się prowadzeniu egzekucji, albo jeżeli prowadzenie egzekucji pozostaje z innych
powodów w oczywistej sprzeczności z treścią tytułu wykonawczego;
4) jeżeli wierzyciel jest w posiadaniu zastawu zabezpieczającego pełne zaspokojenie egzekwowanego
roszczenia, chyba że egzekucja skierowana jest do przedmiotu zastawu;
5) (866) jeżeli, w wypadku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego w postaci
zaopatrzonego w klauzulę wykonalności tytułu egzekucyjnego, o którym mowa w art. 11531, dłużnik
przedstawi przewidziane w przepisach odrębnych zaświadczenie o utracie lub ograniczeniu
wykonalności, z którego wynika, że tytuł nie jest już wykonalny.
Art. 826. Umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności
egzekucyjnych, lecz nie pozbawia wierzyciela możności wszczęcia ponownej egzekucji, chyba że z innych
przyczyn egzekucja jest niedopuszczalna. Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie może naruszać
praw osób trzecich.
Art. 827. § 1. Przed zawieszeniem lub umorzeniem postępowania należy wysłuchać wierzyciela i
dłużnika. Nie dotyczy to wypadku, gdy istnieje wykonalne orzeczenie uzasadniające zawieszenie
postępowania lub prawomocne orzeczenie uzasadniające umorzenie postępowania albo gdy zawieszenie
lub umorzenie ma nastąpić z mocy samego prawa lub z woli wierzyciela.
§ 2. Na wniosek wierzyciela lub dłużnika organ egzekucyjny wyda zaświadczenie o umorzeniu
postępowania.
Art. 828. Na postanowienie sądu co do zawieszenia lub umorzenia postępowania przysługuje
zażalenie.
Dział V. OGRANICZENIA EGZEKUCJI
Art. 829. Nie podlegają egzekucji:
1) przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie codzienne, niezbędne dla dłużnika i
będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny, a także ubranie niezbędne do pełnienia służby
lub wykonywania zawodu;
2) zapasy żywności i opału niezbędne dla dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny
na okres jednego miesiąca;
3) jedna krowa lub dwie kozy albo trzy owce potrzebne do wyżywienia dłużnika i będących na jego
utrzymaniu członków jego rodziny wraz z zapasem paszy i ściółki do najbliższych zbiorów;
4) (867) narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika oraz surowce
niezbędne dla niego do produkcji na okres jednego tygodnia, z wyłączeniem jednak pojazdów
mechanicznych;
5) u dłużnika pobierającego periodyczną stałą płacę - pieniądze w kwocie, która odpowiada nie
podlegającej egzekucji części płacy za czas do najbliższego terminu wypłaty, a u dłużnika nie
otrzymującego stałej płacy - pieniądze niezbędne dla niego i jego rodziny na utrzymanie przez dwa
tygodnie;
6) przedmioty niezbędne do nauki, papiery osobiste, odznaczenia i przedmioty służące do wykonywania
praktyk religijnych oraz przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane tylko znacznie
poniżej ich wartości, a dla dłużnika mają znaczną wartość użytkową;
7) (868) środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, o którym mowa w art. 36 ust. 4a ustawy
z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych (Dz. U. z 2005 r. Nr
244, poz. 2081, z 2006 r. Nr 50, poz. 363 i Nr 208, poz. 1541 oraz z 2007 r. Nr 115, poz. 794);
8) (869) produkty lecznicze w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo
farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271, z późn. zm.) niezbędne do funkcjonowania
podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej przez okres trzech miesięcy
oraz niezbędne do jego funkcjonowania wyroby medyczne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20
maja 2010 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. Nr 107, poz. 679 oraz z 2011 r. Nr 102, poz. 586).
Art. 830. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa oraz Ministrem Finansów
określi rozporządzeniem, jakie przedmioty należące do rolnika prowadzącego gospodarstwo nie podlegają
egzekucji.
Art. 831. § 1. Nie podlegają egzekucji:
1) sumy i świadczenia w naturze wyasygnowane na pokrycie wydatków lub wyjazdów w sprawach
służbowych;
2) (870) sumy przyznane przez Skarb Państwa na specjalne cele (w szczególności stypendia, wsparcia),
chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z urzeczywistnieniem tych celów albo z
tytułu obowiązku alimentacyjnego;
3) prawa niezbywalne, chyba że możność ich zbycia wyłączono umową, a przedmiot świadczenia nadaje
się do egzekucji albo wykonanie prawa może być powierzone komu innemu;
4) (871) (utracił moc);
5) (872) świadczenia z ubezpieczeń osobowych oraz odszkodowania z ubezpieczeń majątkowych, w
granicach określonych w drodze rozporządzenia przez Ministrów Finansów i Sprawiedliwości; nie
dotyczy to egzekucji mającej na celu zaspokojenie roszczeń z tytułu alimentów;
6) (873) świadczenia z pomocy społecznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o
pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, Nr 202, poz. 1551, Nr 219, poz. 1706 i Nr
221, poz. 1738);
7) (874) wierzytelności przypadające dłużnikowi z budżetu państwa lub od Narodowego Funduszu Zdrowia
z tytułu udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia
2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r.
Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.) przed ukończeniem udzielania tych świadczeń, w wysokości 75 %
każdorazowej wypłaty, chyba że chodzi o wierzytelności pracowników dłużnika lub
świadczeniodawców, o których mowa w art. 5 pkt 41 lit. a i b ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o
świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
§ 2. (875) W przypadkach, o których mowa w § 1 pkt 1, 2 i 7, nie podlegają egzekucji również sumy i
świadczenia w naturze już wypłacone lub wydane.
§ 3. (876) (uchylony).
Art. 832. Należności wypłacone w związku ze śmiercią tytułem zapomogi lub jednorazowego
zaopatrzenia pod jakąkolwiek nazwą albo z tytułu ubezpieczenia na pokrycie kosztów pogrzebu podlegają
egzekucji tylko na zaspokojenie tych kosztów.
Art. 833. (877) § 1. Wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w
przepisach Kodeksu pracy.
§ 11. (878) Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do zasiłków dla bezrobotnych, dodatków
aktywizacyjnych, stypendiów oraz dodatków szkoleniowych, wypłacanych na podstawie przepisów o
promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
§ 2. (879) Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do uposażeń posłów i senatorów, należności członków
rolniczych spółdzielni produkcyjnych i ich domowników z tytułu pracy w spółdzielni, wynagrodzeń
członków spółdzielni pracy oraz wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie
utrzymania.
§ 3. Ograniczeń przewidzianych w § 2 nie stosuje się do wierzytelności członków rolniczych
spółdzielni produkcyjnych z tytułu udziału w dochodach spółdzielni przypadających im od wniesionych do
spółdzielni wkładów.
§ 4. Świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają
egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach.
§ 5. Do egzekucji z rent przysługujących z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej i z rent
zasądzonych przez sąd lub ustalonych umową za utratę zdolności do pracy albo za śmierć żywiciela lub
wypłacanych z dobrowolnego ubezpieczenia rentowego oraz do egzekucji ze świadczeń pieniężnych
przysługujących z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa stosuje się przepisy o
egzekucji ze świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich
rodzin.
§ 6. (880) Nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w
przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne,
porodowe, dla sierot zupełnych oraz świadczenia z pomocy społecznej.
Art. 834. Dochody wymienione w artykule poprzedzającym oblicza się wraz ze wszystkimi dodatkami
i wartością świadczeń w naturze, lecz po potrąceniu podatków i opłat należnych z mocy ustawy.
Art. 835. Jeżeli dłużnik otrzymuje dochody z kilku źródeł, podstawę obliczenia stanowi suma
wszystkich dochodów.
Art. 836. Do czasu przyjęcia spadku egzekucja na zaspokojenie długu spadkodawcy dopuszczalna
jest tylko ze spadku. Przed przyjęciem spadku nie może być z niego prowadzona egzekucja na
zaspokojenie osobistego długu spadkobiercy.
Art. 837. Dłużnik może powoływać się na ograniczenie odpowiedzialności tylko wówczas, gdy
ograniczenie to zostało zastrzeżone w tytule wykonawczym. Zastrzeżenie nie jest konieczne, jeżeli
świadczenie zostało zasądzone od nabywcy majątku, od zarządcy ustanowionego przez sąd, kuratora
spadku lub wykonawcy testamentu z powierzonego im majątku albo od Skarbu Państwa jako
spadkobiercy.
Art. 838. Gdy w wypadku zbiegu egzekucji sądowej i egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny
sądowy prowadzi obie egzekucje, przepisy kodeksu w przedmiocie ograniczenia egzekucji stosuje się
również do należności podlegających egzekucji administracyjnej, chyba że określone w przepisach ustawy
o egzekucji administracyjnej ograniczenia egzekucyjne są mniejsze.
Art. 839. § 1. Postanowienie sądu w przedmiocie ograniczenia egzekucji powinno zapaść po
wysłuchaniu stron.
§ 2. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
Dział VI. POWÓDZTWA PRZECIWEGZEKUCYJNE
Art. 840. (881) § 1. Dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego
wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli:
1) przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy
kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu
albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to
przejście;
2) po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo
nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć
także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także zarzucie spełnienia
świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie;
3) małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787, wykaże, że
egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują
zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł
podnieść.
§ 2. Jeżeli podstawą egzekucji jest tytuł pochodzący od organu administracyjnego, do stwierdzenia,
że zobowiązanie wygasło lub nie może być egzekwowane, powołany jest organ, od którego tytuł
pochodzi.
Art. 8401. (882) Jeżeli dłużnik albo jego małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę
wykonalności na podstawie art. 787 lub art. 7871, podnosi wynikający z umowy majątkowej małżeńskiej
zarzut wyłączenia lub ograniczenia jego odpowiedzialności całością lub częścią majątku, przepis art. 840 §
1 i § 2 stosuje się odpowiednio.
Art. 8402. (883) Jeżeli egzekucja prowadzona jest na podstawie tytułu egzekucyjnego lub innego
dokumentu, któremu nie nadaje się klauzuli wykonalności, do ochrony praw dłużnika stosuje się
odpowiednio przepisy art. 840 i art. 843.
Art. 8403. (884) Jeżeli podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy w postaci zaopatrzonego w klauzulę
wykonalności tytułu egzekucyjnego, o którym mowa w art. 11531, art. 11534, art. 11537 lub art. 115310,
dłużnik może w drodze powództwa żądać odmowy wykonania takiego tytułu, w całości lub w części, na
podstawie określonej w przepisach odrębnych. Odmowa wykonania ma skutki pozbawienia tytułu
wykonawczego wykonalności.
Art. 841. § 1. Osoba trzecia może w drodze powództwa żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od
egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa.
§ 2. Jeżeli dłużnik zaprzecza prawu powoda, należy oprócz wierzyciela pozwać również dłużnika.
§ 3. (885) Powództwo można wnieść w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa,
chyba że inny termin jest przewidziany w przepisach odrębnych.
Art. 842. § 1. Dopuszczalne jest również powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji
administracyjnej. Do pozwu należy dołączyć postanowienie administracyjnego organu egzekucyjnego
odmawiające żądaniu wyłączenia przedmiotu spod egzekucji. Niezależnie od wyniku sprawy sąd nałoży
koszty procesu na osobę trzecią, powołującą w powództwie o zwolnienie przedmiotu od egzekucji
administracyjnej nowe dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, których nie przedstawiła w
postępowaniu administracyjnym, mimo że mogła je powołać w tym postępowaniu.
§ 2. Powództwo można wnieść w ciągu dni czternastu od doręczenia postanowienia
administracyjnego organu egzekucyjnego, a jeżeli zainteresowany wniósł zażalenie na to postanowienie -
w ciągu dni czternastu od doręczenia postanowienia wydanego na skutek zażalenia.
Art. 843. § 1. Powództwa przewidziane w dziale niniejszym wytacza się przed sąd rzeczowo
właściwy, w którego okręgu prowadzi się egzekucję.
§ 2. Jeżeli egzekucji jeszcze nie wszczęto, powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego
wykonalności wytacza się według przepisów o właściwości ogólnej.
§ 3. W pozwie powód powinien przytoczyć wszystkie zarzuty, jakie w tym czasie mógł zgłosić, pod
rygorem utraty prawa korzystania z nich w dalszym postępowaniu.
§ 4. (886) (uchylony).
TYTUŁ II. EGZEKUCJA ŚWIADCZEŃ PIENIĘŻNYCH
Dział I. EGZEKUCJA Z RUCHOMOŚCI
Rozdział 1. Zajęcie
Art. 844. § 1. (887) Egzekucja z ruchomości należy do komornika tego sądu, w którego okręgu
znajdują się ruchomości, chyba że wierzyciel wybierze innego komornika.
§ 2. Komornik, który wszczął egzekucję z niektórych ruchomości dłużnika, jest właściwy do
przeprowadzenia egzekucji z pozostałych ruchomości dłużnika, chociażby znajdowały się w okręgu innego
sądu.
§ 3. (888) Komornik wybrany przez wierzyciela oraz komornik, o którym mowa w § 2, po dokonaniu
zajęcia ruchomości zawiadamia o zajęciu komornika działającego przy sądzie rejonowym, w którego
okręgu znajdują się ruchomości, w chwili zajęcia, przesyłając odpis protokołu zajęcia ruchomości.
Art. 8441. (889) Przepisy dotyczące egzekucji z ruchomości stosuje się odpowiednio do egzekucji ze
zwierząt, jeżeli nie jest to sprzeczne z przepisami dotyczącymi ochrony zwierząt.
Art. 845. § 1. Do egzekucji z ruchomości komornik przystępuje przez ich zajęcie.
§ 2. Zająć można ruchomości dłużnika będące bądź w jego władaniu, bądź we władaniu samego
wierzyciela, który do nich skierował egzekucję. Ruchomości dłużnika będące we władaniu osoby trzeciej
można zająć tylko wówczas, gdy osoba ta zgadza się na ich zajęcie albo przyznaje, że stanowią one
własność dłużnika, oraz w wypadkach wskazanych w ustawie. Jednakże w razie zbiegu egzekucji sądowej
i administracyjnej dopuszczalne jest zajęcie ruchomości na zasadach przewidzianych w przepisach o
egzekucji administracyjnej.
§ 2a. (890) W przypadku egzekucji świadczeń alimentacyjnych komornik może zająć także ruchomości
będące we władaniu osoby zamieszkującej wspólnie z dłużnikiem bez zgody tej osoby, chyba że
przedstawi ona dowód, że ruchomości są jej własnością.
§ 3. Nie należy zajmować więcej ruchomości ponad te, które są potrzebne do zaspokojenia
należności i kosztów egzekucyjnych.
Art. 846. § 1. Egzekucja z ułamkowej części rzeczy ruchomej będącej wspólną własnością kilku osób
odbywa się w sposób przewidziany dla egzekucji z ruchomości, z zastrzeżeniem, że sprzedaży podlega
tylko udział dłużnika.
§ 2. Innym współwłaścicielom przysługuje łącznie prawo żądania, aby cała rzecz została sprzedana.
Art. 847. § 1. Komornik dokonuje zajęcia przez wpisanie ruchomości do protokołu zajęcia. Odpis
protokołu zajęcia należy doręczyć dłużnikowi i współwłaścicielom zajętej ruchomości, którzy nie są
dłużnikami.
§ 2. Dłużnik powinien przy zajęciu, a jeżeli jest nieobecny - niezwłocznie po otrzymaniu odpisu
protokołu zajęcia, wymienić komornikowi znajdujące się w jego władaniu ruchomości, do których osobom
trzecim przysługuje prawo żądania zwolnienia ich od egzekucji, ze wskazaniem adresów tych osób.
Komornik zawiadomi o zajęciu osoby wskazane przez dłużnika.
Art. 848. Zajęcie ma ten skutek, że rozporządzenie ruchomością dokonane po zajęciu nie ma
wpływu na dalszy bieg postępowania, a postępowanie egzekucyjne z zajętej ruchomości może być
prowadzone również przeciwko nabywcy. Przepis ten nie narusza przepisów o ochronie nabywcy w dobrej
wierze.
Art. 849. Jeżeli komornik przerywa zajęcie, powinien stosownie do okoliczności poczynić kroki
zapobiegające usunięciu ruchomości jeszcze nie zajętych.
Art. 850. Wierzyciel może żądać, aby zajęcie nastąpiło w jego obecności. W tym wypadku komornik
zawiadomi go o terminie, w którym zajęcie ma być dokonane. Jeżeli wierzyciel nie stawi się w
wyznaczonym terminie, komornik dokona zajęcia w jego nieobecności. Jeżeli komornik bez zawiadomienia
wierzyciela dokonał zajęcia w jego nieobecności, wierzyciel może żądać sprawdzenia zajęcia z jego
udziałem.
Art. 851. Jeżeli zajęte już ruchomości mają być zajęte na zaspokojenie innej jeszcze wierzytelności,
komornik dokona nowego zajęcia przez zaznaczenie go w protokole pierwszego zajęcia. Wierzyciel może
żądać, aby komornik sprawdził ruchomości, zajęte na podstawie protokołu; sprawdzenie to komornik
stwierdzi w tym protokole.
Art. 852. § 1. (891) Z zajętych pieniędzy komornik zaspokoi wierzycieli, a jeżeli nie wystarczają na
zaspokojenie wszystkich wierzycieli, złoży je na rachunek depozytowy sądu w celu podziału.
§ 2. (892) Złożenie na rachunek depozytowy sądu nastąpi również wówczas, gdy zgłoszono zarzut, że
osobie trzeciej przysługuje do zajętych pieniędzy prawo stanowiące przeszkodę do wydania ich
wierzycielowi. Sąd postanowi wydać pieniądze wierzycielowi, jeżeli w ciągu miesiąca od złożenia ich na
rachunek depozytowy sądu nie będzie złożone orzeczenie właściwego sądu zwalniające od zajęcia lub
wstrzymujące wydanie pieniędzy.
§ 3. Na postanowienie sądu co do wydania pieniędzy przysługuje zażalenie. Postanowienie staje się
wykonalne dopiero z chwilą uprawomocnienia się.
Art. 853. (893) § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, komornik oznacza wartość zajętych
ruchomości i umieszcza ją w protokole zajęcia.
§ 2. Jeżeli komornik uzna, że w celu oszacowania należy wezwać biegłego, albo jeżeli wierzyciel lub
dłużnik podnoszą w skardze zarzuty na oszacowanie, oszacowania dokonuje biegły przy samym zajęciu, a
gdyby to nie było możliwe, w terminie późniejszym, aż do dnia licytacji. Skargę na oszacowanie komornika
wnosi się do komornika przy zajęciu ruchomości, a gdyby to nie było możliwe - do dnia licytacji.
Art. 854. Na każdej zajętej ruchomości komornik umieści znak ujawniający na zewnątrz jej zajęcie, a
jeżeli to nie jest możliwe, ujawni je w inny sposób.
Art. 855. § 1. Zajęte ruchomości komornik pozostawi we władaniu osoby, u której je zajął. Jednakże
z ważnych przyczyn komornik może w każdym stanie postępowania oddać zajęte ruchomości pod dozór
innej osobie, nie wyłączając wierzyciela, choćby to było połączone z koniecznością ich przeniesienia.
Osoby te pełnią obowiązki dozorcy. Komornik doręcza im protokół zajęcia.
§ 2. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości określi, kiedy zajęte przedmioty należy złożyć do
depozytu sądowego lub na przechowanie określonym instytucjom.
Art. 856. § 1. Dozorca lub dłużnik, któremu powierzono dozór, obowiązani są przechowywać oddane
im pod dozór ruchomości z taką starannością, aby nie straciły na wartości, i oddać je na wezwanie
komornika lub stosownie do orzeczenia sądu albo na zgodne wezwanie obu stron. Jeżeli dozorca lub
dłużnik zobowiązany do wydania ruchomości ich nie oddaje, komornik mu je odbiera.
§ 2. Dozorca obowiązany jest zawiadomić komornika o zamierzonej zmianie miejsca przechowania
ruchomości.
Art. 857. § 1. Dozorca nie odpowiada za pogorszenie, uszkodzenie, zniszczenie lub zaginięcie
zajętych ruchomości, jeżeli zachował staranność, do jakiej był obowiązany w myśl przepisu artykułu
poprzedzającego.
§ 2. Dłużnikowi nie przysługuje roszczenie do wierzyciela z powodu uszkodzenia lub zaginięcia
zajętych ruchomości podczas ich przewożenia, przesyłki lub przechowywania u dozorcy.
Art. 858. § 1. Dozorca może żądać zwrotu wydatków związanych z przechowywaniem oraz
wynagrodzenia za dozór odpowiednio do poniesionych trudów. Nie dotyczy to dłużnika, członków jego
rodziny wspólnie z nim mieszkających oraz osoby trzeciej, u której rzecz zajęto.
§ 2. Sumę wydatków i wysokość wynagrodzenia ustala komornik, o czym zawiadamia strony i
dozorcę.
Art. 859. Na postanowienie sądu co do zwrotu wydatków i wynagrodzenia dozorcy przysługuje
zażalenie.
Art. 860. Komornik może z ważnych przyczyn zwolnić dozorcę i ustanowić innego. Zmianę dozorcy
komornik zarządzi po wysłuchaniu stron, chyba że natychmiastowa zmiana jest konieczna.
Art. 861. Jeżeli zajęte ruchomości pozostawiono w pomieszczeniu należącym do dłużnika i dozór
powierzono jemu samemu lub członkowi jego rodziny razem z nim mieszkającemu, mają oni prawo
zwykłego używania rzeczy, byleby przez to rzecz nie straciła na wartości. Również osoba trzecia, pod
której dozorem komornik pozostawił zajęte u niej ruchomości dłużnika, może ich używać, jeżeli jest do
tego uprawniona.
Art. 862. § 1. (894) Jeżeli rzecz oddana pod dozór osobie nie uprawnionej do korzystania z niej
przynosi dochód, dozorca obowiązany jest po ustaniu dozoru złożyć komornikowi rachunek z dochodów.
Czysty dochód po potrąceniu wydatków zostanie złożony na rachunek depozytowy sądu.
§ 2. Z uzyskanego w ten sposób dochodu pokrywa się przede wszystkim wynagrodzenie dozorcy,
resztę zaś dołącza się do sumy uzyskanej z egzekucji, a w razie umorzenia egzekucji, wypłaca się
dłużnikowi.
Art. 863. Minister Sprawiedliwości może w drodze rozporządzenia zarządzić utrzymywanie osobnych
pomieszczeń do przechowywania i dozorowania zajętych ruchomości.
Rozdział 2. Sprzedaż
Art. 864. § 1. Sprzedaż zajętych ruchomości nie może nastąpić wcześniej niż siódmego dnia od daty
zajęcia.
§ 2. Sprzedaż zajętych ruchomości może nastąpić bezpośrednio po zajęciu, jeżeli:
1) ruchomości ulegają łatwo zepsuciu albo sprawowanie nad nimi dozoru lub ich przechowywanie
powodowałoby nadmierne koszty;
2) zajęto inwentarz żywy, a dłużnik odmówił zgody na przyjęcie go pod dozór.
Art. 8641. (895) Komornik może sprzedać z wolnej ręki ruchomości niewymienione w art. 864 § 2,
jeżeli dłużnik wyraził na to zgodę i określił minimalną cenę zbycia. Sprzedaż nie może nastąpić wcześniej
niż po czternastu dniach od dnia oszacowania. Sprzedaż może nastąpić tylko wtedy, gdy wierzyciele
wyrazili na to zgodę.
Art. 865. § 1. (896) Zajęte ruchomości nie używane, stanowiące przedmiot obrotu handlowego,
komornik na wniosek strony może sprzedać przedsiębiorcy prowadzącemu obrót takimi ruchomościami po
cenach hurtowych, a gdy takie ceny nie zostaną udokumentowane, po cenach o 25% niższych od wartości
szacunkowej ruchomości.
§ 2. (897) (uchylony).
§ 3. (898) (uchylony).
Art. 866. (899) (skreślony).
Art. 8661. (900) Zajęte ruchomości, których sprzedaż wymaga zezwolenia, komornik sprzeda za
pośrednictwem przedsiębiorstwa posiadającego takie zezwolenie albo sprzeda je temu przedsiębiorstwu.
Do wyceny ruchomości przepis art. 865 stosuje się odpowiednio.
Art. 8662. (901) § 1. Do oszacowania zajętych przedmiotów o wartości historycznej lub artystycznej
komornik wzywa biegłego. Przedmioty te mogą być sprzedane za pośrednictwem przedsiębiorstwa
zajmującego się ich obrotem albo państwowemu muzeum, bibliotece, archiwum lub ośrodkowi badań i
dokumentacji. Przepis art. 8641 stosuje się odpowiednio.
§ 2. Do oszacowania wyrobów ze złota i platyny komornik powołuje biegłego. Wyroby ze złota i
platyny, z wyjątkiem przedmiotów użytkowych, oraz przedmioty ze złota lub platyny niezdatne do użytku
komornik sprzedaje przedsiębiorstwu jubilerskiemu lub innemu zajmującemu się obrotem lub przerobem
metali szlachetnych. Przepis art. 865 stosuje się odpowiednio.
§ 3. Zajęte dewizy komornik sprzedaje bankowi lub innemu przedsiębiorcy zajmującemu się ich
kupnem. Cena zbycia nie może być niższa od kursu kupna waluty obcej w złotych przez Narodowy Bank
Polski w dniu poprzedzającym datę sprzedaży.
Art. 867. (902) § 1. (903) Zajęte ruchomości, niesprzedane według przepisów poprzedzających,
komornik sprzedaje w drodze licytacji publicznej.
§ 2. Cena wywołania w pierwszym terminie licytacji publicznej wynosi trzy czwarte wartości
szacunkowej. Jeżeli licytacja w pierwszym terminie nie dojdzie do skutku, zajęte ruchomości mogą być
sprzedane w drugim terminie licytacyjnym. Cena wywołania w drugim terminie licytacyjnym wynosi
połowę wartości szacunkowej. Sprzedaż licytacyjna nie może nastąpić za cenę niższą od ceny wywołania.
§ 3. O terminie i miejscu licytacji komornik zawiadamia dłużnika najpóźniej na trzy dni przed dniem
licytacji. W wypadkach określonych w art. 864 § 2 zawiadomienie to doręcza się dłużnikowi przed
rozpoczęciem licytacji.
§ 4. Zajęte ruchomości nie wymienione w art. 865 lub nie sprzedane w trybie przewidzianym w tym
przepisie komornik, na wniosek wierzyciela, przekazuje do sprzedaży komisowej przed sprzedażą w
drodze licytacji publicznej.
§ 5. Dla sprzedaży komisowej zajętej ruchomości cenę sprzedażną ustala się w wysokości wartości
szacunkowej. Jeżeli ruchomość nie zostanie po tej cenie sprzedana w ciągu miesiąca, komisant może
obniżyć cenę sprzedażną o 25%. Z uzyskanej ceny sprzedażnej potrąca się prowizję komisową.
Art. 868. Minister Sprawiedliwości ustali w drodze rozporządzenia przepisy określające zasady i tryb
przeprowadzenia publicznej licytacji, w szczególności podstawy do wyłączenia z przetargu.
Art. 869. § 1. Komornik udzieli przybicia osobie ofiarującej najwyższą cenę, jeżeli po trzykrotnym
wezwaniu do dalszych postąpień nikt więcej nie zaofiarował.
§ 2. Z chwilą przybicia dochodzi do skutku sprzedaż ruchomości na rzecz nabywcy. Od tego czasu
należą do niego pożytki ruchomości.
Art. 870. § 1. Wierzyciel lub dłużnik mogą zaskarżyć udzielenie przybicia w razie naruszenia
przepisów o publicznym charakterze licytacji, o najniższej cenie nabycia i o wyłączeniu od udziału w
przetargu. Skarga powinna być zgłoszona do protokołu licytacji. Nie ma skargi na udzielenie przybicia
ruchomości ulegających szybkiemu zepsuciu.
§ 2. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
§ 3. Jeżeli w ciągu dwóch tygodni skarga nie zostanie rozstrzygnięta, nabywca może w ciągu
dalszego tygodnia zrzec się nabycia ruchomości i odebrać zapłaconą sumę.
§ 4. Gdy nabywca skorzysta z uprawnienia przewidzianego w paragrafie poprzedzającym albo gdy
sąd odmówi przybicia, licytacja będzie uznana za niedoszłą do skutku.
Art. 871. (904) Nabywca obowiązany jest zapłacić cenę nabycia natychmiast po udzieleniu mu
przybicia. Gdy jednak cena przewyższa pięćset złotych, obowiązek nabywcy ogranicza się do złożenia
natychmiast jednej piątej ceny, nie mniej jednak niż pięćset złotych, przy czym reszta powinna być
uiszczona do godziny dwunastej dnia następnego.
Art. 872. § 1. Nabywca, który w przepisanym terminie nie uiści ceny w całości lub części, traci
prawa wynikające z przybicia.
§ 2. Jeżeli nabywca nie uiści w terminie sumy przypadającej do zapłaty natychmiast przy udzieleniu
przybicia, komornik wznowi niezwłocznie przetarg tych samych ruchomości, rozpoczynając od ceny
wywołania, przy czym opieszały nabywca nie może nadal uczestniczyć w licytacji. W razie niezapłacenia w
terminie reszty ceny płatnej dnia następnego po licytacji, będzie wyznaczona ponowna licytacja na
warunkach pierwszej.
§ 3. Od nabywcy, który nie dopełnił obowiązku zapłaty ceny lub jej części w terminie przepisanym,
komornik ściągnie sumę odpowiadającą jednej dziesiątej części sumy nabycia, na którą będzie zaliczona
kwota przez nabywcę wpłacona.
§ 4. Z sumy ściągniętej od nabywcy pokrywa się koszty związane z licytacją. Nadwyżkę należy
wpłacić do kasy sądowej na rzecz Skarbu Państwa.
Art. 873. O ściągnięciu od nabywcy należności według artykułu poprzedzającego orzeka sąd. Na
postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
Art. 874. Nabywca po uprawomocnieniu się przybicia i zapłaceniu całej ceny staje się właścicielem
nabytych ruchomości. Gdy sąd odmówi przybicia, wypłacona cena nabycia ulega zwrotowi.
Art. 875. § 1. Jeżeli licytacja nie doszła do skutku, wierzyciel może w ciągu dwóch tygodni od
otrzymania zawiadomienia komornika żądać wyznaczenia drugiej licytacji lub przejąć na własność
ruchomości wystawione na sprzedaż albo niektóre z nich w cenie nie niższej od ceny wywołania.
§ 2. Jeżeli egzekucję prowadzi kilku wierzycieli, pierwszeństwo przejęcia ruchomości na własność
przysługuje temu z nich, który ofiarował najwyższą cenę, przy równej zaś cenie - temu, na którego
żądanie wcześniej dokonano zajęcia.
§ 3. Oświadczenie o przejęciu będzie uwzględnione tylko wtedy, gdy wierzyciel jednocześnie z
wnioskiem złoży całą cenę. Własność ruchomości przechodzi na wierzyciela z chwilą zawiadomienia go o
przyznaniu mu przejętej rzeczy.
§ 4. W razie niezgłoszenia w przepisanym terminie wniosku o wyznaczenie drugiej licytacji lub
oświadczenia o przejęciu ruchomości na własność, komornik umorzy postępowanie co do nie sprzedanych
ruchomości. Jeżeli spomiędzy kilku wierzycieli jedni żądają licytacji, a inni przejęcia ruchomości na
własność, wyznaczona będzie druga licytacja.
Art. 876. Jeżeli nabywca jest jedynym wierzycielem egzekwującym albo jeżeli cena nabycia
wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzycieli egzekwujących i kosztów egzekucji, nabywca może
zaliczyć swoją egzekwowaną wierzytelność na cenę nabycia.
Art. 877. Jeżeli druga licytacja nie doszła do skutku, wierzycielowi w ciągu dwóch tygodni od
otrzymania zawiadomienia komornika przysługuje prawo przejęcia ruchomości na własność za cenę nie
niższą od ceny wywołania. W tym wypadku stosuje się odpowiednio przepis art. 875 § 2. Jeżeli wierzyciel
nie skorzystał z prawa przejęcia ruchomości na własność, komornik umorzy postępowanie co do rzeczy
nie sprzedanej lub nie przejętej na własność.
Art. 878. Jeżeli dłużnik lub dozorca odmawia wydania rzeczy nabywcy, komornik na wniosek
nabywcy postąpi jak przy egzekucji roszczeń niepieniężnych.
Art. 879. Kto nabywa rzecz na podstawie przepisów niniejszego rozdziału, staje się jej właścicielem
bez żadnych obciążeń i powinien ją natychmiast odebrać. Nabywcy nie przysługują roszczenia z tytułu
rękojmi za wady rzeczy; przeciwko nabywcy nie można podnosić zarzutów co do ważności nabycia.
Dział II. EGZEKUCJA Z WYNAGRODZENIA ZA PRACĘ
Art. 880. (905) Egzekucja z wynagrodzenia za pracę należy do komornika przy sądzie rejonowym
ogólnej właściwości dłużnika.
Art. 881. § 1. Do egzekucji z wynagrodzenia za pracę komornik przystępuje przez jego zajęcie.
§ 2. Komornik zawiadamia dłużnika, że do wysokości egzekwowanego świadczenia i aż do pełnego
pokrycia długu nie wolno mu odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim
w żaden inny sposób. Dotyczy to w szczególności periodycznego wynagrodzenia za pracę i wynagrodzenia
za prace zlecone oraz nagród i premii przysługujących dłużnikowi za okres jego zatrudnienia, jak również
związanego ze stosunkiem pracy zysku lub udziału w funduszu zakładowym oraz wszelkich innych
funduszach, pozostających w związku ze stosunkiem pracy.
§ 3. (906) Komornik wzywa pracodawcę, aby w granicach określonych w paragrafie drugim nie
wypłacał dłużnikowi poza częścią wolną od zajęcia żadnego wynagrodzenia, lecz:
1) (907) przekazywał zajęte wynagrodzenie bezpośrednio wierzycielowi egzekwującemu, zawiadamiając
komornika o pierwszej wypłacie, albo
2) przekazywał zajęte wynagrodzenie komornikowi w wypadku, gdy do wynagrodzenia jest lub zostanie
w dalszym toku postępowania egzekucyjnego skierowana jeszcze inna egzekucja, a wynagrodzenie w
części wymagalnej nie wystarcza na pokrycie wszystkich egzekwowanych świadczeń wymagalnych.
Komornik poucza zarazem pracodawcę o skutkach niezastosowania się do wezwania.
§ 4. (908) Stosownie do okoliczności komornik może wezwać pracodawcę do przekazywania mu
zajętego wynagrodzenia bezpośrednio.
Art. 882. § 1. (909) Dokonując zajęcia wynagrodzenia za pracę, komornik wzywa ponadto
pracodawca, aby w ciągu tygodnia:
1) przedstawił za okres trzech miesięcy poprzedzających zajęcie, za każdy miesiąc oddzielnie,
zestawienie periodycznego wynagrodzenia dłużnika za pracę oraz oddzielnie jego dochodu z
wszelkich innych tytułów;
2) podał, w jakiej kwocie i w jakich terminach zajęte wynagrodzenie będzie przekazywane wierzycielowi;
3) w razie istnienia przeszkód do wypłacenia wynagrodzenia za pracę złożył oświadczenie o rodzaju tych
przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa, czy i w jakim sądzie toczy
się sprawa o zajęte wynagrodzenie i czy oraz o jakie roszczenia została skierowana do zajętego
wynagrodzenia egzekucja przez innych wierzycieli.
§ 2. (910) Pracodawca obowiązany jest do niezwłocznego zawiadomienia komornika oraz wierzyciela o
każdej zmianie okoliczności wymienionych w § 1.
Art. 883. § 1. Zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia wezwania dłużnikowi zajętej wierzytelności.
§ 2. Jednakże dłużnik może żądać umorzenia egzekucji co do świadczeń wymagalnych w przyszłości,
jeżeli uiści wszystkie świadczenia wymagalne i złoży do depozytu sądowego sumę równającą się sumie
świadczeń periodycznych za sześć miesięcy, z równoczesnym umocowaniem komornika do podejmowania
tej sumy. Komornik skorzysta z tego umocowania, gdy stwierdzi, że dłużnik popadł w zwłokę z
uiszczeniem świadczeń wymagalnych; równocześnie wszczyna z urzędu egzekucję.
Art. 884. § 1. Zajęcie obowiązuje nadal, choćby po zajęciu nawiązano z dłużnikiem nowy stosunek
pracy lub zlecenia albo choćby zakład pracy przeszedł na inną osobę, jeżeli osoba ta o zajęciu wiedziała.
§ 2. (911) W razie rozwiązania stosunku pracy z dłużnikiem dotychczasowy pracodawca czyni
wzmiankę o zajęciu należności w wydanym dłużnikowi świadectwie pracy, a jeżeli nowy pracodawca
dłużnika jest mu znany, przesyła temu pracodawcy zawiadomienie komornika i dokumenty dotyczące
zajęcia wynagrodzenia oraz powiadamia o tym komornika i dłużnika, przeciwko któremu toczy się
postępowanie egzekucyjne. Wzmianka w świadectwie pracy powinna zawierać oznaczenie komornika,
który zajął należność, oraz numer sprawy egzekucyjnej, jak również wskazać wysokość potrąconych już
kwot. Przesłanie zawiadomienia komornikowi ma skutki zajęcia należności dłużnika u nowego pracodawcy
od chwili dojścia zawiadomienia do tego pracodawcy.
§ 3. (912) Nowy pracodawca, któremu pracownik przedstawi świadectwo pracy ze wzmianką o zajęciu
należności, zawiadamia o zatrudnieniu pracownika pracodawcę, który wydał świadectwo, oraz
wskazanego we wzmiance komornika. Jeżeli nowy pracodawca, któremu pracownik nie okazał świadectwa
pracy, dowie się, gdzie pracownik był przedtem zatrudniony, obowiązany jest zawiadomić poprzedni
pracodawcę o jego zatrudnieniu, chyba że pracownik przedstawi zaświadczenie tego zakładu
stwierdzające, że jego należności nie były zajęte.
§ 4. (913) Obowiązek powiadomienia komornika o zmianie pracodawcy obciąża również dłużnika. O
obowiązku tym oraz o skutkach jego zaniedbania dłużnik powinien być pouczony przy zawiadomieniu go o
zajęciu wynagrodzenia za pracę.
Art. 885. Zajęcie ma ten skutek, że w stosunku do wierzyciela egzekwującego nieważne są
rozporządzenia wynagrodzeniem przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po jego zajęciu, a
także przed zajęciem, jeżeli wymagalność wynagrodzenia następuje po zajęciu.
Art. 886. § 1. (914) Pracodawcy, który nie złożył w przepisanym terminie oświadczenia
przewidzianego w art. 882 albo zaniedbał przesłania zawiadomienia lub dokumentów zajęcia
wynagrodzenia nowemu pracodawcy dłużnika stosownie do art. 884 § 2 i § 3, komornik wymierza
grzywnę w wysokości do pięciuset złotych. Grzywna może być powtórzona, jeżeli pracodawca nadal
uchyla się od wykonania tych czynności w dodatkowo wyznaczonym terminie.
§ 2. (915) Jeżeli pracodawcą nie jest osoba fizyczna, grzywnie podlega pracownik lub wspólnik
odpowiedzialny za wykonanie takiej czynności, a w razie niewyznaczenia takiego pracownika lub
niemożności jego ustalenia - osoby uprawnione do reprezentowania pracodawcy. Jeżeli pracodawcą jest
spółka cywilna, grzywnie podlega którykolwiek ze wspólników.
§ 3. (916) Pracodawca, który nie zastosował się do wezwania z art. 881 i 882 lub w inny sposób
naruszył obowiązki wynikające z zajęcia bądź złożył oświadczenie przewidziane w art. 882 niezgodne z
prawdą albo dokonał wypłaty zajętej części wynagrodzenia dłużnikowi, odpowiada za wyrządzoną przez to
wierzycielowi szkodę.
§ 4. (917) Grzywnę określoną w § 1 komornik wymierzy również dłużnikowi, który nie powiadomił go o
zmianie pracodawcy.
Art. 887. § 1. Z mocy samego zajęcia wierzyciel może wykonywać wszelkie prawa i roszczenia
dłużnika. Na żądanie wierzyciela komornik wydaje mu odpowiednie zaświadczenie.
§ 2. (918) Wierzyciel wnoszący powództwo przeciwko pracodawcy powinien przypozwać dłużnika,
przeciwko któremu toczy się postępowanie egzekucyjne. Pozwany pracodawca obowiązany jest podać
sądowi wszystkich innych wierzycieli, na rzecz których dochodzona wierzytelność również została zajęta.
Sąd zawiadomi tych wierzycieli stosownie do art. 195. Wyrok wydany w sprawie jest skuteczny w
stosunku do innych wierzycieli. Jednakże w stosunku do wierzyciela, o którym sąd nie został
powiadomiony, pracodawca nie może powoływać się na wyrok, który zapadł na jego korzyść.
Art. 888. § 1. Na wniosek wierzyciela komornik odbierze dłużnikowi dokumenty stanowiące dowód
wierzytelności i złoży je do depozytu sądowego.
§ 2. Jeżeli wierzyciel zgłasza wniosek, aby odebranie odbyło się w jego obecności, komornik
zawiadamia go o terminie czynności. W razie niestawienia się wierzyciela czynności nie dokonuje się.
§ 3. Dłużnik obowiązany jest pod rygorem odpowiedzialności za szkodę udzielić wierzycielowi
wszystkich wyjaśnień potrzebnych do dochodzenia praw przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności.
Dział III. EGZEKUCJA Z RACHUNKÓW BANKOWYCH
Art. 889. (919) § 1. W celu dokonania egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego, w tym
rachunku bankowego obejmującego wkład oszczędnościowy komornik ogólnej właściwości dłużnika:
1) przesyła do oddziału lub innej jednostki organizacyjnej banku, w którym dłużnik posiada rachunek,
zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej dłużnika, wynikającej z posiadania rachunku
bankowego, w tym rachunku bankowego obejmującego wkład oszczędnościowy, do wysokości
należności będącej przedmiotem egzekucji wraz z kosztami egzekucyjnymi i wzywa bank, aby nie
dokonywał wypłat z rachunku bez zgody komornika do wysokości zajętej wierzytelności, lecz
przekazał bezzwłocznie zajętą kwotę na pokrycie należności albo zawiadomił komornika w terminie
siedmiu dni o przeszkodzie do przekazania zajętej kwoty; zawiadomienie jest skuteczne także w
wypadku niewskazania rachunku bankowego, w tym rachunku bankowego obejmującego wkład
oszczędnościowy;
2) (920) zawiadamia dłużnika o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, w tym rachunku
bankowego obejmującego wkład oszczędnościowy, doręczając mu odpis zawiadomienia skierowanego
do banku, o zakazie wypłat z rachunku bankowego, w tym rachunku bankowego obejmującego wkład
oszczędnościowy.
§ 2. Równocześnie komornik przesyła wierzycielowi odpis zawiadomienia przesłanego do banku.
§ 3. (921) Jeżeli wierzytelność z rachunku bankowego, w tym z rachunku bankowego obejmującego
wkład oszczędnościowy, zajęta została w dwu lub więcej postępowaniach egzekucyjnych, a znajdująca się
na rachunku kwota nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzycieli, bank wstrzymuje się z wypłatą
zajętych kwot, powiadamiając o tym komorników prowadzących egzekucję. Zajęte wierzytelności bank
wypłaca, po przekazaniu wszystkich spraw w trybie art. 7731, komornikowi, który prowadzi dalszą
egzekucję.
Art. 890. (922) § 1. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, w tym rachunku bankowego
obejmującego wkład oszczędnościowy dłużnika, jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi
zawiadomienia o zakazie wypłat z tego rachunku i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku
bankowym, w tym rachunku bankowym obejmujący wkład oszczędnościowy w chwili jego zajęcia, a
zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.
§ 2. (923) Wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku
nie dotyczy bieżących wypłat na wynagrodzenie za pracę wraz z podatkami i innymi ciężarami
ustawowymi oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem
odszkodowania - do wysokości przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez
Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor
Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.). Wypłata na wynagrodzenie za
pracę następuje po złożeniu komornikowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata
na alimenty i renty alimentacyjne - tytułu wykonawczego stwierdzającego obowiązek dłużnika do płacenia
alimentów lub renty.
§ 21. (924) Bank dokonuje wypłat, o których mowa w § 2, na podstawie zezwolenia komornika.
Wypłaty na alimenty i renty alimentacyjne następują do rąk uprawnionego do tych świadczeń.
§ 3. (925) (skreślony).
Art. 8901. (926) Jeżeli zajęcie obejmuje wierzytelność wynikającą z rachunku bankowego zajętego
uprzednio na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu ustanowionym w postępowaniu
zabezpieczającym, uprawnienia obowiązanego do dokonania wypłat z rachunku bankowego ustają z
dniem dokonania zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym.
Art. 891. (927) W razie zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej wierzytelności z
rachunku bankowego, w tym rachunku bankowego obejmującego wkład oszczędnościowy dłużnika, w
wypadku gdy kwoty znajdujące się na rachunku bankowym, w tym rachunku bankowym obejmującym
wkład oszczędnościowy nie wystarczają na pokrycie wszystkich egzekwowanych świadczeń, bank
obowiązany jest wstrzymać wypłaty z tego rachunku do wysokości należności, na których rzecz zajęcie
nastąpiło, i niezwłocznie zawiadomić o tym właściwe organy egzekucyjne, które postąpią stosownie do
art. 773. Przepis art. 890 § 2 stosuje się odpowiednio.
Art. 8911. (928) § 1. Na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi można
zająć wierzytelność z rachunku wspólnego prowadzonego dla dłużnika i osób trzecich. Dalsze czynności
egzekucyjne prowadzone będą do przypadającego dłużnikowi udziału w rachunku wspólnym stosownie do
treści umowy regulującej prowadzenie rachunku, którą dłużnik obowiązany jest przedłożyć komornikowi w
terminie tygodnia od daty zajęcia. Przepisy o wyjawieniu majątku stosuje się odpowiednio. Jeżeli umowa
nie określa udziału w rachunku wspólnym albo gdy dłużnik nie przedłoży umowy, domniemywa się, że
udziały są równe. Po ustaleniu udziału dłużnika zwalnia się pozostałe udziały od egzekucji.
§ 2. W razie zajęcia rachunku wspólnego dla wspólników spółki cywilnej, komornik zawiadamia
pozostałych wspólników.
Art. 8912. (929) § 1. Na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi
pozostającemu w związku małżeńskim można prowadzić egzekucję z rachunku wspólnego dłużnika i jego
małżonka.
§ 2. Przepis § 1 nie wyłącza możliwości obrony małżonka dłużnika w drodze powództwa o zwolnienie
od egzekucji, jeżeli na rachunku wspólnym małżonków zgromadzono środki, które nie wchodzą do
majątku osobistego dłużnika, albo też środki, które nie pochodzą z pobranego przez dłużnika
wynagrodzenia za pracę, dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak
również z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej
oraz innych praw twórcy.
Art. 892. (930) § 1. Bank, który naruszył przepisy dotyczące obowiązków banku w zakresie egzekucji z
rachunków bankowych, w tym rachunków bankowych obejmujących wkład oszczędnościowy, odpowiada
za wyrządzoną przez to wierzycielowi szkodę.
§ 2. Przepisy art. 886 stosuje się odpowiednio do pracowników banku winnych niezgodnego z
prawem dokonania wypłaty z zajętego rachunku bankowego, w tym rachunku bankowego obejmującego
wkład oszczędnościowy.
Art. 893. Do skutków zajęcia stosuje się odpowiednio art. 885, 887 i 888.
Art. 8931. (931) § 1. (932) Jeżeli egzekucja z rachunku bankowego obejmującego wkład
oszczędnościowy, na który wystawiono dowód imienny lub na okaziciela, nie może być przeprowadzona w
trybie art. 901 z powodu niemożności odebrania tego dokumentu, komornik sporządza o tym protokół i
dokonuje zajęcia wkładu oszczędnościowego przez skierowanie do właściwego oddziału banku
zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia tego zawiadomienia. Na skutek
zajęcia dokonanego w powyższym trybie bank wstrzymuje wszelkie wypłaty z zajętego wkładu i
zawiadamia o tym placówki banku, urzędy pocztowo-telekomunikacyjne i inne placówki wykonujące
czynności w powyższym zakresie. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z
ministrem właściwym do spraw łączności oraz Ministrem Sprawiedliwości określi, w drodze
rozporządzenia, tryb zawiadamiania placówek banków, urzędów pocztowo-telekomunikacyjnych i innych
placówek, uwzględniając dane zawarte w zawiadomieniu.
§ 2. Komornik doręcza niezwłocznie zawiadomienie o zajęciu wkładu oszczędnościowego dłużnikowi z
pouczeniem o odpowiedzialności przewidzianej w § 3, w razie podjęcia kwoty z zajętego wkładu.
§ 3. Dłużnik, który po dokonaniu zajęcia wkładu oszczędnościowego podejmie wkład lub jego część,
podlega odpowiedzialności karnej jak za usunięcie mienia spod egzekucji.
§ 4. Ponadto komornik doręcza niezwłocznie zawiadomienie o zajęciu wkładu oszczędnościowego
wierzycielowi z pouczeniem, że w terminie dwóch tygodni od daty zajęcia wkładu powinien wystąpić do
sądu o umorzenie książeczki oszczędnościowej i zawiadomić o tym właściwy oddział banku, przez
doręczenie bankowi w tym samym terminie odpisu złożonego do sądu wniosku w sprawie wszczęcia
postępowania o umorzenie książeczki oszczędnościowej. W razie nieotrzymania zawiadomienia o
wszczęciu postępowania o umorzenie książeczki oszczędnościowej, właściwy oddział banku, po upływie
trzech tygodni od daty zajęcia wkładu oszczędnościowego, odwoła wstrzymanie wypłat z tego wkładu, o
czym zawiadomi właściciela książeczki oszczędnościowej.
Art. 8932. (933) § 1. Sąd rozpatrzy wniosek o umorzenie zarówno książeczki oszczędnościowej na
okaziciela, jak i książeczki imiennej, na zasadach i w trybie przewidzianych w przepisach o umarzaniu
utraconych dokumentów. W postępowaniu o umorzenie książeczki oszczędnościowej nie mogą być
zgłoszone zarzuty dotyczące zasadności roszczenia wierzyciela. Koszty postępowania obciążają właściciela
książeczki. Sąd przesyła właściwemu oddziałowi banku wypis prawomocnego postanowienia w sprawie
umorzenia książeczki oszczędnościowej.
§ 2. W razie umorzenia książeczki oszczędnościowej właściwy oddział banku wystawia na jej miejsce
nową książeczkę oszczędnościową, którą po odpisaniu części wkładu oszczędnościowego do wysokości
należności wskazanej w tytule wykonawczym łącznie z kosztami egzekucyjnymi wydaje właścicielowi. W
wypadku nieuwzględnienia wniosku o umorzenie książeczki oszczędnościowej właściwy oddział banku
niezwłocznie odwoła wstrzymanie wypłat z wkładu oszczędnościowego i zawiadomi o tym właściciela.
Art. 8933. (934) Przepisy art. 8931 i 8932 stosuje się odpowiednio w wypadku niemożności odebrania
innego dokumentu, z którego posiadaniem jest związana wierzytelność na rachunku bankowym.
Art. 8934. (935) Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do egzekucji z rachunków
prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe.
Art. 894. (936) (skreślony).
Dział IV. EGZEKUCJA Z INNYCH WIERZYTELNOŚCI(937)
Art. 895. § 1. (938) Egzekucja prowadzona według przepisów działu niniejszego należy do komornika
sądu właściwości ogólnej dłużnika, przeciwko któremu toczy się postępowanie egzekucyjne, a w braku
podstaw do jej oznaczenia - do komornika sądu właściwości ogólnej osoby zobowiązanej względem
dłużnika. Gdy osoby takiej nie ma, egzekucja należy do komornika tego sądu, w którego okręgu znajduje
się przedmiot świadczenia lub prawa.
§ 2. Jeżeli wykonanie prawa związane jest z posiadaniem dokumentu, właściwy jest komornik tego
sądu, w którego okręgu dokument się znajduje.
§ 3. Na podstawie wniosku o wszczęcie egzekucji z ruchomości komornik dokona również zajęcia
wierzytelności lub innych praw majątkowych, związanych z posiadaniem dokumentu, jeżeli dokument taki
znajduje się w posiadaniu dłużnika.
Art. 896. § 1. Do egzekucji z wierzytelności komornik przystępuje przez jej zajęcie. W celu zajęcia
komornik:
1) zawiadomi dłużnika, że nie wolno mu odbierać żadnego świadczenia ani rozporządzać zajętą
wierzytelnością i ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;
2) wezwie dłużnika wierzytelności, aby należnego od niego świadczenia nie uiszczał dłużnikowi, lecz
złożył je komornikowi lub do depozytu sądowego.
§ 2. Jednocześnie z zajęciem wierzytelności komornik wezwie jej dłużnika, aby w ciągu tygodnia
złożył oświadczenie:
1) czy i w jakiej wysokości przysługuje dłużnikowi zajęta wierzytelność, czy też odmawia zapłaty i z
jakiej przyczyny;
2) czy inne osoby roszczą sobie prawa do wierzytelności, czy i w jakim sądzie lub przed jakim organem
toczy się lub toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność oraz czy i o jakie roszczenia została
skierowana do zajętej wierzytelności egzekucja przez innych wierzycieli.
Art. 897. § 1. W celu zajęcia wierzytelności, której zabezpieczenie jest ujawnione przez wpis w
księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru, komornik jednocześnie z zawiadomieniem i
wezwaniem dłużników w myśl artykułu poprzedzającego przesyła sądowi właściwemu do prowadzenia
księgi wieczystej wniosek o dokonanie w niej wpisu o zajęciu lub o złożenie tego wniosku do zbioru
dokumentów.
§ 2. Jeżeli w księdze wieczystej znajdują się wpisy lub w zbiorze dokumentów dokumenty stanowiące
przeszkodę do uwzględnienia wniosku, sąd właściwy do prowadzenia księgi wieczystej zawiadomi o tym
wierzyciela i komornika, wyznaczając termin do usunięcia przeszkody. Usunięcie przeszkody należy do
wierzyciela. W tym celu wierzyciel może wykonywać prawa przysługujące dłużnikowi. Na wniosek
wierzyciela komornik odbierze dłużnikowi potrzebne do tego dokumenty.
§ 3. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu sąd oddali wniosek komornika, a komornik
umorzy egzekucję. Jeżeli jednak wierzyciel w terminie wyznaczonym przez sąd wytoczy powództwo w celu
usunięcia przeszkody, oddalenie wniosku i umorzenie egzekucji nie może nastąpić przed prawomocnym
oddaleniem powództwa.
§ 4. (939) (uchylony).
Art. 898. Jeżeli do zabezpieczenia zajętej wierzytelności wymagany jest wpis w księdze wieczystej,
komornik odbierze dłużnikowi dokumenty potrzebne do dokonania tego wpisu i zgłosi wniosek o wpis na
rzecz dłużnika oraz o jednoczesne ujawnienie zajęcia.
Art. 899. (940) Dokonując zajęcia wierzytelności zabezpieczonej poręczeniem, zastawem lub
zastawem rejestrowym, komornik na wniosek wierzyciela zawiadamia także poręczyciela albo właściciela
przedmiotu obciążonego prawem zastawu, iż świadczenia z wierzytelności zabezpieczonej nie wolno uiścić
dłużnikowi. Przepis art. 882 § 1 pkt 2 stosuje się odpowiednio.
Art. 900. § 1. Zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia wezwania dłużnikowi zajętej wierzytelności.
Jeżeli konieczny jest wpis zajęcia w księdze wieczystej, wierzytelność jest zajęta z chwilą dokonania wpisu
lub złożenia do zbioru dokumentów wniosku komornika. Jednakże i w tym wypadku zajęcie jest skuteczne
już z chwilą doręczenia wezwania dłużnikowi zajętej wierzytelności, jeżeli takie doręczenie nastąpiło
wcześniej.
§ 2. Zajęcie sum płatnych periodycznie obejmuje także wypłaty przyszłe. Art. 883 § 2 stosuje się
odpowiednio.
Art. 901. § 1. Zajęcia wierzytelności związanej z posiadaniem dokumentu dokonuje się przez
odebranie dokumentu dłużnikowi lub osobie trzeciej. Przepis art. 845 § 2 stosuje się odpowiednio.
Następnych zajęć takiej wierzytelności dokonuje się przez zaznaczenie w protokole pierwszego zajęcia.
§ 2. O dokonaniu zajęcia komornik powiadomi wierzyciela dłużnika, przeciwko któremu toczy się
postępowanie egzekucyjne, i dłużnika zajętej wierzytelności, a przy dalszych zajęciach także poprzednich
wierzycieli.
§ 3. (941) Od dłużnika zajętej wierzytelności związanej z posiadaniem dokumentu komornik zażąda
zapłaty poszukiwanej sumy, a jeżeli wierzytelność wymagalna jest po wypowiedzeniu, dokona jej
wypowiedzenia. Na wniosek wierzyciela, dłużnika albo z urzędu, komornik dokona również czynności
zachowawczych, jeżeli zajdzie tego potrzeba.
§ 4. (942) Zajęte papiery wartościowe niezapisane na rachunku papierów wartościowych komornik
może sprzedać za pośrednictwem firmy inwestycyjnej w rozumieniu przepisów, o których mowa w art.
7521. Sprzedaż w tym trybie może nastąpić w okresie miesiąca od dnia zajęcia. Za zgodą dłużnika
sprzedaż może nastąpić także po tym terminie. Do ustalenia ceny sprzedaży należy powołać biegłego. Na
wniosek dłużnika sprzedaż może nastąpić po cenie przez niego wskazanej.
§ 5. (943) Jeżeli zobowiązany z weksla nie zapłaci poszukiwanej sumy, komornik sprzeda weksel.
Dokonany przez komornika indos wywiera skutki indosu wpisanego przez zobowiązanego. Jeżeli na wekslu
zostały umieszczone wyrazy "nie na zlecenie" lub inne zastrzeżone równoważnie, komornik może
przenieść weksel na nabywcę tylko w formie i ze skutkiem przewidzianym w przepisach o przelewie
wierzytelności.
§ 6. (944) Do zbycia weksli przepisy art. 9041 stosuje się odpowiednio.
Art. 902. Do skutków zajęcia stosuje się odpowiednio art. 885, 887 i 888, a do skutków
niezastosowania się do wezwań komornika oraz do obowiązków wynikających z zajęcia - art. 886.
Art. 9021. (945) Zajęcie wierzytelności nie narusza uprawnień wynikających z zamieszczonej w
umowie klauzuli kompensacyjnej, o której mowa w ustawie z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych
zabezpieczeniach finansowych (Dz. U. Nr 91, poz. 871).
Art. 903. Jeżeli zajęto wierzytelność, której przedmiotem jest świadczenie z zobowiązania
przemiennego z prawem wyboru zastrzeżonym dla dłużnika, przeciwko któremu toczy się postępowanie
egzekucyjne, prawo to przechodzi na wierzyciela, jeżeli dłużnik, wezwany przez komornika do dokonania
wyboru, w ciągu tygodnia z prawa tego nie skorzysta.
Art. 904. Jeżeli obowiązek dłużnika zajętej wierzytelności zależy od wzajemnego świadczenia
dłużnika, przeciwko któremu toczy się postępowanie egzekucyjne, które polega na wydaniu rzeczy
znajdującej się w jego władaniu, a obowiązek wydania tej rzeczy został już orzeczony prawomocnym
wyrokiem lub stwierdzony innym tytułem egzekucyjnym, komornik odbierze dłużnikowi zajętej
wierzytelności tytuł egzekucyjny i po uzyskaniu na nim klauzuli wykonalności odbierze rzecz dłużnikowi,
przeciwko któremu toczy się postępowanie egzekucyjne, jeżeli to jest konieczne do uzyskania świadczenia
od dłużnika zajętej wierzytelności.
Art. 9041. (946) § 1. Na wniosek wierzyciela jego zaspokojenie nastąpi przez sprzedaż wierzytelności
w drodze licytacji lub z wolnej ręki, o ile nie sprzeciwia się temu charakter zajętej wierzytelności.
§ 2. Sprzedaży wierzytelności dokonuje się w drodze licytacji prowadzonej według przepisów o
egzekucji z ruchomości. Cena wywołania wynosi połowę sumy, na którą składa się wartość egzekwowanej
wierzytelności oraz należne od niej odsetki liczone od dnia ich wymagalności do dnia licytacji. Nabycie nie
może nastąpić poniżej ceny wywołania.
§ 3. Za zgodą dłużnika zajęta wierzytelność może zostać sprzedana z wolnej ręki, po cenie przez
niego wskazanej, jeżeli sprzedaż za tę cenę nie narusza interesów wierzycieli. Dłużnik może też wskazać
osobę nabywcy oraz inne warunki sprzedaży. Zgoda dłużnika na sprzedaż z wolnej ręki nie jest potrzebna,
gdy wierzytelność była wymagalna przed dniem zajęcia. W takim jednak wypadku cena zbycia nie może
być niższa od 60 % oszacowania wraz z odsetkami liczonymi do dnia sprzedaży.
Art. 905. § 1. Jeżeli zajęta została wierzytelność, z mocy której mają być wydane dłużnikowi na
własność ruchomości, będą one wydane komornikowi w miejscu, w którym miały być wydane dłużnikowi.
Zajęcie ruchomości dokonane jest przez samo zajęcie wierzytelności o ich wydanie.
§ 2. Dalsza egzekucja z tych ruchomości będzie prowadzona według przepisów o egzekucji z
ruchomości.
Art. 906. § 1. Jeżeli została zajęta wierzytelność, z mocy której dłużnikowi, przeciwko któremu toczy
się postępowanie egzekucyjne, jako właścicielowi ma być wydana nieruchomość, komornik odda wydaną
nieruchomość w zarząd dłużnikowi. Na wniosek wierzyciela komornik ustanowi zarządcą inną osobę.
§ 2. Egzekucja z tej nieruchomości i zarząd prowadzone będą według przepisów o egzekucji z
nieruchomości.
Art. 907. Przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy przedmiotem
zajętej wierzytelności jest statek morski wpisany do rejestru okrętowego.
Art. 908. § 1. (947) Jeżeli po zajęciu wierzytelności należyte wykonanie praw dłużnika lub wierzyciela
tego wymaga, sąd na wniosek wierzyciela lub dłużnika, stosownie do okoliczności, ustanowi kuratora lub
zarządcę albo nakaże sprzedaż prawa. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
§ 2. Do zarządu i sprzedaży stosuje się odpowiednio przepisy o zarządzie w toku egzekucji z
nieruchomości i o sprzedaży ruchomości.
Dział IVa. (948) EGZEKUCJA Z INNYCH PRAW MAJĄTKOWYCH
Art. 909. (949) Przepisy o egzekucji z wierzytelności stosuje się odpowiednio do egzekucji z innych
praw majątkowych, jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej.
Art. 910. (950) § 1. Do egzekucji z praw majątkowych komornik przystąpi przez zajęcie prawa. W tym
celu komornik:
1) zawiadomi dłużnika, że nie wolno mu rozporządzać, obciążać ani realizować zajętego prawa, jak
również nie wolno mu pobierać żadnego świadczenia przysługującego z zajętego prawa;
2) zawiadomi osobę, która z zajętego prawa jest obciążona obowiązkiem względem dłużnika, by
obowiązku tego wobec dłużnika nie realizowała, a wynikające z prawa świadczenia pieniężne
uiszczała komornikowi lub na rachunek depozytowy sądu, oraz wzywa tę osobę, by w terminie
tygodnia złożyła oświadczenie, czy inne osoby roszczą sobie pretensje do zajęcia prawa, czy i w jakim
sądzie lub przed jakim organem toczy się lub toczyła się sprawa o zajęte prawo, jak również czy oraz
o jakie roszczenie skierowana jest egzekucja do zajętego prawa.
§ 2. Prawo jest zajęte z chwilą doręczenia zawiadomienia osobie, która z mocy zajętego prawa jest
obciążona obowiązkiem wobec dłużnika. Jednakże jeżeli zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone
dłużnikowi wcześniej, skutki zajęcia powstają wobec dłużnika z chwilą doręczenia mu zawiadomienia o
zajęciu.
§ 3. Jeżeli prawo majątkowe, które ma być zajęte, jest tego rodzaju, że nie ma oznaczonej osoby
obciążonej obowiązkiem względem dłużnika, zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia zawiadomienia
dłużnikowi.
§ 4. W stosunku do każdego, kto wiedział o wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z chwilą,
gdy o wszczęciu egzekucji powziął wiadomość, choćby zawiadomienie, o którym mowa w § 1, nie zostało
jeszcze doręczone.
Art. 9101. (951) Dokonując zajęcia prawa z patentu, prawa ochronnego na wzór użytkowy, prawa z
rejestracji wzoru zdobniczego, prawa z rejestracji znaku towarowego, prawa z rejestracji topografii układu
scalonego, komornik przesyła do Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o wpis informacji
o zajęciu prawa do właściwego rejestru.
Art. 9102. (952) § 1. Z mocy zajęcia wierzyciel może wykonywać wszelkie uprawnienia majątkowe
dłużnika wynikające z zajętego prawa, które są niezbędne do zaspokojenia wierzyciela w drodze
egzekucji, może również podejmować wszelkie działania, które są niezbędne do zachowania prawa.
§ 2. Jeżeli zachodzi potrzeba realizacji innych uprawnień wynikających z zajętego prawa niż
wymienione w § 1, sąd na wniosek dłużnika lub wierzyciela albo z urzędu ustanowi zarządcę. Do zarządcy
stosuje się odpowiednio przepisy o zarządzie w egzekucji z nieruchomości.
Art. 9103. (953) Do egzekucji z prawa majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego
małżonków stosuje się odpowiednio przepisy art. 9231.
Art. 9104. (954) § 1. Do oszacowania zajętego prawa komornik powołuje biegłego.
§ 2. Wycena biegłego nie jest potrzebna, jeżeli strony zgodnie ustaliły wartość zajętego prawa albo
jeżeli w okresie trzech miesięcy przed dokonaniem zajęcia zajęte prawo było oszacowane dla celów obrotu
rynkowego lub w drodze umowy ustalono jego wartość dla potrzeb takiego obrotu.
§ 3. W przypadkach wskazanych w § 2 za wartość prawa przyjmuje się wartość prawa ustaloną
zgodnie przez strony albo we wcześniejszej umowie lub oszacowaniu.
Art. 911. Na żądanie wierzyciela komornik sporządzi opis zajętego prawa majątkowego.
Art. 9111. (955) W opisie komornik zamieści w szczególności:
1) rodzaj zajętego prawa;
2) oznaczenie osób uprawnionych oraz rodzaj przysługujących im uprawnień albo stwierdzenie o braku
informacji o ich istnieniu;
3) oznaczenie osób zobowiązanych, jeżeli są, i rodzaj ciążących na nich obowiązków;
4) w razie istnienia sporu co do treści prawa lub rodzaju przysługujących uprawnień, rodzaj sporu,
osoby dochodzące tych roszczeń oraz oznaczenie sądu lub innego organu, przed którym spór się
toczy.
Art. 9112. (956) § 1. Zajęcie praw dłużnika przysługujących mu na wypadek wystąpienia ze spółki
cywilnej lub jej rozwiązania dokonane jest z chwilą powiadomienia dłużnika o zajęciu. O zajęciu komornik
powiadomi pozostałych wspólników, jeżeli ich adresy zostaną komornikowi podane przez którąkolwiek ze
stron.
§ 2. Pozostali wspólnicy w terminie dwóch tygodni od dnia zajęcia są obowiązani przedstawić
komornikowi wykaz przedmiotów, wierzytelności i praw, które przypadną dłużnikowi na wypadek
wystąpienia ze spółki lub jej rozwiązania. Przepisy art. 886 stosuje się odpowiednio.
Art. 9113. (957) Zajmując udział wspólnika w spółce handlowej albo prawa wspólnika z tytułu udziału
w takiej spółce, którymi wspólnikowi wolno rozporządzać, jak również prawa majątkowe akcjonariusza,
komornik powiadomi o zajęciu spółkę oraz zgłosi ten fakt sądowi rejestrowemu.
Art. 9114. (958) Zajęcie prawa obejmuje również wszelkie wierzytelności i roszczenia przysługujące
dłużnikowi z tytułu zajętego prawa, nawet jeżeli powstały po zajęciu.
Art. 9115. (959) Jeżeli z zajętego prawa wynika wymagalne roszczenie, komornik wezwie dłużnika
zajętej wierzytelności, aby spełnił świadczenie wierzycielowi lub komornikowi. Przepisy art. 887 stosuje się
odpowiednio.
Art. 9116. (960) § 1. Zaspokojenie wierzyciela z zajętego prawa następuje z dochodu, jeżeli zajęte
prawo przynosi dochód, albo z realizacji lub sprzedaży prawa.
§ 2. Zaspokojenie z dochodu lub realizacji prawa, jeżeli nie nastąpi w trybie art. 9115, następuje w
drodze egzekucji przez zarząd przymusowy. Przepisy art. 10641-106411 stosuje się odpowiednio.
§ 3. Sprzedaży prawa dokonuje się w drodze licytacji prowadzonej według przepisów o egzekucji z
ruchomości z zachowaniem przepisów poniższych.
§ 4. (961) Do sprzedaży w drodze licytacji papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 pkt 1
ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538 oraz z
2006 r. Nr 104, poz. 708 i Nr 157, poz. 1119), nie stosuje się przepisu art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca
2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego
systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. Nr 184, poz. 1539 oraz z 2006 r. Nr 157, poz. 1119)
oraz art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.
Art. 9117. (962) § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, komornik może sprzedać zajęte
prawo z wolnej ręki po cenie nie niższej niż 75 % ceny oszacowania. Sprzedaż ta nie może nastąpić
wcześniej niż czternastego dnia od oszacowania.
§ 2. Na wniosek dłużnika, za zgodą wierzyciela, sprzedaż może nastąpić bez oszacowania prawa.
Sprzedaż za wskazaną przez dłużnika cenę może nastąpić, gdy nie naruszyło to interesów wierzycieli.
Dłużnik winien wówczas wskazać cenę minimalną, poniżej której sprzedaż nie może być dokonana.
Dłużnik może wskazać osobę nabywcy albo też wskazać kilka osób uprawnionych do nabycia oraz
kolejność, w jakiej prawo nabycia będzie im przysługiwało.
§ 3. Jeżeli sprzedaż nie dojdzie do skutku w terminie tygodnia od dnia, w którym wierzyciel wyraził
zgodę na sprzedaż, komornik sprzedaje zajęte prawo w drodze licytacji, chyba że wierzyciel wyrazi zgodę
na ponowną sprzedaż z wolnej ręki.
Art. 9118. (963) § 1. Do egzekucji z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów
wartościowych lub innym rachunku, komornik przystąpi przez ich zajęcie. W tym celu komornik:
1) zawiadamia dłużnika, że nie wolno mu odbierać żadnego świadczenia, jak również rozporządzać, z
wyjątkiem zleceń, o których mowa w § 2, zajętymi instrumentami finansowymi czy wartościami
zebranymi na rachunku;
2) wezwie podmiot prowadzący działalność maklerską, w którym dłużnik ma rachunek, by nie
wykonywał dyspozycji dłużnika, z wyjątkiem zleceń, o których mowa w § 2, ani też nie wypłacał
dłużnikowi pieniędzy ulokowanych na jego rachunku, lecz zajęte sumy pieniężne do wysokości
egzekwowanej należności wydał komornikowi lub złożył na rachunek depozytowy sądu.
§ 2. Jeżeli znajdujące się na rachunku dłużnika sumy pieniężne nie wystarczają na pokrycie
egzekwowanego roszczenia, podmiot prowadzący działalność maklerską, w którym dłużnik ma rachunek,
niezwłocznie wzywa dłużnika, aby w terminie trzech dni złożył zlecenie sprzedaży celem zaspokojenia
wierzyciela przez okres miesiąca, wskazując, które ze zdeponowanych instrumentów finansowych mają
być przedmiotem zlecenia sprzedaży. Jeżeli zajęto instrumenty finansowe, które wcześniej były zajęte na
podstawie postanowienia o zabezpieczeniu, dyspozycja dłużnika dotycząca zlecenia ich sprzedaży będzie
wykonana po zajęciu dokonanym w egzekucji, jeżeli samo zlecenie sprzedaży dłużnik złożył w terminie
określonym w art. 7521.
§ 3. Jeżeli dłużnik nie dokona czynności, o której mowa w § 2, albo pomimo wykonania czynności nie
dojdzie do sprzedaży instrumentów finansowych, prowadzący rachunek w terminie trzech dni powiadamia
wierzyciela, za pośrednictwem komornika, jakie instrumenty finansowe umieszczone są na rachunku.
Wierzyciel składa zlecenie dokonania sprzedaży wybranych instrumentów finansowych.
§ 4. W razie niezłożenia przez wierzyciela w terminie dwóch tygodni zlecenia, o którym mowa w § 3,
albo gdy sprzedaż na zlecenie wierzyciela nie doszła do skutku przez okres roku, egzekucję umarza się.
§ 5. Jeżeli zajęcia dokonano na rzecz dwu lub więcej wierzycieli, zlecenie, o którym mowa w § 3,
składa kurator ustanowiony w trybie art. 908, chyba że wierzyciele złożą zgodny wniosek o sprzedaży
instrumentów finansowych. W razie ustanowienia kuratora termin dwutygodniowy liczy się od dnia
powołania kuratora.
§ 6. (964) Przepisów § 1-5 nie stosuje się do rachunku zbiorczego w rozumieniu przepisów ustawy z
dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.
Art. 912. § 1. Jeżeli zajęte zostało prawo, z mocy którego dłużnik może żądać działu majątku,
zajęcie obejmuje wszystko to, co dłużnikowi z działu przypadnie. Gdy dłużnik otrzyma z działu
nieruchomość lub ułamkową jej część, sąd przeprowadziwszy dział zawiadomi o zajęciu sąd właściwy do
prowadzenia księgi wieczystej w celu ujawnienia zajęcia przez wpis w księdze wieczystej lub złożenie
zawiadomienia do zbioru dokumentów. Jeżeli wierzyciel w ciągu miesiąca po ukończeniu działu nie zażądał
przeprowadzenia egzekucji z mienia przypadłego dłużnikowi, przedmioty majątkowe, z których egzekucji
nie żądał, będą wolne od zajęcia.
§ 2. O zajęciu prawa, z mocy którego dłużnik może żądać działu, komornik zawiadomi wskazane
przez wierzyciela osoby, przeciwko którym dłużnikowi przysługuje prawo żądania działu.
Dział V. WYJAWIENIE MAJĄTKU
Art. 913. § 1. (965) Jeżeli zajęty w egzekucji majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia
egzekwowanych należności lub jeżeli wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał
w pełni zaspokojenia swej należności, może on żądać zobowiązania dłużnika do złożenia wykazu majątku
z wymienieniem rzeczy i miejsca, gdzie się znajdują, przypadających mu wierzytelności i innych praw
majątkowych oraz do złożenia przyrzeczenia według roty: "Świadomy znaczenia mych słów i
odpowiedzialności przed prawem zapewniam, że złożony przeze mnie wykaz majątku jest prawdziwy i
zupełny.".
§ 2. Wierzyciel może żądać wyjawienia majątku także przed wszczęciem egzekucji, jeżeli
uprawdopodobni, że nie uzyska zaspokojenia w pełni swej należności ze znanego mu majątku albo z
przypadających dłużnikowi bieżących świadczeń periodycznych za okres sześciu miesięcy.
Art. 914. § 1. Wniosek o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku składa się w sądzie właściwości
ogólnej dłużnika.
§ 2. (966) Do wniosku należy dołączyć odpis protokołu zajęcia lub inne dokumenty uzasadniające
obowiązek wyjawienia majątku, a jeżeli wniosek złożono przed wszczęciem egzekucji, także tytuł
wykonawczy.
Art. 915. § 1. (967) Sąd rozpoznaje wniosek po wezwaniu i wysłuchaniu stron, jeżeli się stawią.
§ 2. (968) Wykaz i przyrzeczenie sąd odbierze niezwłocznie. W uzasadnionych wypadkach sąd może
wyznaczyć dłużnikowi termin nie dłuższy niż tydzień.
§ 3. (969) Na postanowienie sądu w przedmiocie wyjawienia majątku przysługuje zażalenie. Wniesienie
zażalenia nie tamuje wykonania postanowienia o wyjawieniu majątku. Sąd może postąpić stosownie do
art. 396.
Art. 916. (970) Jeżeli dłużnik bez usprawiedliwionej przyczyny nie stawi się do sądu w celu złożenia
wykazu lub przyrzeczenia albo stawiwszy się wykazu nie złoży lub odmówi odpowiedzi na zadane mu
pytanie albo odmówi złożenia przyrzeczenia, sąd może skazać go na grzywnę lub nakazać przymusowe
doprowadzenie oraz może zastosować areszt nieprzekraczający miesiąca, z uwzględnieniem art. 276 § 2.
O skutkach tych dłużnik powinien być pouczony w wezwaniu na posiedzenie.
Art. 917. § 1. W razie zastosowania środków przymusu dłużnik może w każdej chwili złożyć wykaz i
przyrzeczenie. W wypadku gdy zastosowano wobec niego areszt, dłużnik może domagać się stawienia go
przed sąd w celu złożenia wykazu i przyrzeczenia. W wypadku tym sąd nie wzywając wierzyciela
niezwłocznie przyjmie wykaz i odbierze przyrzeczenie, po czym zwolni dłużnika.
§ 2. Wierzyciel, który nie był obecny przy tych czynnościach, może żądać ponownego wezwania
dłużnika w celu zadania mu pytań zmierzających do wykrycia przedmiotów, do których mogłaby być
skierowana egzekucja. Niestawiennictwo dłużnika lub odmowa odpowiedzi albo dodatkowego złożenia
przyrzeczenia pociąga za sobą skutki wymienione w artykule poprzedzającym. O skutkach tych dłużnik
powinien być pouczony w wezwaniu na posiedzenie.
Art. 918. (971) (skreślony).
Art. 9181. (972) Dłużnik, który złożył przyrzeczenie lub do którego zastosowano środki przymusu,
obowiązany jest do złożenia nowego wykazu i przyrzeczenia na żądanie tego samego lub innego
wierzyciela, gdy od złożenia przyrzeczenia lub wyczerpania środków przymusu upłynął okres jednego
roku.
Art. 919. Za osobę, która nie ma zdolności procesowej, wykaz i przyrzeczenie obowiązany jest
złożyć jej przedstawiciel ustawowy.
Art. 920. (973) § 1. Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do egzekucji prowadzonej z
urzędu, a także egzekucji alimentów.
§ 2. W razie egzekucji alimentów sąd prowadzi postępowanie o wyjawienie majątku także na wniosek
komornika.
Art. 9201. (974) § 1. (975) Przepisy art. 913-917, 919 i 920 stosuje się odpowiednio do wyjawienia
przez dłużnika stanu oszczędności na rachunkach bankowych w związku z żądaniem wydania książeczki
oszczędnościowej lub innego dowodu posiadania wkładu. W wykazie majątku dłużnik jest obowiązany
podać, czy i jakie oszczędności ma na rachunku bankowym, w jakim banku zostały zgromadzone, jeżeli
zaś nie posiada dowodu bankowego, jest obowiązany wskazać osobę, u której znajduje się ten dowód.
§ 2. Uchylenie się dłużnika od wydania książeczki oszczędnościowej lub innego odpowiedniego
dowodu albo wskazania osoby, u której się one znajdują, powoduje takie skutki, jak odmowa złożenia
wykazu albo udzielenia odpowiedzi na pytanie (art. 916).
Dział VI. EGZEKUCJA Z NIERUCHOMOŚCI
Rozdział 1. Przepisy wstępne
Art. 921. § 1. (976) Egzekucja z nieruchomości należy do komornika działającego przy sądzie, w
którego okręgu nieruchomość jest położona.
§ 2. Jeżeli nieruchomość jest położona w okręgu kilku sądów, wybór należy do wierzyciela. Jednakże
z postępowaniem wszczętym na wniosek jednego wierzyciela połączone będą postępowania wszczęte na
wniosek innych wierzycieli. W tym celu komornik, który rozpoczął egzekucję, o wszczęciu, a następnie o
ukończeniu egzekucji zawiadomi komornika, do którego, stosownie do paragrafu poprzedzającego,
mogłaby należeć egzekucja.
Art. 922. Uczestnikami postępowania oprócz wierzyciela i dłużnika są również osoby, którym
przysługują prawa rzeczowe ograniczone lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na
nieruchomości, a gdy przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste, także organ, który zawarł
umowę o użytkowanie wieczyste.
Rozdział 2. Zajęcie
Art. 923. Wskutek wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji z nieruchomości wymienionej we
wniosku komornik wzywa dłużnika, aby zapłacił dług w ciągu dwóch tygodni pod rygorem przystąpienia
do opisu i oszacowania.
Art. 9231. (977) § 1. Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w związku
małżeńskim stanowi podstawę do zajęcia nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego. Dalsze
czynności egzekucyjne dopuszczalne są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko
obojgu małżonkom.
§ 2. Jeżeli małżonek dłużnika sprzeciwi się zajęciu, o sprzeciwie komornik niezwłocznie zawiadamia
wierzyciela, który w terminie tygodniowym powinien wystąpić o nadanie przeciwko małżonkowi dłużnika
klauzuli wykonalności pod rygorem umorzenia egzekucji z zajętej nieruchomości.
Art. 924. Jednocześnie z wysłaniem dłużnikowi wezwania komornik przesyła do sądu właściwego do
prowadzenia księgi wieczystej wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub
o złożenie wniosku do zbioru dokumentów.
Art. 925. § 1. W stosunku do dłużnika nieruchomość jest zajęta z chwilą doręczenia mu wezwania.
W stosunku do dłużnika, któremu nie doręczono wezwania, jako też w stosunku do osób trzecich,
nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku komornika
do zbioru dokumentów.
§ 2. Jednakże w stosunku do każdego, kto wiedział o wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z
chwilą, gdy o wszczęciu egzekucji powziął wiadomość, chociażby wezwanie nie zostało jeszcze dłużnikowi
wysłane ani wpis w księdze wieczystej nie był jeszcze dokonany.
§ 3. O dokonanym zajęciu komornik zawiadamia wierzyciela.
Art. 926. § 1. (978) Postępowania egzekucyjne toczące się co do kilku nieruchomości tego samego
dłużnika lub co do kilku części tej samej nieruchomości, jak również postępowania egzekucyjne dotyczące
części nieruchomości i jej całości, mogą być połączone w jedno postępowanie, jeżeli odpowiada to celowi
egzekucji, a nie ma przeszkód natury prawnej lub gospodarczej. Połączenie zarządza na wniosek jednej ze
stron komornik, a gdy nieruchomości są położone w okręgach różnych sądów rejonowych, sąd okręgowy
przełożony nad sądem rejonowym, w którego okręgu wszczęto pierwszą egzekucję.
§ 2. Postępowanie można rozdzielić, jeżeli w dalszym jego toku odpadną przyczyny, które
spowodowały połączenie.
Art. 927. Wierzyciel, który skierował egzekucję do nieruchomości po jej zajęciu przez innego
wierzyciela, przyłącza się do postępowania wszczętego wcześniej i nie może żądać powtórzenia czynności
już dokonanych; poza tym ma te same prawa co pierwszy wierzyciel.
Art. 928. W celu dopilnowania praw osoby, której miejsce pobytu nie jest znane i której z powodu
nieobecności nie można dokonywać doręczeń, sąd na wniosek komornika ustanowi kuratora do
zastępowania osoby nieobecnej. Kurator będzie wykonywał swe czynności także w interesie innych osób,
którym w dalszym toku postępowania doręczenia nie będą mogły być dokonane. Kurator może jednak
reprezentować równocześnie tylko osoby, których interesy nie są sprzeczne.
Art. 929. § 1. Zajęcie obejmuje nieruchomość i to wszystko, co według przepisów prawa
rzeczowego stanowi przedmiot obciążenia hipoteką.
§ 2. Jeżeli egzekucję prowadzi się w poszukiwaniu należności z umów ubezpieczenia lub
wierzytelności zabezpieczonych hipoteką, zajęcie obejmuje także prawa wynikające z umów ubezpieczenia
przedmiotów wymienionych w paragrafie poprzedzającym.
§ 3. (979) Komornik z urzędu zbada, czy ruchomości, wierzytelności lub prawa zajęte według
przepisów § 1 i § 2 nie są obciążone zastawem rejestrowym. Przepisy art. 8051 § 1 i § 4 stosuje się
odpowiednio.
Art. 930. § 1. Rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze
postępowanie. Nabywca może uczestniczyć w postępowaniu w charakterze dłużnika. W każdym razie
czynności egzekucyjne są ważne tak w stosunku do dłużnika, jak i w stosunku do nabywcy.
§ 2. Rozporządzenia przedmiotami podlegającymi zajęciu razem z nieruchomością po ich zajęciu są
nieważne. Nie dotyczy to rozporządzeń zarządcy nieruchomości w zakresie jego ustawowych uprawnień.
§ 3. (980) Obciążenie nieruchomości przez dłużnika po jej zajęciu oraz rozporządzenie opróżnionym
miejscem hipotecznym jest nieważne. W razie wpisania hipoteki przymusowej po zajęciu nieruchomości
zabezpieczona nią wierzytelność nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przewidzianego dla należności
zabezpieczonych hipotecznie.
Art. 931. § 1. Zajętą nieruchomość pozostawia się w zarządzie dłużnika, do którego stosuje się
wówczas przepisy o zarządcy.
§ 2. Jeżeli prawidłowe sprawowanie zarządu tego wymaga, sąd odejmie dłużnikowi zarząd i ustanowi
innego zarządcę; to samo dotyczy ustanowionego zarządcy.
§ 3. Sąd oddali wniosek o ustanowienie innego zarządcy, jeżeli sprawowanie zarządu wymaga
kosztów, na których pokrycie nie wystarczają na razie dochody bieżące, a wnioskodawca nie złoży w ciągu
tygodnia kwoty wyznaczonej przez sąd.
§ 4. Jeżeli dłużnik, któremu odjęto zarząd, w chwili zajęcia korzystał z pomieszczeń w zajętej
nieruchomości, należy mu je pozostawić. Sąd może jednak na wniosek wierzyciela zarządzić odebranie
pomieszczeń, jeżeli dłużnik lub jego domownik przeszkadza zarządcy w wykonywaniu zarządu. Zarządca
może zatrudniać dłużnika i jego rodzinę za wynagrodzeniem, które ustali sąd.
Art. 932. (981) (uchylony).
Art. 933. Jeżeli zarządca przy obejmowaniu zarządu napotyka przeszkody, komornik na polecenie
sądu wprowadza go w zarząd nieruchomości.
Art. 934. Po ustanowieniu zarządcy komornik wzywa wskazane przez wierzyciela osoby, aby
przypadające od nich tak zaległe, jak i przyszłe świadczenia, które stanowią dochód z nieruchomości,
uiszczały do rąk zarządcy. W wezwaniu należy uprzedzić, że uiszczenie do rąk dłużnika będzie
bezskuteczne w stosunku do wierzyciela.
Art. 935. § 1. Zarządca zajętej nieruchomości obowiązany jest wykonywać czynności potrzebne do
prowadzenia prawidłowej gospodarki. Ma on prawo pobierać zamiast dłużnika wszelkie pożytki z
nieruchomości, spieniężać je w granicach zwykłego zarządu oraz prowadzić sprawy, które przy
wykonywaniu takiego zarządu okażą się potrzebne. W sprawach wynikających z zarządu nieruchomością
zarządca może pozywać i być pozywany.
§ 2. Zarządcy wolno zaciągać tylko takie zobowiązania, które mogą być zaspokojone z dochodów z
nieruchomości i są gospodarczo uzasadnione.
§ 3. Czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu zarządca może wykonywać tylko za zgodą
stron, a w jej braku - za zezwoleniem sądu, który przed wydaniem postanowienia wysłucha wierzyciela,
dłużnika i zarządcę, chyba że zwłoka groziłaby szkodą.
Art. 936. Zarząd nie ma wpływu na umowy najmu lub dzierżawy obowiązujące w chwili jego
ustanowienia. Zarządcy wolno jednak wypowiadać tego rodzaju umowy z zachowaniem obowiązujących
przepisów oraz zawierać umowy na czas przyjęty przez zwyczaj miejscowy. Do wydzierżawiania
nieruchomości wymagana jest zgoda stron, a w jej braku - zezwolenie sądu.
Art. 937. § 1. Zarządca składa sądowi w wyznaczonych terminach co najmniej raz w roku oraz po
ukończeniu zarządu sprawozdania ze swych czynności, jak również udokumentowane sprawozdania
rachunkowe.
§ 2. Sąd po wysłuchaniu wierzycieli, dłużnika i zarządcy oraz po rozpatrzeniu sprawozdań, a
zwłaszcza przedstawionych w nich pozycji rachunkowych, zatwierdza sprawozdania zarządcy albo
odmawia ich zatwierdzenia w całości lub w części.
Art. 938. § 1. (982) Zarządca odpowiada za szkodę wyrządzoną na skutek nienależytego wykonywania
obowiązków.
§ 2. Zarządca, który bez usprawiedliwionej przyczyny nie złożył w oznaczonym terminie przepisanego
sprawozdania lub nie wykonał innych przez sąd wydanych poleceń, może być skazany na grzywnę.
Art. 939. § 1. Zarządca może żądać wynagrodzenia oraz zwrotu wydatków, które w związku z
zarządem poniósł z własnych funduszów. Wysokość wynagrodzenia sąd określi odpowiednio do nakładu
pracy i dochodowości nieruchomości.
§ 2. Jednakże zarządcy, który jest dłużnikiem, nie należy się wynagrodzenie; może on tylko pokrywać
z pożytków z nieruchomości najkonieczniejsze potrzeby własne i rodziny w rozmiarze, jaki oznaczy sąd,
oraz swoje wydatki związane z zarządem.
§ 3. (983) (uchylony).
§ 4. Roszczeń o wynagrodzenie za sprawowanie zarządu i o zwrot poniesionych w związku z
zarządem wydatków nie można dochodzić powództwem. Zarządca traci roszczenia, jeżeli ich nie zgłosił w
ciągu miesiąca po ustąpieniu z zarządu lub po jego ustaniu.
Art. 940. Z dochodów z nieruchomości zarządca pokrywa w następującej kolejności:
1) koszty egzekucji wraz ze swoim wynagrodzeniem oraz zwrot własnych wydatków;
2) bieżące należności pracowników zatrudnionych w nieruchomości lub w przedsiębiorstwach
znajdujących się na niej i należących do dłużnika;
3) bieżąco przypadające w toku zarządu alimenty przyznane wykonalnym wyrokiem sądowym od
dłużnika. Uprawnienie to nie przysługuje członkom rodziny dłużnika pozostającym z nim we
wspólnym gospodarstwie domowym w chwili wszczęcia egzekucji;
4) bieżące należności podatkowe z nieruchomości oraz bieżące należności z tytułu ubezpieczenia
społecznego pracowników wymienionych w pkt 2;
5) zobowiązania związane z wykonywaniem zarządu;
6) należności z tytułu ubezpieczenia nieruchomości, jej przynależności i pożytków.
Art. 941. (984) Nadwyżkę dochodów po pokryciu wydatków wymienionych w art. 940, za czas do dnia
przejścia własności nieruchomości na nabywcę, zarządca składa na rachunek depozytowy sądu. Nadwyżkę
dołącza się do ceny, która będzie uzyskana za nieruchomości. Jeżeli egzekucja ulega umorzeniu,
nadwyżkę tę otrzymuje dłużnik.
Rozdział 3. Opis i oszacowanie
Art. 942. Po upływie terminu określonego w wezwaniu dłużnika do zapłaty długu komornik na
wniosek wierzyciela dokonuje opisu i oszacowania zajętej nieruchomości.
Art. 943. § 1. Przy wniosku o dokonanie opisu i oszacowania wierzyciel powinien:
1) (985) złożyć wyciąg - a w razie potrzeby odpis księgi wieczystej albo zaświadczenie sądu wystawione
na podstawie zbioru dokumentów prowadzonego dla nieruchomości, zawierające wskazanie jej
właściciela i wykaz ujawnionych w tym zbiorze obciążeń, jeżeli zaś nieruchomość jest objęta
katastrem nieruchomości - także odpowiedni wyciąg;
2) wskazać miejsce zamieszkania uczestników postępowania.
§ 2. Jeżeli nieruchomość nie ma księgi wieczystej, wierzyciel powinien złożyć inny dokument
stwierdzający własność dłużnika.
§ 3. Dokumentów wskazanych w paragrafie poprzedzającym może żądać od właściwych organów
także komornik.
Art. 944. (986) (uchylony).
Art. 945. § 1. O terminie opisu i oszacowania komornik zawiadamia znanych mu uczestników.
§ 2. (987) Komornik wzywa ponadto przez obwieszczenie publiczne w budynku sądowym i w lokalu
wójta (burmistrza, prezydenta miasta) uczestników, o których nie ma wiadomości, oraz inne osoby, które
roszczą sobie prawa do nieruchomości i przedmiotów razem z nią zajętych, aby przed ukończeniem opisu
zgłosiły swoje prawa.
§ 3. Zawiadomienia i obwieszczenia powinny być dokonane nie później niż na dwa tygodnie przed
rozpoczęciem opisu.
Art. 946. § 1. (988) Na wniosek wierzyciela lub dłużnika, zgłoszony nie później niż podczas opisu i
oszacowania, jak również z urzędu może być wystawiona na licytację wydzielona część zajętej
nieruchomości, której cena wywołania wystarcza na zaspokojenie wierzyciela egzekwującego. O
wydzieleniu rozstrzyga komornik po oszacowaniu nieruchomości.
§ 2. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
§ 3. W razie wydzielenia części, dalsze postępowanie co do reszty nieruchomości będzie zawieszone
do czasu ukończenia licytacji wydzielonej części.
Art. 947. § 1. W protokole opisu i oszacowania komornik wymieni:
1) oznaczenie nieruchomości, jej granice, a w miarę możności jej obszar oraz oznaczenie księgi
wieczystej lub zbioru dokumentów;
2) budowle i inne urządzenia ze wskazaniem ich przeznaczenia gospodarczego oraz przynależności
nieruchomości, jak również zapasy objęte zajęciem;
3) stwierdzone prawa i obciążenia;
4) umowy ubezpieczenia;
5) osoby, w których posiadaniu znajduje się nieruchomość, jej przynależności i pożytki;
6) sposób korzystania z nieruchomości przez dłużnika;
7) oszacowanie z podaniem jego podstaw;
8) zgłoszone prawa do nieruchomości;
9) inne szczegóły istotne dla oznaczenia lub oszacowania nieruchomości.
§ 11. (989) Jeżeli na ruchomościach, wierzytelnościach lub prawach zajętych wspólnie z nieruchomością
ustanowiony został zastaw rejestrowy, w opisie należy wymienić przedmiot obciążony zastawem
rejestrowym oraz wierzytelność, którą zastaw ten zabezpiecza.
§ 2. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości określi szczegółowy sposób przeprowadzenia opisu i
oszacowania nieruchomości.
Art. 948. § 1. (990) Oszacowania nieruchomości dokonuje powołany przez komornika biegły
uprawniony do szacowania nieruchomości na podstawie odrębnych przepisów. Jeżeli jednak nieruchomość
była w okresie sześciu miesięcy przed zajęciem oszacowana dla potrzeb obrotu rynkowego i oszacowanie
to odpowiada wymogom oszacowania nieruchomości w egzekucji z nieruchomości, nowego oszacowania
nie dokonuje się.
§ 2. W oszacowaniu należy podać osobno wartość nieruchomości, budowli i innych urządzeń,
przynależności i pożytków oraz osobno wartość całości, jak również wartość części nieruchomości, która w
myśl art. 946 została wydzielona celem wystawienia oddzielnie na licytację. Wartości powyższe należy
podać tak z uwzględnieniem, jak i bez uwzględnienia praw, które pozostają w mocy bez zaliczenia na cenę
nabycia, oraz wartości praw nie określonych sumą pieniężną obciążających nieruchomość, w szczególności
świadczeń z tytułu takich praw.
Art. 949. Jeżeli zostały zgłoszone prawa osób trzecich do nieruchomości, budowli lub innych
urządzeń, przynależności lub pożytków albo gdy rzeczy takie znajdują się we władaniu osób trzecich,
oznacza się osobno wartość rzeczy spornej, osobno wartość całości po wyłączeniu tej rzeczy, wreszcie
osobno wartość całości tak z uwzględnieniem, jak i bez uwzględnienia praw, które pozostają w mocy bez
zaliczenia na cenę nabycia, oraz wartości praw nie określonych sumą pieniężną, obciążających
nieruchomość, w szczególności świadczeń z tytułu takich praw.
Art. 950. Termin do zaskarżenia opisu i oszacowania liczy się od dnia jego ukończenia. Na
postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
Art. 951. (991) Jeżeli w stanie nieruchomości pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowania a
terminem licytacyjnym zajdą istotne zmiany, na wniosek wierzyciela lub dłużnika może nastąpić
dodatkowy opis i oszacowanie.
Rozdział 4. Obwieszczenie o licytacji
Art. 952. (992) Zajęta nieruchomość ulega sprzedaży przez licytację publiczną. Termin licytacji nie
może być wyznaczony wcześniej niż po upływie dwóch tygodni po uprawomocnieniu się opisu i
oszacowania ani też przed uprawomocnieniem się wyroku, na podstawie którego wszczęto egzekucję.
Art. 953. § 1. Komornik ogłosi o licytacji przez publiczne obwieszczenie, w którym wymienia:
1) nieruchomość, która ma być sprzedana, ze wskazaniem miejsca jej położenia i przeznaczenia
gospodarczego, imienia i nazwiska dłużnika wraz z podaniem księgi wieczystej i miejsca jej
przechowania lub z oznaczeniem zbioru dokumentów i sądu, w którym zbiór ten jest prowadzony;
2) czas i miejsce licytacji;
3) sumę oszacowania i cenę wywołania;
4) (993) wysokość rękojmi, którą licytant przystępujący do przetargu powinien złożyć, z zaznaczeniem, że
rękojmia może być również złożona w książeczce oszczędnościowej zaopatrzonej w upoważnienie
właściciela książeczki do wypłaty całego wkładu stosownie do prawomocnego postanowienia sądu o
utracie rękojmi albo w inny wskazany przez komornika sposób;
5) czas, w którym w ciągu dwóch tygodni przed licytacją wolno będzie oglądać nieruchomość oraz
przeglądać w sądzie akta postępowania egzekucyjnego;
ponadto w obwieszczeniu należy podać:
6) wzmiankę, że prawa osób trzecich nie będą przeszkodą do licytacji i przysądzenia własności na rzecz
nabywcy bez zastrzeżeń, jeżeli osoby te przed rozpoczęciem przetargu nie złożą dowodu, iż wniosły
powództwo o zwolnienie nieruchomości lub przedmiotów razem z nią zajętych od egzekucji i uzyskały
w tym zakresie orzeczenie wstrzymujące egzekucję;
7) wyjaśnienie, że użytkowanie, służebności i prawa dożywotnika, jeżeli nie są ujawnione w księdze
wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów i nie zostaną zgłoszone najpóźniej
na trzy dni przed rozpoczęciem licytacji, nie będą uwzględnione w dalszym toku egzekucji i wygasną z
chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności.
§ 2. (994) (skreślony).
§ 3. (995) (skreślony).
Art. 954. (996) Obwieszczenie o licytacji doręcza się:
1) uczestnikom postępowania,
2) organowi gminy, urzędowi skarbowemu miejsca położenia nieruchomości oraz organom ubezpieczeń
społecznych z wezwaniem, aby najpóźniej w terminie licytacji zgłosiły zestawienie podatków i innych
danin publicznych, należnych do dnia licytacji.
Art. 955. § 1. (997) Obwieszczenie o licytacji należy co najmniej dwa tygodnie przed jej terminem
ogłosić publicznie w budynku sądowym i w lokalu organu gminy, w dzienniku poczytnym w danej
miejscowości oraz na stronie internetowej Krajowej Rady Komorniczej.
§ 2. Na wniosek i koszt strony komornik może zarządzić ogłoszenie również w inny wskazany przez
nią sposób.
§ 3. W ogłoszeniu w dzienniku wystarczy oznaczenie nieruchomości, czasu i miejsca licytacji, sumy
oszacowania i ceny wywołania oraz wysokości rękojmi, jaką licytant powinien złożyć.
Art. 956. Jeżeli egzekucja dotyczy jednej lub kilku nieruchomości położonych w różnych okręgach
sądowych, obwieszczenie wywiesza się ponadto we wszystkich właściwych sądach, a jeżeli obwieszczenie
ma być także ogłoszone w prasie, ogłasza się je w dziennikach poczytnych w okręgach tych sądów.
Art. 957. (998) (uchylony).
Art. 958. (999) § 1. Z chwilą obwieszczenia o licytacji nieruchomości wchodzącej w skład
gospodarstwa rolnego współwłaścicielowi tej nieruchomości, który nie jest dłużnikiem osobistym,
przysługuje aż do trzeciego dnia przed licytacją prawo przejęcia nieruchomości na własność w cenie nie
niższej od sumy oszacowania. Przy wniosku o przejęcie wnioskodawca powinien złożyć rękojmię, chyba że
ustawa go od niej zwalnia.
§ 2. Jeżeli kilku współwłaścicieli zgłosi wniosek o przejęcie, pierwszeństwo przysługuje temu z nich,
który prowadzi gospodarstwo rolne lub pracuje w nim. Jeżeli warunek ten spełnia kilku współwłaścicieli
albo nie spełnia go żaden z nich, sąd przyzna pierwszeństwo temu współwłaścicielowi, który daje
najlepszą gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Art. 959. O pierwszeństwie przejęcia nieruchomości w myśl dwóch artykułów poprzedzających
rozstrzyga sąd, wydając postanowienie o przybiciu.
Art. 960. Jeżeli nikt z prawa przejęcia nieruchomości na podstawie trzech artykułów
poprzedzających wcześniej nie skorzysta albo jeżeli przedmiotem egzekucji nie jest nieruchomość rolna,
komornik po dokonaniu obwieszczeń przedstawia akta sądowi. W razie spostrzeżenia niedokładności lub
wadliwości postępowania sąd poleci komornikowi ich usunięcie.
Art. 961. (1000) (uchylony).
Rozdział 5. Warunki licytacyjne
Art. 962. § 1. Przystępujący do przetargu obowiązany jest złożyć rękojmię w wysokości jednej
dziesiątej części sumy oszacowania.
§ 2. (1001) (uchylony).
Art. 963. Rękojmię złożoną przez licytanta, któremu udzielono przybicia, zatrzymuje się; pozostałym
licytantom zwraca się ją niezwłocznie.
Art. 964. § 1. Nie składa rękojmi osoba, której przysługuje ujawnione w opisie i oszacowaniu prawo,
jeżeli jego wartość nie jest niższa od wysokości rękojmi i jeżeli do tej wysokości znajduje ono pokrycie w
cenie wywołania wraz z prawami stwierdzonymi w opisie i oszacowaniu, korzystającymi z pierwszeństwa
przed jej prawem.
§ 2. Jeżeli w warunkach przewidzianych w paragrafie poprzedzającym wartość prawa jest niższa od
wysokości rękojmi albo też prawo znajduje tylko częściowe pokrycie w cenie wywołania, wysokość rękojmi
obniża się w pierwszym wypadku do różnicy między pełną rękojmią a wartością prawa, w drugim zaś
wypadku do części wartości prawa nie pokrytej w cenie wywołania.
Art. 965. Najniższa suma, za którą nieruchomość można nabyć na pierwszej licytacji (cena
wywołania), wynosi trzy czwarte sumy oszacowania.
Art. 966. Suma przypadająca w chwili zajęcia na podstawie umowy ubezpieczenia dłużnikowi,
przeciwko któremu toczy się postępowanie egzekucyjne, przechodzi na nabywcę i to również w części nie
podlegającej zajęciu. O sumę tę podwyższa się cenę nabycia.
Art. 967. (1002) Po uprawomocnieniu się postanowienia o przybiciu sąd wzywa licytanta, który uzyskał
przybicie (nabywcę), aby w ciągu dwóch tygodni od otrzymania wezwania złożył na rachunek depozytowy
sądu cenę nabycia z potrąceniem rękojmi złożonej w gotówce. Na wniosek nabywcy sąd może oznaczyć
dłuższy termin uiszczenia ceny nabycia, nieprzekraczający jednak miesiąca.
Art. 968. § 1. Nabywca może zaliczyć na poczet ceny własną wierzytelność lub jej część, jeżeli
znajduje ona pokrycie w cenie nabycia.
§ 2. Za zgodą wierzyciela, którego wierzytelność znajduje pokrycie w cenie nabycia, nabywca może
tę wierzytelność zaliczyć na poczet ceny. Zgoda wierzyciela powinna być stwierdzona dokumentem z
podpisem urzędowo poświadczonym lub wyrażona do protokołu sądowego nie później niż w terminie, w
którym nabywca ma obowiązek uiścić cenę nabycia.
Art. 969. § 1. Jeżeli nabywca nie wykonał w terminie warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny,
traci rękojmię, a skutki przybicia wygasają. Uiszczoną część ceny zwraca się. Następstwa te sąd stwierdza
postanowieniem, na które przysługuje zażalenie.
§ 2. Od nabywcy nie składającego rękojmi, który nie wykonał warunków licytacyjnych, ściąga się
rękojmię w trybie egzekucji należności sądowych.
§ 3. Z rękojmi utraconej przez nabywcę lub od niego ściągniętej pokrywa się koszty egzekucji
związane ze sprzedażą, a resztę przelewa się na dochód Skarbu Państwa.
Art. 970. Po uprawomocnieniu się postanowienia stwierdzającego wygaśnięcie przybicia wierzyciel
może żądać wyznaczenia ponownej licytacji.
Art. 971. Nabywca nie może żądać unieważnienia nabycia ani zmniejszenia ceny z powodu wad
nieruchomości lub przedmiotów razem z nią nabytych.
Rozdział 6. Licytacja
Art. 972. Licytacja odbywa się publicznie w obecności i pod nadzorem sędziego.
Art. 973. Po wywołaniu licytacji komornik podaje do wiadomości obecnych:
1) przedmiot przetargu;
2) cenę wywołania;
3) sumę rękojmi;
4) termin uiszczenia ceny nabycia;
5) ciążące na nieruchomości zaległości w podatkach państwowych oraz innych daninach publicznych,
jeżeli wysokość tych sum jest zgłoszona, z wyjaśnieniem, które z nich obciążają nabywcę bez
zaliczenia na cenę nabycia;
6) prawa obciążające nieruchomość, które będą utrzymane w mocy z zaliczeniem i bez zaliczenia na
cenę nabycia;
7) wynikające z akt zmiany w stanie faktycznym i prawnym nieruchomości, jeżeli zaszły po jej opisie i
oszacowaniu.
Art. 974. Przedmiotem przetargu jest nieruchomość według stanu objętego opisem i oszacowaniem
z uwzględnieniem zmian podanych do wiadomości przez komornika na terminie licytacyjnym.
Art. 975. Jeżeli ma być sprzedanych kilka nieruchomości lub kilka części jednej nieruchomości,
dłużnik ma prawo wskazać kolejność, w jakiej ma być przeprowadzony przetarg poszczególnych
nieruchomości lub części.
Art. 976. § 1. (1003) W przetargu nie mogą uczestniczyć: dłużnik, komornik, ich małżonkowie, dzieci,
rodzice i rodzeństwo oraz osoby obecne na licytacji w charakterze urzędowym, licytant, który nie wykonał
warunków poprzedniej licytacji, osoby, które mogą nabyć nieruchomość tylko za zezwoleniem organu
państwowego, a zezwolenia tego nie przedstawiły.
§ 2. Stawienie się jednego licytanta wystarcza do odbycia przetargu.
Art. 977. (1004) Pełnomocnictwo do udziału w przetargu powinno być stwierdzone dokumentem z
podpisem urzędowo poświadczonym. Podpisy na pełnomocnictwach udzielonych przez państwowe
jednostki organizacyjne lub jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego oraz na pełnomocnictwach
udzielonych adwokatom lub radcom prawnym nie wymagają poświadczenia.
Art. 978. § 1. Przetarg odbywa się ustnie.
§ 2. (1005) Postąpienie nie może wynosić mniej niż jeden procent ceny wywołania, z zaokrągleniem
wzwyż do pełnych złotych.
§ 3. Zaofiarowana cena przestaje wiązać, gdy inny licytant zaofiarował cenę wyższą.
Art. 979. § 1. Jeżeli w tym samym postępowaniu ma być sprzedanych kilka nieruchomości lub kilka
części jednej nieruchomości i jeżeli za te, które już zostały sprzedane, osiągnięto cenę wystarczającą na
zaspokojenie należności wierzyciela egzekwującego i kosztów egzekucyjnych, komornik wstrzyma przetarg
pozostałych nieruchomości lub ich części.
§ 2. Jeżeli przy podziale sumy uzyskanej za sprzedane niektóre tylko nieruchomości lub niektóre
części nieruchomości okaże się, że należność wierzyciela i koszty egzekucji istotnie znajdują w tej sumie
pełne pokrycie, egzekucję co do pozostałych nieruchomości lub części nieruchomości należy umorzyć.
Art. 980. Po ustaniu postąpień komornik, uprzedzając obecnych, że po trzecim obwieszczeniu dalsze
postąpienia nie będą przyjęte, obwieści trzykrotnie ostatnio zaofiarowaną cenę, zamknie przetarg i
wymieni licytanta, który zaofiarował najwyższą cenę.
Art. 981. Jeżeli należność wierzyciela będzie uiszczona wraz z kosztami przed zamknięciem
przetargu, komornik umorzy egzekucję.
Art. 982. § 1. (1006) Jeżeli na licytacji nikt nie przystąpił do przetargu, a przedmiotem egzekucji jest
nieruchomość rolna, współwłaściciel nieruchomości wystawionej na licytację i nie będący dłużnikiem
osobistym, ma prawo przejęcia nieruchomości na własność w cenie nie niższej od trzech czwartych sumy
oszacowania. Art. 958 § 2 stosuje się odpowiednio.
§ 2. Wniosek o przejęcie nieruchomości należy zgłosić w ciągu tygodnia od licytacji, składając
równocześnie rękojmię, chyba że ustawa wnioskodawcę od niej zwalnia.
§ 3. (1007) Jeżeli na licytacji nikt nie przystąpił do przetargu, a przedmiotem egzekucji jest spółdzielcze
własnościowe prawo do lokalu, wierzyciel hipoteczny może przejąć to prawo za cenę nie niższą od trzech
czwartych sumy oszacowania; wniosek o przejęcie należy zgłosić w ciągu tygodnia od licytacji. Wierzyciel
hipoteczny nie składa rękojmi.
Art. 983. Jeżeli nikt nie zgłosił wniosku o przejęcie nieruchomości w myśl artykułu poprzedzającego
albo przedmiot egzekucji nie jest nieruchomością rolną, komornik na wniosek wierzyciela wyznacza drugą
licytację, na której cena wywołania stanowi dwie trzecie sumy oszacowania. Cena ta jest najniższa, za
którą można nabyć nieruchomość.
Art. 984. § 1. (1008) Jeżeli również na drugiej licytacji nikt nie przystąpi do przetargu, przejęcie
nieruchomości na własność może nastąpić w cenie nie niższej od dwóch trzecich części sumy
oszacowania, przy czym prawo przejęcia przysługuje wierzycielowi egzekwującemu i hipotecznemu oraz
współwłaścicielowi. Jeżeli przedmiotem egzekucji jest nieruchomość rolna, stosuje się art. 982 z
wynikającą z niniejszego przepisu zmianą co do ceny przejęcia. W wypadku gdy osoby określone w art.
982 nie skorzystają z prawa przejęcia nieruchomości rolnej, prawo to przysługuje także wierzycielowi
egzekwującemu i hipotecznemu.
§ 2. Wniosek o przejęcie nieruchomości wierzyciel powinien złożyć sądowi w ciągu tygodnia po
licytacji, składając jednocześnie rękojmię, chyba że ustawa go od niej zwalnia.
§ 3. Jeżeli kilku wierzycieli składa wniosek o przejęcie, pierwszeństwo przysługuje temu, kto
zaofiarował cenę wyższą, a przy równych cenach - temu, czyja należność jest większa.
Art. 985. § 1. Jeżeli po drugiej licytacji żaden z wierzycieli nie przejął nieruchomości na własność,
postępowanie egzekucyjne umarza się i nowa egzekucja z tej nieruchomości może być wszczęta dopiero
po upływie roku.
§ 2. Jeżeli wniosek o wszczęcie nowej egzekucji złożono przed upływem trzech lat od daty drugiej
licytacji, komornik dokona nowego opisu i oszacowania tylko na wniosek wierzyciela lub dłużnika. Dłużnik
może złożyć taki wniosek przed upływem dwóch tygodni od daty ponownego doręczenia mu wezwania do
zapłaty, o czym należy go uprzedzić przy doręczeniu wezwania.
Art. 986. Skargę na czynności komornika w toku licytacji aż do zamknięcia przetargu zgłasza się
ustnie sędziemu nadzorującemu, który natychmiast ją rozstrzyga.
Rozdział 7. Przybicie
Art. 987. Po zamknięciu przetargu sąd w osobie sędziego, pod którego nadzorem odbywa się
licytacja, wydaje na posiedzeniu jawnym postanowienie co do przybicia na rzecz licytanta, który
zaofiarował najwyższą cenę, po wysłuchaniu tak jego, jak i obecnych uczestników.
Art. 988. § 1. Postanowienie o przybiciu ogłasza się niezwłocznie po ukończeniu przetargu;
ogłoszenie można jednak odroczyć najdalej na tydzień, jeżeli zgłoszono skargę, której natychmiastowe
rozstrzygnięcie nie jest możliwe, jak również z innych ważnych przyczyn.
§ 2. Jeżeli skargi lub zażalenia wniesione w toku postępowania egzekucyjnego nie są jeszcze
prawomocnie rozstrzygnięte, sąd może wstrzymać wydanie postanowienia co do udzielenia przybicia.
Art. 989. Gdy przejęcie nieruchomości na własność ma nastąpić po niedojściu do skutku drugiej
licytacji, sąd udzieli przybicia na rzecz przejmującego nieruchomość po wysłuchaniu wnioskodawcy oraz
uczestników, jeżeli stawią się na posiedzenie.
Art. 990. W postanowieniu o przybiciu wymienia się imię i nazwisko nabywcy, oznaczenie
nieruchomości, datę przetargu i cenę nabycia.
Art. 991. § 1. Sąd odmówi przybicia z powodu naruszenia przepisów postępowania w toku licytacji,
jeżeli uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik przetargu.
§ 2. Sąd odmówi również przybicia, jeżeli postępowanie podlegało umorzeniu lub zawieszeniu albo
jeżeli uczestnik nie otrzymał zawiadomienia o licytacji, chyba że z tego powodu nie nastąpiło naruszenie
jego praw albo że będąc na licytacji nie wystąpił ze skargą na to uchybienie.
Art. 992. Jeżeli sąd odmówi przybicia, komornik na wniosek wierzyciela wyznaczy ponowną licytację.
Art. 993. § 1. Jeżeli przybicie nie następuje niezwłocznie po ukończeniu przetargu, sąd na wniosek
licytanta, który zaofiarował najwyższą cenę, może, w wypadku gdy zarządcą jest dłużnik, odjąć mu zarząd
i ustanowić innego zarządcę.
§ 2. Po przybiciu sąd wyda zarządzenie, o którym mowa w paragrafie poprzedzającym, na wniosek
nabywcy lub uczestnika postępowania. Nabywca może być na własne żądanie ustanowiony zarządcą,
jeżeli oprócz rękojmi złożył w gotówce nie mniej niż piątą część ceny nabycia albo jeżeli do tej wysokości
przysługuje mu prawo zaliczenia swej wierzytelności na poczet ceny nabycia.
§ 3. W razie wygaśnięcia skutków przybicia bez równoczesnego umorzenia egzekucji sąd wyda
postanowienie co do osoby zarządcy, jeżeli dotychczasowym zarządcą był nabywca.
Art. 994. Jeżeli nabywca nie uzyska przysądzenia własności, należność przypadająca na niego z
tytułu zarządu będzie pokryta z pierwszeństwem przed innymi jego zobowiązaniami z kwot pieniężnych
złożonych na poczet ceny poza rękojmią.
Art. 995. Osoba, na rzecz której udzielono przybicia, uzyskuje, jeżeli wykona warunki licytacyjne,
prawo do przysądzenia jej własności nieruchomości.
Art. 996. Postanowienie o przybiciu, które zapadło na posiedzeniu niejawnym, doręcza się
wierzycielowi, dłużnikowi, nabywcy i osobom, które w toku licytacji zaskarżyły czynności związane z
udzielaniem przybicia, jako też zarządcy, który nie jest dłużnikiem, postanowienie zaś o odmowie przybicia
- wierzycielowi, dłużnikowi i licytantowi, który zaofiarował najwyższą cenę.
Art. 997. Na postanowienie sądu co do przybicia przysługuje zażalenie. Podstawą zażalenia nie
mogą być takie uchybienia przepisów postępowania, które nie naruszają praw skarżącego.
Rozdział 8. Przysądzenie własności
Art. 998. § 1. Po uprawomocnieniu się przybicia i wykonaniu przez nabywcę warunków licytacyjnych
lub postanowieniu o ustaleniu ceny nabycia i wpłaceniu całej ceny przez Skarb Państwa sąd wydaje
postanowienie o przysądzeniu własności.
§ 2. Na postanowienie co do przysądzenia własności przysługuje zażalenie. Podstawą zażalenia nie
mogą być uchybienia sprzed uprawomocnienia się przybicia.
Art. 999. § 1. (1009) Prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności przenosi własność na
nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz
przez wpis w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów. Prawomocne
postanowienie o przysądzeniu własności jest także tytułem egzekucyjnym do wprowadzenia nabywcy w
posiadanie nieruchomości.
§ 2. Od chwili uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności na rzecz nabywcy należą
do niego pożytki z nieruchomości. Powtarzające się daniny publiczne przypadające z nieruchomości od
dnia prawomocności postanowienia o przysądzeniu własności ponosi nabywca. Świadczenia
publiczno-prawne nie powtarzające się nabywca ponosi tylko wtedy, gdy ich płatność przypada w dniu
uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności lub po tym dniu.
§ 3. (1010) (uchylony).
Art. 1000. § 1. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności wygasają
wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych ciążące na nieruchomości. Na miejsce tych
praw powstaje prawo do zaspokojenia z ceny nabycia z pierwszeństwem przewidzianym w przepisach o
podziale ceny uzyskanej z egzekucji.
§ 2. Pozostają w mocy bez potrącenia ich wartości z ceny nabycia:
1) prawa ciążące na nieruchomości z mocy ustawy;
2) (1011) (uchylony);
3) służebność drogi koniecznej oraz służebność ustanowiona w związku z przekroczeniem granicy przy
wznoszeniu budowli lub innego urządzenia;
4) (1012) służebność przesyłu.
§ 3. Pozostają również w mocy ujawnione przez wpis w księdze wieczystej lub złożenie dokumentu
do zbioru albo nie ujawnione w ten sposób, lecz zgłoszone najpóźniej na trzy dni przed terminem licytacji,
użytkowanie, służebności i prawa dożywotnika, jeżeli przysługuje im pierwszeństwo przed wszystkimi
hipotekami lub jeżeli nieruchomość nie jest hipotekami obciążona albo jeżeli wartość użytkowania,
służebności i praw dożywotnika znajduje pełne pokrycie w cenie nabycia. Jednakże w wypadku ostatnim
wartość tych praw będzie zaliczona na cenę nabycia.
§ 4. (1013) Przepisu § 1 nie stosuje się w odniesieniu do ciążących na nieruchomości spółdzielczych
lokatorskich i własnościowych praw do lokalu. Prawa te, z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o
przysądzeniu własności, przekształcają się odpowiednio w prawo najmu, w prawo odrębnej własności do
lokalu albo we własność domu jednorodzinnego.
Art. 1001. Na wniosek właściciela nieruchomości władnącej, zgłoszony najpóźniej na trzy dni przed
terminem licytacji, sąd może zarządzić, że służebność gruntowa, która nie znajduje pełnego pokrycia w
cenie nabycia, będzie utrzymana w mocy, jeżeli jest dla nieruchomości władnącej konieczna, a nie obciąża
w sposób istotny wartości nieruchomości obciążonej.
Art. 1002. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności nabywca
wstępuje w prawa i obowiązki dłużnika wynikające ze stosunku najmu i dzierżawy stosownie do przepisów
prawa normujących te stosunki w wypadku zbycia rzeczy wynajętej lub wydzierżawionej.
Art. 1003. § 1. Prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności wraz z planem podziału sumy
uzyskanej z egzekucji jest tytułem do wykreślenia w księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów
wszelkich praw, które według planu podziału wygasły.
§ 2. Na podstawie samego postanowienia o przysądzeniu własności wykreśla się wszystkie hipoteki
obciążające nieruchomość, jeżeli w postanowieniu stwierdzono zapłacenie przez nabywcę całej ceny
nabycia gotówką.
Rozdział 9. Egzekucja z ułamkowej części nieruchomości oraz użytkowania wieczystego
Art. 1004. Do egzekucji z ułamkowej części nieruchomości, jak również do egzekucji z użytkowania
wieczystego, stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości z zachowaniem przepisów
poniższych.
Art. 1005. (1014) O zajęciu ułamkowej części nieruchomości komornik zawiadamia także pozostałych
współwłaścicieli, a o zajęciu użytkowania wieczystego także właściciela nieruchomości oraz właściwy
organ administracji rządowej lub właściwa gmina.
Art. 1006. § 1. Jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste, zajęcie obejmuje
użytkowanie wieczyste terenu oraz znajdujący się na nim budynek stanowiący własność wieczystego
użytkownika wraz z przynależnościami, a mianowicie:
1) ruchomościami, będącymi własnością wieczystego użytkownika, a potrzebnymi do korzystania z
przedmiotu wieczystego użytkowania zgodnie z jego przeznaczeniem, jeżeli pozostają z tym
przedmiotem w faktycznym związku, odpowiadającym temu celowi, oraz przynależnościami budynku
stanowiącego własność wieczystego użytkownika;
2) prawami wynikającymi z umów ubezpieczenia przedmiotów podlegających zajęciu, tudzież
należnościami z tych umów już przypadającymi.
§ 2. Zajęcie obejmuje także przedmioty wymienione w pkt 1 paragrafu poprzedzającego
wprowadzone później oraz później wzniesione budowle i posadzone rośliny, jak również prawa z umów
ubezpieczenia później zawartych.
Art. 1007. Gdy przedmiotem zarządu jest ułamkowa część nieruchomości, zarządca działa tylko w
granicach uprawnień dłużnika jako współwłaściciela.
Art. 1008. (1015) Jeżeli egzekucja jest prowadzona z użytkowania wieczystego, postępowanie ulega
zawieszeniu, jeżeli właściwy organ wystąpił z żądaniem rozwiązania umowy użytkowania wieczystego.
Egzekucja może być podjęta na wniosek wierzyciela, jeżeli sąd orzeknie, że brak jest podstaw do
rozwiązania umowy użytkowania wieczystego. W przypadku rozwiązania umowy użytkowania wieczystego,
komornik umarza postępowanie egzekucyjne.
Art. 1009. W razie skierowania egzekucji do ułamkowej części nieruchomości opisowi i oszacowaniu
podlega cała nieruchomość. Sumą oszacowania takiej części jest odpowiednia część sumy oszacowania
całej nieruchomości.
Art. 1010. Jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste, w protokole wymienia się
końcową datę użytkowania wieczystego oraz ujawniony w księdze wieczystej sposób korzystania z terenu
przez wieczystego użytkownika.
Art. 1011. Jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste, postanowienie o przysądzeniu
tego prawa nie narusza ograniczonych praw rzeczowych na nieruchomości powstałych przed jej oddaniem
w użytkowanie wieczyste.
Art. 1012. Jeżeli przedmiotem sprzedaży jest ułamkowa część nieruchomości, pozostają w mocy bez
potrącenia ich wartości z ceny nabycia obciążenia tej części ułamkowej nieruchomości ujawnione przez
wpis w księdze wieczystej lub złożenie dokumentu do zbioru oraz nie ujawnione w ten sposób, lecz
zgłoszone najpóźniej na trzy dni przed terminem licytacji, jeżeli zostały ustanowione przed powstaniem
współwłasności.
Art. 1013. Postanowienie o przysądzeniu własności ułamkowej części nieruchomości nie narusza
obciążających ją hipotek wpisanych przed powstaniem współwłasności.
Dział VIa. (1016) UPROSZCZONA EGZEKUCJA Z NIERUCHOMOŚCI
Art. 10131. § 1. Przepisy niniejszego działu stosuje się do egzekucji z niezabudowanej
nieruchomości gruntowej oraz nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym lub użytkowym, jeżeli
w chwili złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji nie dokonano zawiadomienia o zakończeniu budowy.
§ 2. Przepisy działu niniejszego stosuje się także do części nieruchomości wydzielonych do sprzedaży
w trybie art. 946, jeżeli część wydzielona jest nieruchomością wymienioną w § 1.
§ 3. W sprawach nieuregulowanych w niniejszym dziale stosuje się odpowiednio przepisy działu
poprzedzającego.
Art. 10132. § 1. Komornik na wniosek wierzyciela niezwłocznie po zajęciu dokona opisu i
oszacowania nieruchomości na podstawie wartości określonej przez biegłego. Przepis art. 948 § 1 stosuje
się odpowiednio.
§ 2. Dokonując zajęcia, komornik, w miarę możności, zabezpieczy budynek lub lokal przed
możliwością objęcia go we władanie przez dłużnika lub osoby trzecie. W razie potrzeby komornik ustanowi
dozór nad budynkiem lub lokalem. Dozorcą może być także wierzyciel. Do dozoru stosuje się odpowiednio
przepisy o dozorze ruchomości.
§ 3. Jeżeli w toku opisu okaże się, że nieruchomość nie odpowiada wymogom określonym w art.
10131, dalsze postępowanie egzekucyjne toczy się w trybie przepisów działu poprzedzającego.
Art. 10133. § 1. Jeżeli zajęto niezabudowaną nieruchomość gruntową, która nie jest obciążona na
rzecz osób trzecich, komornik zaoferuje ją do sprzedaży z wolnej ręki po cenie nie niższej niż wartość
oszacowania. Jeżeli strony nie określiły trybu wyszukania nabywcy, tryb ten ustala sąd.
§ 2. Sprzedaż nastąpi po upływie dwóch tygodni od dnia opisu i oszacowania. O sprzedaży komornik
zawiadamia uczestników stosownie do art. 954.
§ 3. Jeżeli sprzedaż z wolnej ręki nie nastąpi w terminie miesiąca od dnia zakończenia opisu i
oszacowania, sprzedaż nieruchomości następuje w trybie art. 10136.
Art. 10134. Przepis art. 10133 stosuje się odpowiednio do zbycia innych nieruchomości, do których
stosuje się przepisy niniejszego działu, jeżeli oszacowanie nieruchomości nie zostało zaskarżone przez
dłużnika. Za zgodą dłużnika sprzedaż z wolnej ręki może nastąpić także w pozostałych przypadkach;
wtedy jednak dłużnik może określić cenę minimalną i wyznaczyć nabywcę.
Art. 10135. § 1. Podejmując czynności związane ze sprzedażą, określone w przepisach
poprzedzających, komornik sporządzi protokół, w którym wymieni nazwisko osoby przyjmującej ofertę
nabycia nieruchomości, a także wpłaconą przez nią całą cenę nabycia; po czym niezwłocznie przedłoży
protokół wraz z aktami sądowi.
§ 2. Na podstawie protokołu komornika, o którym mowa w § 1, a także na podstawie akt sprawy sąd
wydaje postanowienie o przysądzeniu własności, które przenosi własność na nabywcę. Na postanowienie
o przysądzeniu służy zażalenie jedynie dłużnikowi i tylko wtedy, gdy naruszone zostały przepisy o cenie
minimalnej.
§ 3. W razie stwierdzenia naruszenia przepisów o oszacowaniu i cenie minimalnej sprzedaży, sąd
odmawia przysądzenia własności i zwraca akta komornikowi, który ponownie przeprowadza postępowanie
według przepisów niniejszego działu.
§ 4. W razie stwierdzenia, że nieruchomość nie podlega sprzedaży według przepisów niniejszego
działu, sąd poleca komornikowi prowadzenie dalszej egzekucji według przepisów o egzekucji z
nieruchomości.
§ 5. W razie wydania przez sąd postanowienia nakazującego ponowne przeprowadzenie sprzedaży
lub podjęcie dalszych czynności według przepisów o egzekucji z nieruchomości, komornik niezwłocznie
zwraca oferentowi kwotę wpłaconą przez niego na cenę nabycia.
Art. 10136. § 1. Jeżeli sprzedaż nieruchomości nie nastąpi w trybie sprzedaży z wolnej ręki,
nieruchomość podlega sprzedaży w drodze licytacji, do której stosuje się przepisy o licytacji w egzekucji z
ruchomości. O terminie licytacji komornik zawiadamia uczestników postępowania stosownie do art. 954.
§ 2. Po zapłaceniu przez nabywcę sumy sąd niezwłocznie wydaje postanowienie o przysądzeniu
własności. Po uprawomocnieniu się tego postanowienia komornik sporządza plan podziału sumy uzyskanej
z egzekucji.
Dział VII. EGZEKUCJA ZE STATKÓW MORSKICH
Art. 1014. Do egzekucji ze statków morskich wpisanych do rejestru okrętowego stosuje się
odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości ze zmianami wskazanymi w artykułach poniższych.
Art. 1015. Egzekucja należy do komornika sądu, w którego okręgu statek znajduje się w chwili
wszczęcia egzekucji.
Art. 1016. Do wniosku o wszczęcie egzekucji wierzyciel powinien dołączyć dowód, że statek jest
wpisany do rejestru.
Art. 1017. § 1. Jednocześnie z wysłaniem dłużnikowi wezwania do zapłaty komornik zarządzi
przytrzymanie statku i ustanowi dozór.
§ 2. Statek jest zajęty z chwilą przytrzymania. O zajęciu należy zawiadomić także dłużnika oraz
właściciela, który nie jest dłużnikiem.
§ 3. Do dozorcy stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z ruchomości dotyczące dozorcy.
Art. 1018. Ogłoszenie o wszczęciu egzekucji komornik wywiesi w budynku sądowym i umieści je w
dzienniku poczytnym w danej miejscowości.
Art. 1019. Obwieszczenie o licytacji należy przynajmniej na dwa tygodnie przed licytacją wywiesić w
budynku sądowym oraz ogłosić w dzienniku poczytnym w danej miejscowości, jak również przesłać
terenowym organom administracji morskiej właściwym dla portu, w którym statek się znajduje, oraz dla
portu macierzystego statku w celu wywieszenia w tych portach.
Art. 1020. Egzekucja z udziału w statku należy do komornika sądu, w którego okręgu znajduje się
port macierzysty statku.
Art. 1021. Egzekucja ze statków nie wpisanych do rejestru okrętowego odbywa się według
przepisów o egzekucji z ruchomości.
Art. 1022. (1017) § 1. Egzekucja ze statku zagranicznego znajdującego się na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej odbywa się według przepisów działu niniejszego, jeśli przepisy poniższe nie
stanowią inaczej.
§ 2. We wniosku o wszczęcie egzekucji wierzyciel wskazuje rejestr, do którego statek jest wpisany,
chyba że jest to niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.
Art. 10221. (1018) O dokonanym zajęciu statku komornik zawiadamia także zagraniczną władzę
rejestrową.
Art. 10222. (1019) Jeżeli wezwanie do zapłaty nie może być doręczone dłużnikowi, gdyż nie
zamieszkuje on lub nie posiada siedziby pod adresem wskazanym w dokumentach statku zagranicznego,
przepis art. 802 stosuje się odpowiednio.
Art. 10223. (1020) W razie śmierci albo likwidacji dłużnika po wszczęciu postępowania egzekucyjnego
sąd na wniosek wierzyciela ustanawia dla niego kuratora. Przepisu art. 819 nie stosuje się.
Art. 10224. (1021) Opisu i oszacowania zajętego statku zagranicznego komornik bez wniosku
wierzyciela dokonuje niezwłocznie po upływie terminu wyznaczonego dłużnikowi do zapłaty długu.
Dział VIII. PODZIAŁ SUMY UZYSKANEJ Z EGZEKUCJI
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Art. 1023. § 1. Organ egzekucyjny sporządza plan podziału pomiędzy wierzycieli sumy uzyskanej z
egzekucji z nieruchomości.
§ 2. Plan podziału powinien być sporządzony także wtedy, gdy suma uzyskana przez egzekucję z
ruchomości, wynagrodzenia za pracę lub wierzytelności i innych praw majątkowych nie wystarcza na
zaspokojenie wszystkich wierzycieli.
Art. 1024. § 1. W planie podziału należy wymienić:
1) sumę ulegającą podziałowi;
2) wierzytelności i prawa osób uczestniczących w podziale;
3) sumę, jaka przypada każdemu z uczestników podziału;
4) (1022) sumy, które mają być wypłacone, jak również sumy, które pozostawia się na rachunku
depozytowym sądu, ze wskazaniem przyczyn uzasadniających wstrzymanie ich wypłaty;
5) prawa ujawnione przez wpis w księdze wieczystej lub złożenie dokumentów do zbioru, które wygasły
wskutek przysądzenia własności.
§ 2. Przy świadczeniach powtarzających się bieżące raty wierzytelności uwzględnia się w planie
podziału, jeżeli stały się wymagalne przed datą sporządzenia planu. Odsetki i inne świadczenia bieżące
uwzględnia się w wysokości, do jakiej narosły do powyższego terminu. Nie dotyczy to danin publicznych
przypadających z nieruchomości.
Art. 1025. § 1. (1023) Z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się w następującej kolejności:
1) koszty egzekucyjne,
2) należności alimentacyjne,
3) należności za pracę za okres 3 miesięcy do wysokości najniższego wynagrodzenia za pracę
określonego w odrębnych przepisach oraz renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby,
niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i koszty zwykłego pogrzebu dłużnika,
4) (1024) należności zabezpieczone hipoteką morską lub przywilejem na statku morskim,
5) (1025) należności zabezpieczone hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym i zastawem skarbowym
albo korzystające z ustawowego pierwszeństwa oraz prawa, które ciążyły na nieruchomości przed
dokonaniem w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub przed złożeniem do zbioru
dokumentów wniosku o dokonanie takiego wpisu,
6) należności za pracę niezaspokojone w kolejności trzeciej,
7) należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja
podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 i Nr 160, poz. 1083, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 11,
poz. 95 i Nr 92, poz. 1062, z 2000 r. Nr 94, poz. 1037, Nr 116, poz. 1216, Nr 120, poz. 1268 i Nr 122,
poz. 1315 oraz z 2001 r. Nr 16, poz. 166, Nr 39, poz. 459, Nr 42, poz. 475 i Nr 110, poz. 1189), o ile
nie zostały zaspokojone w kolejności piątej,
8) (1026) (uchylony),
9) należności wierzycieli, którzy prowadzili egzekucję,
10) inne należności.
§ 2. Po zaspokojeniu wszystkich należności ulegają zaspokojeniu kary pieniężne oraz grzywny
sądowe i administracyjne.
§ 3. (1027) W równym stopniu z należnością ulegają zaspokojeniu odsetki i koszty postępowania. Z
pierwszeństwa równego należnościom kategorii czwartej i piątej korzystają wszystkie roszczenia o
świadczenia uboczne objęte zabezpieczeniem na mocy odrębnych przepisów. Roszczenia o świadczenia
uboczne nieobjęte zabezpieczeniem zaspokaja się w kategorii dziesiątej, chyba że należność podlegałaby
zaspokojeniu w kategorii wcześniejszej. To samo dotyczy roszczeń o świadczenia należne dożywotnikowi.
§ 4. (1028) Jeżeli przedmiotem egzekucji jest spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, wierzytelność
spółdzielni mieszkaniowej z tytułu nie wniesionego wkładu budowlanego związana z tym prawem ulega
zaspokojeniu przed należnością zabezpieczoną na tym prawie hipotecznie.
Art. 1026. § 1. (1029) Jeżeli suma objęta podziałem nie wystarcza na zaspokojenie w całości
wszystkich należności i praw tej samej kategorii, należności zaliczone w artykule poprzedzającym do
kategorii czwartej i piątej będą zaspokojone w kolejności odpowiadającej przysługującemu im
pierwszeństwu, inne zaś należności - stosunkowo do wysokości każdej z nich.
§ 2. Wydzieloną wierzycielowi sumę zalicza się przede wszystkim na koszty postępowania, następnie
na odsetki, a w końcu na sumę dłużną.
Art. 1027. § 1. O sporządzeniu planu podziału zawiadamia się dłużnika i osoby uczestniczące w
podziale.
§ 2. Zarzuty przeciwko planowi podziału można wnosić w ciągu dwóch tygodni od daty
zawiadomienia do organu egzekucyjnego, który go sporządził.
§ 3. O zarzutach wniesionych do komornika rozstrzyga sąd.
Art. 1028. § 1. Jeżeli zarzutów nie wniesiono w terminie przepisanym, organ egzekucyjny przystąpi
do wykonania planu. Wniesienie zarzutów wstrzymuje wykonanie planu tylko w części, której zarzuty
dotyczą.
§ 2. Na skutek wniesienia zarzutów sąd po wysłuchaniu osób zainteresowanych zatwierdzi albo
odpowiednio zmieni plan. W postępowaniu tym sąd nie rozpoznaje sporu co do istnienia prawa objętego
planem podziału.
§ 3. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
§ 4. Wykonanie planu w części dotkniętej zarzutami nastąpi po uprawomocnieniu się postanowienia
sądu, chyba że zostało wstrzymane przez zabezpieczenie powództwa w sporze o ustalenie nieistnienia
prawa.
Rozdział 2. Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z wynagrodzenia za pracę
Art. 1029. (1030) § 1. Na podstawie oświadczenia pracodawcy o wynagrodzeniu dłużnika oraz spisu
wierzytelności i praw osób uczestniczących w podziale komornik sporządza plan podziału, ustalając, w
jakim procencie przypada na każdego wierzyciela udział w sumach potrąconych każdorazowo przez
pracodawcę z wynagrodzenia dłużnika i wpłaconych komornikowi. Jeżeli zaś komornik nie może
sporządzić planu podziału na podstawie samego oświadczenia pracodawcy, sporządzi go niezwłocznie po
złożeniu na rachunek depozytowy sądu sumy podlegającej podziałowi.
§ 2. Razem z planem podziału należy doręczyć odpis oświadczenia pracodawcy o wynagrodzeniu
dłużnika.
Art. 1030. (1031) W podziale sum uzyskanych w sposób przewidziany w art. 1029 oprócz wierzyciela
egzekwującego uczestniczą: wierzyciele składający tytuł wykonawczy z dowodem doręczenia dłużnikowi
wezwania do zapłaty, wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie powództwa, oraz wierzyciele, którym
przysługuje umowne prawo zastawu i którzy udowodnili je dokumentem urzędowym lub prywatnym z
podpisem urzędowo poświadczonym, jak również wierzyciele, którym przysługuje ustawowe prawo
zastawu i którzy udowodnili je dokumentem, jeżeli zgłosili swe wierzytelności najpóźniej w dniu złożenia
na rachunek depozytowy sądu sumy ulegającej podziałowi.
Art. 1031. (1032) Kwoty wyegzekwowane i złożone na rachunek depozytowy sądu komornik dzieli
niezwłocznie w ustalonym poprzednio stosunku procentowym pomiędzy wierzycieli uczestniczących w
podziale, chyba że wskutek zmiany podstaw podziału należy ustalić nowy procent. Sumy przypadające do
wypłaty komornik wypłaca, jeżeli nie są niższe niż dwadzieścia złotych, chyba że wierzytelność nie
przekracza tej kwoty.
Art. 1032. § 1. (1033) Należność przypadającą wierzycielowi nie mającemu jeszcze tytułu
wykonawczego pozostawia się na rachunku depozytowym sądu.
§ 2. Jeżeli w ciągu miesiąca po uprawomocnieniu się planu podziału wierzyciel nie mający tytułu
wykonawczego nie przedstawi dowodu wytoczenia powództwa o zasądzenie mu roszczenia, traci prawo do
sumy pozostającej w depozycie.
Rozdział 3. Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z ruchomości, wierzytelności i innych
praw majątkowych
Art. 1033. § 1. (1034) Plan podziału sporządza komornik niezwłocznie po złożeniu na rachunek
depozytowy sądu sumy ulegającej podziałowi.
§ 2. Jeżeli egzekucja prowadzona jest z wierzytelności mających za przedmiot świadczenia bieżące,
stosuje się odpowiednio art. 1029 § 1 i art. 1031.
Art. 1034. (1035) Przepisy art. 1030 i art. 1032 stosuje się także w postępowaniu unormowanym w
rozdziale niniejszym. W podziale sumy uzyskanej z egzekucji umieszcza się także wierzytelności
zabezpieczone zastawem rejestrowym, jeżeli zastawnikowi przysługuje prawo zaspokojenia się z
przedmiotu egzekucji oraz jeżeli prawa swe udowodnił dokumentem urzędowym najpóźniej w dniu
złożenia na rachunek depozytowy sądu sumy ulegającej podziałowi.
Rozdział 4. Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z nieruchomości
Art. 1035. (1036) Niezwłocznie po złożeniu na rachunek depozytowy sądu sumy ulegającej podziałowi
komornik sporządza projekt planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji i przedkłada go sądowi. W razie
potrzeby sąd wprowadza do planu zmiany i uzupełnienia; w przeciwnym wypadku plan zatwierdza.
Art. 1036. (1037) § 1. W podziale oprócz wierzyciela egzekwującego uczestniczą:
1) wierzyciele składający tytuł wykonawczy z dowodem doręczenia dłużnikowi wezwania do zapłaty,
jeżeli zgłosili się najpóźniej w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności
nieruchomości,
2) wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie powództwa, jeżeli zgłosili się najpóźniej w dniu
uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości,
3) osoby, które przed zajęciem nieruchomości nabyły na niej prawa stwierdzone w opisie i oszacowaniu
lub zgłoszone i udowodnione najpóźniej w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przybiciu,
4) pracownicy co do stwierdzonych dokumentem należności za pracę, jeżeli zgłosili swoje roszczenia
przed sporządzeniem planu podziału.
§ 2. Jeżeli wierzytelność hipoteczna nie jest stwierdzona tytułem wykonawczym, należność
przypadającą wierzycielowi hipotecznemu pozostawia się na rachunku depozytowym sądu.
Art. 10361. (1038) Jeżeli egzekucja objęła również należności z umów ubezpieczenia lub przedmiotów,
wierzytelności i praw, które według przepisów prawa stanowią przedmiot obciążenia hipoteką, w podziale
uczestniczy również wierzyciel, którego wierzytelność została na tych ruchomościach, wierzytelnościach
lub prawach zabezpieczona zastawem rejestrowym.
Art. 1037. § 1. Jeżeli przy sporządzaniu planu podziału okaże się, że nabywca uiszczając cenę,
potrącił wierzytelność, która się w niej nie mieści, sąd postanowieniem zobowiąże nabywcę do
uzupełnienia ceny w ciągu tygodnia. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
§ 2. W planie podziału sąd wymieni osoby, dla których przypadająca od nabywcy suma jest
przeznaczona. W tej części plan podziału stanowić będzie dla nich tytuł egzekucyjny przeciwko nabywcy.
§ 3. Wierzyciel, któremu przydzielono roszczenie przeciwko nabywcy, nabywa z mocy samego prawa
hipotekę na sprzedanej nieruchomości. Ujawnienie hipoteki w księdze wieczystej lub zbiorze dokumentów
następuje na wniosek wierzyciela.
Art. 1038. (1039) § 1. Jeżeli hipoteka nie jest wyczerpana i może jeszcze służyć zabezpieczeniu
wierzyciela, reszta sumy pozostanie na rachunku depozytowym sądu aż do ustania stosunku prawnego,
uzasadniającego korzystanie z hipoteki.
§ 2. W przypadku hipoteki zabezpieczającej kilka wierzytelności, gdy łączna kwota wierzytelności
przewyższa sumę wymienioną we wpisie hipoteki, a wierzyciel nie wskazał do dnia uprawomocnienia się
postanowienia o przysądzeniu własności, które z wierzytelności i w jakiej wysokości mają zostać
zaspokojone, zaspokaja się wszystkie wierzytelności proporcjonalnie do ich wysokości.
Art. 1039. Jeżeli wierzytelność jest zabezpieczona na kilku nieruchomościach łącznie, wierzyciel
powinien przed uprawomocnieniem się postanowienia o przysądzeniu własności złożyć oświadczenie, czy i
w jakiej wysokości żąda zaspokojenia z każdej ze sprzedanych nieruchomości. Jeżeli w powyższym
terminie tego nie uczyni, a podzielona ma być suma uzyskana tylko z jednej nieruchomości, jego
wierzytelność będzie przyjęta do rozrachunku w całości; jeżeli natomiast podziałowi podlegają sumy
uzyskane ze sprzedaży kilku łącznie obciążonych nieruchomości, na wierzytelność łącznie zabezpieczoną
przypadnie z każdej z sum podlegających podziałowi taka część, jaka odpowiada stosunkowi kwoty
pozostałej po zaspokojeniu należności z wyższym pierwszeństwem do ogólnej sumy tych kwot.
Art. 1040. (1040) § 1. Sumę wydzieloną na zaspokojenie wierzytelności, której uiszczenie zależne jest
od warunku zawieszającego albo od wyniku sporu, w którym wierzyciel uzyskał zabezpieczenie
powództwa, pozostawia się na rachunku depozytowym sądu.
§ 2. Suma wydzielona na zaspokojenie wierzytelności zależnych od warunku rozwiązującego będzie
wydana wierzycielowi bez zabezpieczenia. Jeżeli jednak obowiązek zabezpieczenia zwrotu ciąży na
wierzycielu z mocy istniejącego między nim a dłużnikiem stosunku prawnego, sąd zarządzi złożenie
wydzielonej sumy na rachunek depozytowy sądu.
TYTUŁ III. PRZEPISY SZCZEGÓLNE O EGZEKUCJI
Dział I. EGZEKUCJA ŚWIADCZEŃ NIEPIENIĘŻNYCH
Art. 1041. § 1. Jeżeli dłużnik ma wydać wierzycielowi rzecz ruchomą, komornik sądu, w którego
okręgu rzecz się znajduje, odbierze ją dłużnikowi i wyda wierzycielowi.
§ 2. Jeżeli ze względu na rodzaj rzeczy niezwłoczne fizyczne jej przejęcie nie jest możliwe, komornik
wprowadzi wierzyciela w posiadanie rzeczy zgodnie z przepisami prawa cywilnego.
Art. 1042. Jeżeli rzeczy odebranej dłużnikowi nie można niezwłocznie wydać wierzycielowi,
komornik złoży ją do depozytu sądowego albo odda na przechowanie na koszt i niebezpieczeństwo
wierzyciela.
Art. 1043. Jeżeli rzecz należąca do dłużnika znajduje się we władaniu osoby trzeciej, która nie
zgadza się na jej wydanie, komornik zajmie roszczenie dłużnika o wydanie rzeczy.
Art. 1044. Jeżeli wierzyciel żąda, aby odebranie rzeczy odbyło się w jego obecności, komornik
zawiadomi go o terminie odebrania, a w razie niestawiennictwa wierzyciela nie przystąpi do wykonania.
Art. 1045. Jeżeli komornik nie znalazł u dłużnika rzeczy lub dokumentu, które mają być odebrane,
sąd na wniosek wierzyciela nakaże dłużnikowi, aby wyjawił, gdzie one się znajdują, i aby złożył
przyrzeczenie, że jego oświadczenia są zgodne z prawdą. Przepisy dotyczące przyrzeczenia przy
wyjawieniu majątku stosuje się odpowiednio.
Art. 1046. § 1. Jeżeli dłużnik ma wydać nieruchomość lub statek albo opróżnić pomieszczenie,
komornik sądu, w którego okręgu rzeczy te się znajdują, wezwie dłużnika do dobrowolnego wykonania
tego obowiązku w wyznaczonym stosownie do okoliczności terminie, po którego bezskutecznym upływie
dokona czynności potrzebnych do wprowadzenia wierzyciela w posiadanie.
§ 2. (1041) (uchylony).
§ 3. (1042) (uchylony).
§ 4. (1043) Wykonując obowiązek opróżnienia lokalu służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych
dłużnika na podstawie tytułu wykonawczego, z którego nie wynika prawo dłużnika do lokalu socjalnego
lub zamiennego, komornik usunie dłużnika do innego lokalu lub pomieszczenia, do którego dłużnikowi
przysługuje tytuł prawny i w którym może zamieszkać. Jeżeli dłużnikowi nie przysługuje tytuł prawny do
innego lokalu lub pomieszczenia, w którym może zamieszkać, komornik wstrzyma się z dokonaniem
czynności do czasu, gdy gmina właściwa ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego
opróżnieniu, na wniosek komornika, wskaże dłużnikowi tymczasowe pomieszczenie, nie dłużej jednak niż
przez okres 6 miesięcy. Po upływie tego terminu komornik usunie dłużnika do noclegowni, schroniska lub
innej placówki zapewniającej miejsca noclegowe wskazanej przez gminę właściwą ze względu na miejsce
położenia lokalu podlegającego opróżnieniu. Usuwając dłużnika do noclegowni, schroniska lub innej
placówki zapewniającej miejsca noclegowe, komornik powiadomi właściwą gminę o potrzebie zapewnienia
dłużnikowi tymczasowego pomieszczenia.
§ 41. (1044) (uchylony).
§ 5. (1045) Komornik nie może wstrzymać się z dokonaniem czynności, jeżeli wierzyciel lub dłużnik albo
osoba trzecia wskaże pomieszczenie odpowiadające wymogom tymczasowego pomieszczenia.
§ 51. (1046) Jeżeli dłużnikowi nie przysługuje prawo do tymczasowego pomieszczenia, komornik usunie
dłużnika do noclegowni, schroniska lub innej placówki zapewniającej miejsca noclegowe, wskazanej na
wniosek komornika przez gminę właściwą ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego
opróżnieniu.
§ 6-8. (1047) (uchylone).
§ 9. (1048) Przeprowadzając egzekucję, komornik usunie ruchomości niebędące przedmiotem egzekucji
i odda je dłużnikowi, a w razie jego nieobecności pozostawi osobie dorosłej spośród jego domowników,
gdyby zaś i to nie było możliwe, ustanowi dozorcę, pouczając go o obowiązkach i prawach dozorcy
ustanowionego przy zajęciu ruchomości, i odda mu usunięte ruchomości na przechowanie na koszt
dłużnika.
§ 10. (1049) Jeżeli na wezwanie dozorcy dłużnik w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż 30 dni, nie
odbierze ruchomości, sąd na wniosek dozorcy i po wysłuchaniu dłużnika nakaże ich sprzedaż, a jeżeli
ruchomości nie przedstawiają wartości handlowej lub sprzedaż okaże się bezskuteczna, sąd wskaże inny
sposób rozporządzenia rzeczą, nie wyłączając ich zniszczenia.
§ 11. (1050) Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb postępowania
w sprawach o opróżnienie lokalu, lub pomieszczenia albo o wydanie nieruchomości, mając na względzie
ochronę przed bezdomnością osób eksmitowanych oraz sprawne prowadzenie egzekucji.
Art. 1047. § 1. Jeżeli dłużnik jest obowiązany do złożenia oznaczonego oświadczenia woli,
prawomocne orzeczenie sądu zobowiązujące do złożenia oświadczenia zastępuje oświadczenie dłużnika.
§ 2. Jeżeli złożenie oświadczenia woli jest uzależnione od świadczenia wzajemnego wierzyciela,
skutek wymieniony w paragrafie poprzedzającym powstaje dopiero z chwilą prawomocnego nadania
orzeczeniu klauzuli wykonalności.
Art. 1048. Jeżeli ujawnienie na podstawie orzeczenia sądowego prawa wierzyciela przez wpis w
księdze wieczystej lub w rejestrze albo przez złożenie dokumentu do zbioru wymaga poprzedniego
ujawnienia prawa dłużnika, komornik na żądanie wierzyciela odbierze dłużnikowi dokumenty potrzebne do
dokonania wpisu na rzecz dłużnika lub do złożenia do zbioru i złoży je w sądzie właściwym do
prowadzenia księgi wieczystej, rejestru lub zbioru dokumentów.
Art. 1049. § 1. Jeżeli w samym tytule egzekucyjnym nie postanowiono, że w razie niewykonania
przez dłużnika w wyznaczonym terminie czynności, którą może wykonać także inna osoba, wierzyciel
będzie umocowany do wykonania tej czynności na koszt dłużnika - sąd, w którego okręgu czynność ma
być wykonana, na wniosek wierzyciela wezwie dłużnika do jej wykonania w wyznaczonym terminie, a po
bezskutecznym upływie terminu udzieli wierzycielowi umocowania do wykonania czynności na koszt
dłużnika. Na żądanie wierzyciela sąd przyzna mu sumę potrzebną do wykonania czynności. Na
postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
§ 2. Przepisów niniejszego artykułu nie stosuje się do czynności polegających na świadczeniu rzeczy
oznaczonych co do tożsamości.
Art. 1050. § 1. Jeżeli dłużnik ma wykonać czynność, której inna osoba wykonać za niego nie może,
a której wykonanie zależy wyłącznie od jego woli, sąd, w którego okręgu czynność ma być wykonana, na
wniosek wierzyciela po wysłuchaniu stron wyznaczy dłużnikowi termin do wykonania i zagrozi mu grzywną
na wypadek, gdyby w wyznaczonym terminie czynności nie wykonał.
§ 2. Jeżeli wykonanie czynności wymaga wydatków pieniężnych lub dostarczenia materiałów, a
obowiązek dostarczenia ich ciąży na wierzycielu, sąd przystąpi do egzekucji w myśl paragrafu
poprzedzającego dopiero po wykazaniu przez wierzyciela, że dokonał czynności, od których zależy
obowiązek dłużnika, chyba że tytuł egzekucyjny zawiera w tym względzie inne zarządzenie.
§ 3. Po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego dłużnikowi do wykonania czynności, sąd na
wniosek wierzyciela nałoży na dłużnika grzywnę i jednocześnie wyznaczy nowy termin do wykonania
czynności, z zagrożeniem surowszą grzywną.
Art. 1051. § 1. Jeżeli dłużnik ma obowiązek zaniechać pewnej czynności lub nie przeszkadzać
czynności wierzyciela, sąd, w którego okręgu dłużnik działał wbrew swemu obowiązkowi, na wniosek
wierzyciela po wysłuchaniu stron i stwierdzeniu, że dłużnik działał wbrew obowiązkowi, nałoży na niego
grzywnę. Tak samo sąd postąpi w razie dalszego wniosku wierzyciela.
§ 2. Ponadto sąd może na wniosek wierzyciela zobowiązać dłużnika do zabezpieczenia szkody,
grożącej wierzycielowi wskutek dalszego działania dłużnika wbrew obowiązkowi. W postanowieniu sąd
może wskazać wysokość i czas trwania zabezpieczenia.
§ 3. Jeżeli w samym tytule egzekucyjnym nie postanowiono, że w razie dokonania zmiany sprzecznej
z obowiązkiem dłużnika wierzyciel będzie uprawniony do usunięcia tej zmiany na koszt dłużnika, sąd na
wniosek wierzyciela po wysłuchaniu stron upoważni wierzyciela do usunięcia tej zmiany na koszt dłużnika.
Na żądanie wierzyciela sąd przyzna mu sumę na ten cel potrzebną. W razie oporu dłużnika sąd na
wniosek wierzyciela poleci komornikowi usunięcie oporu.
Art. 1052. (1051) W jednym postanowieniu sąd może wymierzyć grzywnę nie wyższą niż jeden tysiąc
złotych, chyba że trzykrotne wymierzenie grzywny okazało się nieskuteczne. Ogólna suma grzywien w tej
samej sprawie nie może przewyższać stu tysięcy złotych. W razie wykonania czynności przez dłużnika lub
umorzenia postępowania grzywny nie zapłacone do tego czasu ulegają umorzeniu.
Art. 1053. (1052) § 1. Wymierzając grzywnę, sąd orzeknie jednocześnie - na wypadek niezapłacenia -
zamianę grzywny na areszt, licząc jeden dzień aresztu od pięciu złotych do stu pięćdziesięciu złotych
grzywny. Ogólny czas trwania aresztu nie może w tej samej sprawie przekroczyć sześciu miesięcy. Przepis
art. 762 § 4 stosuje się odpowiednio.
§ 2. Jeżeli dłużnikiem, do którego skierowane było wezwanie sądu, jest osoba prawna lub inna
organizacja, środkom przymusu podlega jej pracownik odpowiedzialny za niezastosowanie się do
wezwania, a gdyby ustalenie takiego pracownika było utrudnione, środkom przymusu podlegają osoby
uprawnione do jej reprezentowania.
Art. 1054. § 1. Jeżeli postępowanie egzekucyjne zostanie umorzone albo dłużnik na skutek aresztu
zgłosi gotowość wykonania czynności, sąd postanowi zwolnić go niezwłocznie i zawiadomi o tym
wierzyciela. Dłużnikowi, który zgłosił gotowość wykonania czynności, sąd stosownie do okoliczności
wyznaczy termin do jej wykonania.
§ 2. Gdyby dłużnik po zwolnieniu zwlekał z wykonaniem czynności, sąd na wniosek wierzyciela po
wysłuchaniu stron zarządzi wykonanie aresztu do końca wyznaczonego poprzednio terminu.
§ 3. Jeżeli dłużnik zgłosił się ponownie do wykonania czynności, sąd może odmówić zwolnienia go z
aresztu przed upływem oznaczonego czasu.
Art. 1055. Na postanowienie sądu co do wezwania dłużnika do wykonania czynności, zagrożenia
grzywną i jej zamiany na areszt oraz co do zabezpieczenia szkody wierzyciela przysługuje zażalenie.
Art. 1056. § 1. Areszt wykonywa się przez osadzenie dłużnika w pomieszczeniu na ten cel
przeznaczonym, oddzielnie od osób pozbawionych wolności w trybie postępowania karnego i
administracyjnego. Dłużnik powinien jednak podczas przebywania w areszcie być według możności
zatrudniony zarobkowo w granicach jego zdolności. Z zarobku jego pokrywa się przede wszystkim koszty
wykonania aresztu.
§ 2. (1053) Polecenie osadzenia dłużnika w areszcie sąd kieruje do komornika miejsca pobytu dłużnika.
Jeżeli dłużnik nie przebywa w okręgu sądu, który wymierzył grzywnę z zamianą na areszt, sąd może
zwrócić się o wykonanie aresztu do sądu rejonowego, w którego okręgu dłużnik przebywa.
§ 3. Koszty wykonania aresztu powinny być pokryte z zarobków dłużnika. Wierzyciel obowiązany jest
złożyć z góry komornikowi sumę potrzebną na sprowadzenie dłużnika do miejsca osadzenia i na
wyżywienie go przez czas trwania przymusu; nie dotyczy to wypadku, gdy wierzyciel korzysta ze
zwolnienia od kosztów sądowych.
Art. 1057. § 1. Zarządzając wykonanie aresztu, sąd wydaje komornikowi nakaz na piśmie z
odpowiednim uzasadnieniem. Wraz z przystąpieniem do wykonania nakazu komornik doręcza go
dłużnikowi.
§ 2. (1054) O wykonanie aresztu w stosunku do dłużnika będącego żołnierzem w czynnej służbie
wojskowej albo funkcjonariuszem Policji, Biura Ochrony Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub Straży Granicznej sąd zwraca się do dowódcy
jednostki wojskowej albo odpowiednio do właściwego komendanta lub kierownika jednostki
organizacyjnej Policji, Biura Ochrony Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,
Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub Straży Granicznej, w której pełni on służbę, przesyłając w tym
celu nakaz. O wykonanie aresztu w stosunku do dłużnika będącego żołnierzem zawodowym wyznaczonym
na stanowisko służbowe w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego albo Służbie Wywiadu Wojskowego albo
będącego funkcjonariuszem Służby Kontrwywiadu Wojskowego albo Służby Wywiadu Wojskowego sąd
zwraca się odpowiednio do Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego albo Szefa Służby Wywiadu
Wojskowego, przesyłając w tym celu nakaz.
Art. 1058. § 1. W stosunku do osób, których zdrowie może być narażone na niebezpieczeństwo,
aresztu nie wykonuje się aż do ich wyzdrowienia.
§ 2. Na wniosek jednej ze stron i na jej koszt zarządza się zbadanie stanu zdrowia dłużnika przez
lekarza sądowego.
Art. 1059. Z ważnej przyczyny sąd może zwolnić dłużnika z aresztu na czas nie dłuższy niż tydzień.
Dział II. (1055) Przepisy szczególne o egzekucji z udziałem Skarbu Państwa oraz
przedsiębiorców(1056)
Rozdział 1. (1057) Przepisy ogólne
Art. 1060. § 1. Jeżeli dłużnikiem jest Skarb Państwa, wierzyciel - wskazując na tytuł egzekucyjny -
wzywa do spełnienia świadczenia bezpośrednio państwową jednostkę organizacyjną, z której działalnością
wiąże się to świadczenie; jednostka ta jest obowiązana spełnić niezwłocznie świadczenie stwierdzone
tytułem egzekucyjnym.
§ 11. (1058) W sprawach o naprawienie szkody wyrządzonej przez wydanie ustawy, rozporządzenia
Rady Ministrów lub rozporządzenia innego organu konstytucyjnie do tego powołanego, niezgodnych z
Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, a także w sprawie o naprawienie szkody
wyrządzonej przez niewydanie takiego aktu normatywnego, którego obowiązek wydania przewiduje
przepis prawa, wierzyciel - wskazując na tytuł egzekucyjny - wzywa do spełnienia świadczenia
bezpośrednio ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa, który jest obowiązany spełnić niezwłocznie
świadczenie stwierdzone tytułem egzekucyjnym ze środków utworzonej w ramach budżetu państwa
rezerwy celowej.
§ 2. (1059) W wypadku gdy tytuł egzekucyjny, obejmujący należność pieniężną, nie zostanie wykonany
w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia wezwania, o którym mowa w § 1, wierzyciel może wystąpić do
sądu o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności w celu przeprowadzenia egzekucji z
rachunku bankowego właściwej państwowej jednostki organizacyjnej dłużnika. W przypadku, o którym
mowa w § 11, egzekucję prowadzi się z rachunków bankowych służących do obsługi centralnego rachunku
bieżącego budżetu państwa.
§ 3. W wypadku gdy w terminie, o którym mowa w paragrafie poprzedzającym, nie zostanie
wykonany tytuł egzekucyjny obejmujący świadczenie niepieniężne, sąd, na wniosek wierzyciela, wyznacza
termin do spełnienia świadczenia kierownikowi właściwej państwowej jednostki organizacyjnej i temu
kierownikowi wymierza grzywnę w razie niespełnienia świadczenia w wyznaczonym terminie.
Art. 1061. § 1. Dłużnik prowadzący działalność gospodarczą w formie przedsiębiorstwa lub
gospodarstwa rolnego, w razie gdy egzekucja zostanie skierowana do rzeczy niezbędnej do prowadzenia
tej działalności, może wystąpić do sądu o wyłączenie tej rzeczy spod zajęcia, wskazując we wniosku
składniki swego mienia, z których jest możliwe zaspokojenie roszczenia wierzyciela w zamian za rzecz
zwolnioną. O wyłączeniu spod zajęcia sąd orzeka po wysłuchaniu stron, biorąc pod uwagę obok interesów
wierzyciela i dłużnika również społeczno-gospodarcze znaczenie działalności gospodarczej dłużnika. Z
chwilą wydania postanowienia zwalniającego spod zajęcia, w stosunku do mienia zastępczego określonego
w postanowieniu następują skutki zajęcia. Komornik dokona niezwłocznie czynności związanych z
zajęciem. Wniosek o zwolnienie spod zajęcia może być zgłoszony również w skardze na czynności
komornika.
§ 2. Na postanowienie sądu w sprawie wyłączenia służy zażalenie.
Art. 1062. (1060) (uchylony).
Art. 1063. W toku egzekucji świadczeń pieniężnych z nieruchomości Skarb Państwa nie składa
rękojmi.
Art. 1064. (1061) Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, sposób prowadzenia
egzekucji grzywien i kar pieniężnych orzeczonych w postępowaniu cywilnym, a także opłat sądowych i
innych kosztów postępowania w sprawach cywilnych, przysługujących Skarbowi Państwa, mając na
uwadze sprawność i skuteczność postępowania egzekucyjnego.
Rozdział 2. (1062) Egzekucja przez zarząd przymusowy
Art. 10641. § 1. Przeciwko dłużnikowi prowadzącemu działalność gospodarczą w formie
przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest dopuszczalna egzekucja z dochodów uzyskiwanych z tej
działalności przez ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem
rolnym.
§ 2. Do zarządu ustanowionego na podstawie § 1 stosuje się odpowiednio przepisy o zarządzie w
toku egzekucji z nieruchomości, z uwzględnieniem artykułów poniższych.
Art. 10642. § 1. We wniosku o wszczęcie egzekucji przez zarząd przymusowy należy dokładnie
określić przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne albo ich część.
§ 2. Do wniosku dołącza się informację komornika o wszystkich postępowaniach egzekucyjnych
prowadzonych przeciwko dłużnikowi z mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa
rolnego.
Art. 10643. § 1. Wniosek o wszczęcie egzekucji przez zarząd przymusowy sąd rozpoznaje na
posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Postanowienie w przedmiocie wniosku doręcza się również wskazanym we wniosku wierzycielom
prowadzącym egzekucję z mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.
§ 3. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie stronom oraz wierzycielom, którzy prowadzą
egzekucję z mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.
§ 4. Termin do wniesienia zażalenia przez wierzycieli, o których mowa w § 3, niewskazanych we
wniosku, liczy się od dnia powzięcia przez nich wiadomości o wszczęciu egzekucji.
Art. 10644. Do prowadzenia egzekucji przez zarząd przymusowy właściwy jest sąd, w którego
okręgu znajduje się siedziba przedsiębiorstwa lub w którego okręgu jest położone gospodarstwo rolne.
Jeżeli gospodarstwo rolne położone jest w okręgu kilku sądów, wybór należy do wierzyciela. Jeżeli
egzekucja ograniczona jest do części przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, właściwy jest sąd, w
którego okręgu część ta się znajduje.
Art. 10645. Egzekucję przez zarząd przymusowy można ograniczyć do części przedsiębiorstwa lub
gospodarstwa rolnego, jeżeli część ta jest gospodarczo wyodrębniona, a dochód uzyskany z
przymusowego zarządu tej części majątku dłużnika wystarczy na zaspokojenie egzekwowanych roszczeń.
Art. 10646. § 1. Prowadzenie egzekucji świadczeń pieniężnych, w tym również egzekucji
administracyjnych ze składników mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego
dłużnika, nie stanowi przeszkody do wszczęcia egzekucji przez zarząd przymusowy, jeżeli o to wnosi
wierzyciel dotychczas prowadzący egzekucję albo, gdy w chwili wszczęcia egzekucji przez zarząd
przymusowy jest oczywiste, że wierzyciel prowadzący egzekucję zostanie w toku egzekucji przez zarząd
przymusowy zaspokojony w okresie sześciu miesięcy od daty jej wszczęcia.
§ 2. W razie wszczęcia egzekucji przez zarząd przymusowy w sprawach określonych w § 1, wcześniej
wszczęte egzekucje umarza się z dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu o wszczęciu egzekucji
przez zarząd przymusowy, a dotychczasowi wierzyciele z mocy prawa wstępują do egzekucji prowadzonej
według przepisów niniejszego działu.
Art. 10647. Jeżeli przed wszczęciem egzekucji ustanowiono zarząd nad przedsiębiorstwem lub
gospodarstwem rolnym dłużnika w ramach postępowania zabezpieczającego, po wszczęciu egzekucji
zarząd będzie prowadzony według niniejszych przepisów.
Art. 10648. Wydając postanowienie o wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy, sąd przesyła
do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej dla nieruchomości wchodzącej w skład
przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego wniosek o dokonanie wpisu o ustanowienie zarządu
przymusowego we właściwej księdze wieczystej lub o złożenie wniosku do zbioru dokumentów.
Art. 10649. Czynności prawne dłużnika dotyczące mienia objętego zarządem dokonane po wszczęciu
egzekucji są nieważne. Dla określenia daty powstania skutków prawnych wszczęcia egzekucji prowadzonej
według niniejszego rozdziału przepisy art. 910 stosuje się odpowiednio.
Art. 106410. § 1. Sąd powołuje na zarządcę osobę fizyczną lub prawną wskazaną przez strony
spośród osób posiadających licencję do wykonywania obowiązków syndyka, nadzorcy lub zarządcy w
postępowaniu upadłościowym i naprawczym.
§ 2. W wypadku braku porozumienia stron zarządcę wyznacza sąd spośród osób wskazanych w § 1.
§ 3. Przepisy § 1 i § 2 stosuje się odpowiednio do odwołania lub zmiany zarządcy.
Art. 106411. § 1. W szczególnie uzasadnionych wypadkach zarządca może sprzedać nieruchomości,
ruchomości lub prawa wchodzące w skład zarządzanego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego w
części przekraczającej zakres zwykłego zarządu oraz oddać je w najem lub dzierżawę wyłącznie za zgodą
sądu. W razie zarządzenia sprzedaży sąd określa warunki sprzedaży. Do wyceny sprzedawanych
składników majątkowych sąd może powołać biegłego. Przepis ten stosuje się również do rozwiązania
umowy najmu lub dzierżawy oraz do obciążenia zarządzanego majątku hipoteką, zastawem, zastawem
rejestrowym oraz przewłaszczeniem.
§ 2. Na postanowienie sądu w przedmiocie czynności, o których mowa w § 1, stronom, zarządcy oraz
osobom, których praw czynność dotyczy lub miała dotyczyć, przysługuje zażalenie.
§ 3. Nadwyżkę dochodów, po pokryciu wydatków wskazanych w art. 940, zarządca wypłaca
wierzycielowi. W razie wielości wierzycieli wypłata następuje z zachowaniem stosowanych odpowiednio
przepisów ogólnych o podziale sumy uzyskanej z egzekucji oraz przepisów o podziale sumy uzyskanej z
egzekucji z nieruchomości. Kwoty niewypłacone zarządca umieszcza na rachunku depozytowym sądu, do
którego przepisy art. 752 stosuje się odpowiednio.
Art. 106412. § 1. Po wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy prowadzenie egzekucji
świadczeń pieniężnych innymi sposobami z majątku dłużnika wchodzącego w skład przedsiębiorstwa lub
gospodarstwa rolnego jest niedopuszczalne. Inni wierzyciele mogą przyłączyć się do egzekucji przez
zarząd przymusowy. Przepis niniejszy stosuje się odpowiednio w razie późniejszego skierowania przeciwko
dłużnikowi egzekucji administracyjnej. W takim wypadku art. 773 nie ma zastosowania.
§ 2. Jeżeli dochody uzyskane z egzekucji przez zarząd przymusowy wskazują, że niemożliwe jest
zaspokojenie wszystkich wierzycieli w okresie sześciu miesięcy, licząc od dnia przyłączenia się do egzekucji
ostatniego wierzyciela, wierzyciel, który w tym okresie nie będzie zaspokojony, może żądać wszczęcia
egzekucji ze składników mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego
objętego zarządem przymusowym. W żądaniu należy oznaczyć mienie, z którego egzekucja ma być
prowadzona. Na postanowienie sądu o dopuszczeniu egzekucji przysługuje zażalenie.
§ 3. Prowadzenie egzekucji przez zarząd przymusowy nie stanowi przeszkody do prowadzenia
przeciwko dłużnikowi egzekucji świadczeń niepieniężnych oraz egzekucji w celu zniesienia współwłasności
nieruchomości w drodze sprzedaży publicznej. Jeżeli w toku tych egzekucji dłużnik obowiązany jest do
wydania ruchomości, statku lub nieruchomości albo do opróżnienia pomieszczeń, które znajdują się we
władaniu zarządcy, obowiązki te ciążą na zarządcy.
§ 4. Wyłączenie mienia do osobnych egzekucji według przepisów § 1-3 nie tamuje dalszego
prowadzenia egzekucji przez zarząd przymusowy, chyba że z uwagi na zakres wyłączeń dalsze jej
prowadzenie jest bezcelowe. W takim wypadku sąd umarza egzekucję przez zarząd przymusowy.
Wierzyciele, którzy prowadzili egzekucję przez zarząd przymusowy, mogą w terminie dwóch tygodni od
dnia uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu tej egzekucji żądać skierowania egzekucji do
mienia, które objęte było tą egzekucją, a które nie zostało wcześniej z niej wyłączone. Do tego czasu
mienie to podlega z mocy prawa zajęciu.
Art. 106413. § 1. Zarządca sporządza plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji.
§ 2. Na plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji przysługuje skarga, do której stosuje się
odpowiednio przepisy o skardze na czynności komornika.
§ 3. Przepisy ogólne o podziale sumy uzyskanej z egzekucji oraz przepisy o podziale sumy uzyskanej
z egzekucji z nieruchomości stosuje się odpowiednio.
Rozdział 3. (1063) Egzekucja przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego
Art. 106414. § 1. Egzekucja przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego należy do
sądu, w którego okręgu znajduje się siedziba przedsiębiorstwa dłużnika lub w którym dłużnik ma
gospodarstwo rolne.
§ 2. Do egzekucji przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego dłużnika stosuje się
odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią
inaczej.
Art. 106415. § 1. Wydając postanowienie o wszczęciu egzekucji, sąd ustanawia zarząd przymusowy
nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym podlegającym sprzedaży. Do zarządu tego stosuje się
odpowiednio przepisy art. 10641-106411.
§ 2. Postanowienie o wszczęciu egzekucji sąd przesyła do sądu właściwego do prowadzenia księgi
wieczystej dla nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego. Sąd
właściwy do prowadzenia księgi wieczystej z urzędu dokonuje wpisu o wszczęciu egzekucji albo składa
postanowienie do zbioru dokumentów. W razie wszczęcia egzekucji przeciwko przedsiębiorcy
podlegającemu wpisowi do właściwego rejestru, sąd przesyła postanowienie o wszczęciu egzekucji celem
złożenia do akt rejestrowych. Ponadto sąd zarządzi ogłoszenie postanowienia o wszczęciu egzekucji w
dzienniku ogólnopolskim oraz dzienniku poczytnym w siedzibie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa
rolnego; może je również ogłosić w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.
Art. 106416. § 1. Prowadzenie egzekucji ze składników przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego,
w tym egzekucji administracyjnej, nie stanowi przeszkody do wszczęcia egzekucji przez sprzedaż
przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, jeżeli o to wnosi dłużnik lub wierzyciel prowadzący egzekucję,
a także gdy jest oczywiste, że egzekucja przez sprzedaż doprowadzi do zaspokojenia wierzycieli, którzy
wcześniej wszczęli egzekucję. Na postanowienie sądu służy zażalenie.
§ 2. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu wszczynającego egzekucję w trybie
wskazanym w § 1, egzekucje wszczęte wcześniej umarza się, a dotychczasowi wierzyciele z mocy prawa
przystępują do egzekucji prowadzonej według przepisów niniejszego rozdziału.
Art. 106417. § 1. Zarządca niezwłocznie sporządzi bilans przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego
dłużnika.
§ 2. Jeżeli dłużnik i wszyscy wierzyciele nie ustalili ceny sprzedaży przedsiębiorstwa lub gospodarstwa
rolnego, wyceny przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego dokonuje co najmniej dwóch biegłych. W
razie rozbieżności w wycenie dokonanej przez biegłych, wartość przedsiębiorstwa lub gospodarstwa
rolnego ustala sąd.
Art. 106418. § 1. Na wniosek wierzyciela lub dłużnika sąd może postanowić, że sprzedaż
przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego nastąpi z wolnej ręki przez zarządcę. Sprzedaż nie może
nastąpić poniżej wartości szacunkowej, chyba że dłużnik i wszyscy wierzyciele wyrażą na to zgodę.
§ 2. Wydając postanowienie o sprzedaży z wolnej ręki, sąd wyznaczy termin, w którym sprzedaż ma
być dokonana, oraz określi tryb wyszukania nabywcy, jeżeli strony tego nie uzgodniły. Termin dokonania
sprzedaży nie może być krótszy niż miesiąc i dłuższy niż dwa miesiące. Bieg terminu rozpoczyna się od
dnia zamieszczenia ogłoszenia w dzienniku o zasięgu ogólnopolskim lub w Monitorze Sądowym i
Gospodarczym.
Art. 106419. § 1. Sąd zarządzi ogłoszenie postanowienia, o którym mowa w art. 106416, w dzienniku
o zasięgu ogólnopolskim oraz w dzienniku poczytnym w siedzibie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa
rolnego, a także, jeżeli uzna to za celowe, w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.
§ 2. O wydaniu postanowienia nakazującego sprzedaż zarządca zawiadomi uczestników stosownie do
art. 954.
Art. 106420. § 1. Jeżeli pierwsza sprzedaż z wolnej ręki nie dojdzie do skutku, sąd wyda
postanowienie nakazujące sprzedaż w drodze licytacji, chyba że wierzyciele zgodzą się na ponowną
sprzedaż z wolnej ręki.
§ 2. Licytację prowadzi zarządca pod nadzorem sędziego. Sędzia niezwłocznie udziela przybicia
osobie, która zaoferowała najwyższą cenę.
§ 3. Po zapłacie ceny zarządca w terminie nie dłuższym niż miesiąc zawiera z nabywcą umowę
sprzedaży przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego. W wypadku niezawarcia umowy z winy zarządcy,
nabywca może żądać zwrotu wpłaconej ceny i uważa się, że licytacja nie doszła do skutku.
§ 4. Do licytacji stosuje się odpowiednio przepisy o licytacji z nieruchomości.
Art. 106421. § 1. Sprzedaż dokonana w myśl przepisów niniejszego rozdziału nie narusza praw
wynikających z hipotek, zastawów rejestrowych, zastawów i innych obciążeń rzeczowych ciążących na
nieruchomościach, wierzytelnościach lub prawach wchodzących w skład przedsiębiorstwa lub
gospodarstwa rolnego dłużnika. Ich wartość podlega zaliczeniu na poczet ceny nabycia.
§ 2. Sprzedaż dokonana według przepisów niniejszego rozdziału nie narusza również uprawnień
zastawnika zastawu rejestrowego, jeżeli umowa zastawnicza przewiduje zakaz zbycia przedmiotu zastawu.
Art. 106422. § 1. Nabywca przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego w egzekucji prowadzonej
według przepisów niniejszego rozdziału jest odpowiedzialny solidarnie z dłużnikiem za ujawnione w toku
egzekucji zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego według
zasad określonych w art. 554 Kodeksu cywilnego.
§ 2. Jeżeli przed zawarciem umowy sprzedaży przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego nabywca
spłacił lub przejął zobowiązania, o których mowa w § 1, wartość przejętych należności zalicza się na
poczet ceny kupna. Jeżeli nabywca wcześniej wpłacił cenę niepomniejszoną o tę wartość, zarządca zwraca
mu nadwyżkę w terminie tygodniowym od daty zawarcia umowy sprzedaży. Zaliczenie lub zwrot nadwyżki
nastąpi na podstawie dokumentów urzędowych lub prywatnych z podpisem urzędowo poświadczonym,
stwierdzających spłatę lub przejęcie zobowiązań wymienionych w § 1.
Art. 106423. Do podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego
stosuje się odpowiednio przepisy ogólne o podziale sumy uzyskanej z egzekucji oraz przepisy o podziale
sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości.
Art. 1065. (1064) (skreślony).
Dział III. EGZEKUCJA W CELU ZNIESIENIA WSPÓŁWŁASNOŚCI NIERUCHOMOŚCI W DRODZE
SPRZEDAŻY PUBLICZNEJ
Art. 1066. W postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na podstawie tytułu wykonawczego, a
mającym na celu zniesienie współwłasności nieruchomości w drodze sprzedaży publicznej, stosuje się
odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości ze zmianami wskazanymi w artykułach poniższych.
Art. 1067. Postępowanie może być wszczęte z urzędu lub na wniosek każdego ze współwłaścicieli
na podstawie tytułu wykonawczego, który postanawia, że zniesienie współwłasności ma być
przeprowadzone w drodze sprzedaży nieruchomości.
Art. 1068. § 1. Na podstawie wniosku o wszczęcie egzekucji komornik przesyła do właściwego sądu
wniosek o ujawnienie wszczęcia egzekucji w księdze wieczystej lub o złożenie wniosku do zbioru
dokumentów.
§ 2. We wpisie w księdze wieczystej lub zarządzeniu złożenia wniosku do zbioru dokumentów oraz w
obwieszczeniu o licytacji należy podać, że egzekucja ma na celu zniesienie współwłasności.
Art. 1069. § 1. (1065) W wypadku gdy według przepisów szczególnych przysługuje współwłaścicielowi
lub osobie trzeciej prawo pierwokupu nieruchomości rolnej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego,
postanowienie o przybiciu po jego uprawomocnieniu się sąd doręcza uprawnionemu do wykonania prawa
pierwokupu. W tym wypadku bieg terminu do wykonania przez nabywcę warunków licytacyjnych
rozpoczyna się z chwilą bezskutecznego upływu terminu do wykonania prawa pierwokupu.
§ 2. Jeżeli uprawniony wykona prawo pierwokupu, sąd uchyli postanowienie o przybiciu i udzieli
przybicia na rzecz uprawnionego do wykonania prawa pierwokupu.
Art. 1070. Egzekucja w celu zniesienia współwłasności i egzekucja z nieruchomości mogą toczyć się
jednocześnie. W razie sprzedaży nieruchomości w toku jednej z tych egzekucji - drugą zawiesza się, a po
uprawomocnieniu się postanowienia o przysądzeniu własności - umarza się.
Art. 1071. Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do zarządzonej przez sąd w toku
postępowania o dział spadku sprzedaży gospodarstwa rolnego albo wkładu gruntowego w rolniczej
spółdzielni produkcyjnej wraz z działką przyzagrodową i siedliskową.
Dział IV. (1066) (skreślony).
Dział V. EGZEKUCJA ŚWIADCZEŃ ALIMENTACYJNYCH
Art. 1081. § 1. (1067) Jeżeli egzekucja dotyczy alimentów lub renty mającej charakter alimentów,
wierzyciel, kierując wniosek o wszczęcie egzekucji, nie ma obowiązku wskazywać sposobu egzekucji, ani
majątku dłużnika, z którego ma być prowadzona. W takim wypadku uważa się, że wniosek dotyczy
wszystkich dopuszczalnych sposobów egzekucji, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości. Wniosek o
wszczęcie egzekucji można zgłosić również do komornika sądu właściwego ze względu na miejsce
zamieszkania wierzyciela.
§ 2. (1068) Komornik ten jest obowiązany zawiadomić o wszczęciu egzekucji komornika sądu ogólnej
właściwości dłużnika. Komornik zawiadomiony zażąda przekazania mu sprawy wraz ze ściągniętymi
kwotami, jeżeli wskutek dalszych zajęć suma uzyskana ze wszystkich egzekucji nie wystarcza na
zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Jeżeli dokonane zostało zajęcie wynagrodzenia za pracę lub
wierzytelności, równocześnie z przekazaniem sprawy komornik zawiadamia pracodawcę, dłużnika,
względnie wierzyciela zajętej wierzytelności, że dalszych wpłat należy dokonywać komornikowi, któremu
sprawę przekazano.
§ 3. (1069) Jeżeli dłużnik odbywa karę pozbawienia wolności, wierzyciel może złożyć tytuł wykonawczy
bezpośrednio dyrektorowi zakładu karnego, który obowiązany jest wypłacać wierzycielowi należności za
pracę dłużnika lub jego pieniądze znajdujące się w depozycie zakładu karnego, w granicach określonych w
art. 125 Kodeksu karnego wykonawczego.
§ 4. (1070) Przewidziana w § 3 wypłata nie może być dokonywana, jeżeli wnioski złożyło kilku
wierzycieli, a należności za pracę dłużnika lub jego pieniądze znajdujące się w depozycie zakładu karnego
nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich należności tych wierzycieli lub jeżeli są zajęte przez organ
egzekucyjny. W takim wypadku dyrektor zakładu karnego przekazuje wnioski do właściwego komornika.
Art. 1082. Tytułowi egzekucyjnemu, zasądzającemu alimenty, sąd nadaje klauzulę wykonalności z
urzędu. Tytuł wykonawczy doręcza się wówczas wierzycielowi z urzędu.
Art. 1083. § 1. (1071) Dochody wymienione w art. 831 § 1 pkt 2 podlegają egzekucji na zaspokojenie
alimentów do trzech piątych części.
§ 2. (1072) Wierzytelności z rachunku bankowego podlegają egzekucji na zaspokojenie alimentów w
pełnej wysokości.
§ 3. (1073) (skreślony).
Art. 1084. (1074) (skreślony).
Art. 1085. W sprawach, w których zasądzono alimenty, egzekucja może być wszczęta z urzędu na
żądanie sądu pierwszej instancji, który sprawę rozpoznawał. Żądanie takie kieruje się do właściwego
organu egzekucyjnego.
Art. 1086. (1075) § 1. Komornik obowiązany jest z urzędu przeprowadzić dochodzenie w celu
ustalenia zarobków i stanu majątkowego dłużnika oraz jego miejsca zamieszkania. Jeżeli środki te okażą
się bezskuteczne, organy Policji przeprowadzą na wniosek komornika czynności w celu ustalenia miejsca
zamieszkania i miejsca pracy dłużnika.
§ 2. Dochodzenie, o którym mowa w § 1, powinno być przeprowadzone okresowo w odstępach nie
dłuższych niż 6 miesięcy.
§ 3. Jeżeli w wyniku dochodzenia, o którym mowa w § 1, nie zostaną ustalone dochody dłużnika ani
jego majątek, komornik składa wniosek do sądu o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku.
§ 4. (1076) W razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy komornik z urzędu składa
wniosek do Krajowego Rejestru Sądowego o wpis dłużnika do rejestru dłużników niewypłacalnych.
Wniosek komornika nie podlega opłacie sądowej.
§ 5. Bezskuteczność egzekucji nie stanowi podstawy umorzenia postępowania. Przepisu art. 823 nie
stosuje się.
Art. 1087. Jeżeli dłużnik zatrudniony jest u osoby bliskiej, osoba ta w razie zajęcia wynagrodzenia
za pracę w poszukiwaniu świadczeń alimentacyjnych nie może zasłaniać się zarzutem, że wypłaciła
dłużnikowi wynagrodzenie z góry, ani zarzutami, że dłużnik pracuje bez wynagrodzenia lub za
wynagrodzeniem niższym od przeciętnego, albo że przysługuje jej wierzytelność do dłużnika nadająca się
do potrącenia z jego roszczenia o wynagrodzenie.
Art. 1088. (1077) Do egzekucji świadczeń alimentacyjnych stosuje się również przepisy tytułu
drugiego.
Dział VI. (1078) (skreślony).
CZĘŚĆ CZWARTA(1079)
PRZEPISY Z ZAKRESU MIĘDZYNARODOWEGO POSTĘPOWANIA CYWILNEGO
Art. 1096. (1080) (uchylony).
Księga pierwsza. JURYSDYKCJA KRAJOWA
TYTUŁ I. PRZEPISY OGÓLNE
Art. 1097. (1081) § 1. Jurysdykcja krajowa istniejąca w chwili wszczęcia postępowania trwa nadal,
choćby jej podstawy odpadły w toku postępowania.
§ 2. Sąd nie może uznać, że brak jest jurysdykcji krajowej, jeżeli jej podstawy powstały w toku
postępowania.
Art. 1098. (1082) § 1. Jeżeli sprawa o to samo roszczenie między tymi samymi stronami zawisła przed
sądem państwa obcego wcześniej niż przed sądem polskim, sąd polski zawiesza postępowanie. Sąd nie
zawiesza jednak postępowania, jeżeli orzeczenie, które ma wydać sąd państwa obcego, nie będzie
spełniało przesłanek jego uznania w Rzeczypospolitej Polskiej lub nie można oczekiwać, że postępowanie
przed sądem państwa obcego zostanie prawomocnie zakończone w rozsądnym terminie.
§ 2. Po zakończeniu postępowania przed sądem państwa obcego, sąd umarza postępowanie, jeżeli
orzeczenie sądu państwa obcego podlega uznaniu w Rzeczypospolitej Polskiej; w przeciwnym przypadku
sąd postanowi podjąć postępowanie.
§ 3. Sąd na wniosek strony może także podjąć zawieszone postępowanie, jeżeli postępowanie przed
sądem państwa obcego nie zostało zakończone w rozsądnym terminie.
§ 4. Przepisy § 1-3 stosuje się odpowiednio do sprawy zawisłej przed innym niż sąd organem
państwa obcego.
Art. 10981. (1083) Jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania w sprawie
cywilnej toczącego się przed sądem lub innym organem państwa obcego, sąd może zawiesić
postępowanie z urzędu, chyba że orzeczenie, które ma wydać sąd albo inny organ państwa obcego, nie
spełni przesłanek jego uznania w Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 1099. (1084) § 1. Brak jurysdykcji krajowej sąd bierze pod rozwagę z urzędu w każdym stanie
sprawy. W razie stwierdzenia braku jurysdykcji krajowej sąd odrzuca pozew albo wniosek, z zastrzeżeniem
art. 1104 § 2 lub art. 1105 § 5.
§ 2. Brak jurysdykcji krajowej stanowi przyczynę nieważności postępowania.
Art. 10991. (1085) § 1. Jeżeli brak podstaw uzasadniających jurysdykcję krajową w sprawie, a
przeprowadzenie postępowania przed sądem lub innym organem państwa obcego nie jest możliwe albo
nie można wymagać jego przeprowadzenia, sprawa należy do jurysdykcji krajowej, gdy wykazuje
wystarczający związek z polskim porządkiem prawnym.
§ 2. W razie prawomocnego ustalenia przez sąd, że orzeczenie sądu lub innego organu państwa
obcego nie podlega uznaniu w Rzeczypospolitej Polskiej, sprawa rozstrzygnięta tym orzeczeniem należy
do jurysdykcji krajowej mimo braku podstaw uzasadniających tę jurysdykcję, jeżeli wykazuje
wystarczający związek z polskim porządkiem prawnym.
TYTUŁ II. (1086) (skreślony).
Art. 1100. (1087) (uchylony).
Art. 1101. (1088) (uchylony).
Art. 1102. (1089) (uchylony).
TYTUŁ III. JURYSDYKCJA KRAJOWA W PROCESIE
Art. 1103. (1090) Sprawy rozpoznawane w procesie należą do jurysdykcji krajowej, jeżeli pozwany ma
miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu albo siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 11031. (1091) § 1. Sprawy małżeńskie oraz sprawy dotyczące małżeńskich stosunków
majątkowych należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy:
1) oboje małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania lub ostatnie miejsce zwykłego pobytu w
Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jedno z nich nadal ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego
pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub
2) małżonek będący powodem ma co najmniej od roku bezpośrednio przed wszczęciem postępowania
miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub
3) małżonek będący powodem jest obywatelem polskim i ma co najmniej od sześciu miesięcy
bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w
Rzeczypospolitej Polskiej, lub
4) oboje małżonkowie są obywatelami polskimi.
§ 2. Jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli oboje małżonkowie są obywatelami polskimi oraz mają
miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 3. Jurysdykcja krajowa w sprawie małżeńskiej obejmuje także orzekanie o władzy rodzicielskiej nad
wspólnymi małoletnimi dziećmi małżonków.
Art. 11032. (1092) § 1. Sprawy ze stosunków między rodzicami i dziećmi należą do jurysdykcji
krajowej także wtedy, gdy:
1) dziecko albo przysposobiony lub przysposabiający mają miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego
pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej lub
2) powód, jeżeli nie jest nim dziecko, ma co najmniej od roku bezpośrednio przed wszczęciem
postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub
3) powód, jeżeli nie jest nim dziecko, jest obywatelem polskim i ma co najmniej od sześciu miesięcy
bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w
Rzeczypospolitej Polskiej, lub
4) powód i pozwany są obywatelami polskimi.
§ 2. Jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli wszystkie osoby występujące jako strony są
obywatelami polskimi oraz mają miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej
Polskiej.
Art. 11033. (1093) § 1. Sprawy o alimenty oraz sprawy o roszczenia związane z ustaleniem
pochodzenia dziecka należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy powodem jest uprawniony, który ma
miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 2. Sprawa o alimenty rozpoznawana łącznie ze sprawą małżeńską należy do jurysdykcji krajowej
także wtedy, gdy do jurysdykcji krajowej należy sprawa małżeńska.
§ 3. Sprawa o roszczenia związane z ustaleniem pochodzenia dziecka rozpoznawana łącznie ze
sprawą o ustalenie pochodzenia dziecka należy do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy do jurysdykcji
krajowej należy sprawa o ustalenie pochodzenia dziecka.
Art. 11034. (1094) § 1. Sprawy z zakresu prawa pracy, w których pracownik jest powodem, należą do
jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy praca zazwyczaj jest, była lub miała być wykonywana w
Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 2. Sprawy z powództwa pracownika, dotyczące zapewnienia warunków zatrudnienia zgodnie z art.
671 i art. 672 Kodeksu pracy, należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy pracownik jest albo był
skierowany do pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez pracodawcę mającego siedzibę w
państwie będącym członkiem Unii Europejskiej.
§ 3. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, gdy pracownik został skierowany do pracy na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej przez pracodawcę mającego siedzibę w państwie niebędącym członkiem Unii
Europejskiej.
Art. 11035. (1095) § 1. Sprawy ze stosunku ubezpieczenia przeciwko ubezpieczycielowi należą do
jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy:
1) powód ma miejsce zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej lub
2) istnieje jurysdykcja krajowa w sprawie przeciwko ubezpieczycielowi głównemu, a pozwany
ubezpieczyciel jest współubezpieczycielem, lub
3) zdarzenie wywołujące szkodę nastąpiło w Rzeczypospolitej Polskiej, a sprawa dotyczy ubezpieczenia
odpowiedzialności cywilnej, ubezpieczenia nieruchomości albo ubezpieczenia nieruchomości i
ruchomości, gdy powstała na nich szkoda wynikła z jednego zdarzenia.
§ 2. W sprawach, o których mowa w § 1, ubezpieczyciel jest traktowany jako mający miejsce
zamieszkania albo siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli ma zakład lub oddział w Rzeczypospolitej
Polskiej, a sprawa wynikła z działalności tego zakładu lub oddziału.
Art. 11036. (1096) § 1. Sprawy wynikające z umów, jeżeli powodem jest konsument, należą do
jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy konsument ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu
w Rzeczypospolitej Polskiej i w Rzeczypospolitej Polskiej podjął czynności niezbędne do zawarcia umowy.
§ 2. W sprawach, o których mowa w § 1, druga strona umowy z konsumentem jest traktowana jak
podmiot mający miejsce zamieszkania albo siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli ma zakład lub
oddział w Rzeczypospolitej Polskiej, a umowa z konsumentem została zawarta w ramach działalności
zakładu lub oddziału.
Art. 11037. (1097) Sprawy rozpoznawane w procesie, inne niż wymienione w art. 11031-11036, należą
do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy dotyczą:
1) zobowiązania wynikającego z czynności prawnej, które zostało wykonane albo ma lub miało być
wykonane w Rzeczypospolitej Polskiej;
2) zobowiązania niewynikającego z czynności prawnej, które powstało w Rzeczypospolitej Polskiej;
3) działalności znajdującego się w Rzeczypospolitej Polskiej zakładu lub oddziału pozwanego;
4) roszczenia o prawo majątkowe, a pozwany ma majątek w Rzeczypospolitej Polskiej lub przysługują
mu prawa majątkowe w Rzeczypospolitej Polskiej o znacznej wartości w stosunku do wartości
przedmiotu sporu;
5) przedmiotu sporu znajdującego się w Rzeczypospolitej Polskiej;
6) spadku po osobie, która w chwili śmierci miała miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w
Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 11038. (1098) § 1. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy o prawa rzeczowe na
nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej, jak również sprawy ze
stosunku najmu, dzierżawy i innych stosunków dotyczących używania takiej nieruchomości, z wyjątkiem
spraw o czynsz i inne należności związane z używaniem lub pobieraniem pożytków z takiej nieruchomości.
§ 2. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą także sprawy niewymienione w § 1 w zakresie, w
którym rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych, posiadania lub używania nieruchomości położonej w
Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 11039. (1099) Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy o rozwiązanie osoby prawnej lub
jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną, jak również o uchylenie lub stwierdzenie nieważności
uchwał ich organów, jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną ma
siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 110310. (1100) § 1. Jeżeli do jurysdykcji krajowej należy sprawa z powództwa głównego,
jurysdykcja ta obejmuje również sprawę z powództwa wzajemnego.
§ 2. Jeżeli w sprawie występuje współuczestnictwo materialne, a jurysdykcja krajowa istnieje w
stosunku do jednego ze współuczestników, sprawa należy do jurysdykcji krajowej w stosunku do
wszystkich współuczestników.
Art. 1104. (1101) § 1. Strony oznaczonego stosunku prawnego mogą umówić się na piśmie o
poddanie wynikłych lub mogących wyniknąć z niego spraw o prawa majątkowe jurysdykcji sądów
polskich.
§ 2. Poddanie jurysdykcji sądów polskich spraw, o których mowa w § 1, może nastąpić również przez
wdanie się w spór co do istoty sprawy, jeżeli pozwany nie podniesie zarzutu braku jurysdykcji krajowej.
§ 3. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się w sprawach, które według przepisów prawa polskiego należą do
wyłącznej jurysdykcji sądów państwa obcego.
Art. 1105. (1102) § 1. Strony oznaczonego stosunku prawnego mogą umówić się na piśmie o
poddanie jurysdykcji sądów państwa obcego wynikłych lub mogących wyniknąć z niego spraw o prawa
majątkowe, wyłączając jurysdykcję sądów polskich, jeżeli umowa taka jest skuteczna według prawa
mającego do niej zastosowanie w państwie obcym.
§ 2. Umowa wyłączająca jurysdykcję sądów polskich nie może dotyczyć spraw:
1) należących do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich;
2) z zakresu prawa pracy, chyba że umowa zostanie zawarta po powstaniu sporu;
3) wynikłych lub mogących wyniknąć z umów zawartych przez konsumenta, który ma miejsce
zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej;
4) wynikłych lub mogących wyniknąć ze stosunku ubezpieczenia.
§ 3. Jurysdykcji sądów polskich nie wyłącza umowa, na podstawie której tylko jedna ze stron może
wytoczyć powództwo przed sądy państwa obcego.
§ 4. W sprawach wymienionych w § 2 pkt 3 dopuszczalne jest zawarcie umowy, na podstawie której
konsument może wytoczyć powództwo przed sądy państwa obcego.
§ 5. W sprawach wymienionych w § 2 pkt 4 dopuszczalne jest zawarcie umowy, na podstawie której
powództwo przeciwko ubezpieczycielowi może być wytoczone przed sądy państwa obcego.
§ 6. Jeżeli strony zawarły umowę wyłączającą jurysdykcję sądów polskich, art. 1104 § 2 stosuje się
odpowiednio.
Art. 11051. (1103) Wymaganie zawarcia umowy na piśmie, przewidziane w art. 1104 § 1 i art. 1105 §
1, jest spełnione, jeżeli umowa jest zamieszczona w dokumencie podpisanym przez strony lub w
wymienionych między nimi pismach lub oświadczeniach złożonych za pomocą środków porozumiewania
się na odległość, które pozwalają utrwalić ich treść. Powołanie się w umowie podstawowej na dokument
zawierający postanowienie odpowiadające umowie określonej w art. 1104 § 1 lub art. 1105 § 1 spełnia
wymaganie dotyczące formy tej umowy, jeżeli umowa podstawowa jest sporządzona na piśmie, a to
powołanie czyni umowę częścią umowy podstawowej.
TYTUŁ IV. JURYSDYKCJA KRAJOWA W POSTĘPOWANIU NIEPROCESOWYM
Art. 1106. (1104) § 1. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy o uznanie za zmarłego i o stwierdzenie
zgonu osoby będącej obywatelem polskim lub cudzoziemca mającego ostatnie miejsce zamieszkania lub
ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 2. Sąd polski może uznać za zmarłego cudzoziemca mającego ostatnie miejsce zamieszkania i
ostatnie miejsce zwykłego pobytu za granicą, jeżeli sprawa wykazuje wystarczający związek z polskim
porządkiem prawnym.
§ 3. Do jurysdykcji krajowej należą również sprawy o stwierdzenie zgonu cudzoziemca mającego
miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu za granicą, jeżeli zgon nastąpił w Rzeczypospolitej
Polskiej.
Art. 11061. (1105) § 1. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy o ubezwłasnowolnienie osoby będącej
obywatelem polskim lub cudzoziemca mającego miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w
Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 2. Jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli osoba, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie,
jest obywatelem polskim, mającym miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej
Polskiej.
Art. 11062. (1106) § 1. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy małżeńskie, jeżeli jeden z małżonków
albo jedna z osób zamierzających zawrzeć małżeństwo jest obywatelem polskim albo, będąc
cudzoziemcem, ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej bądź
zamierza zawrzeć małżeństwo w Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 2. Sprawy o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej należą do
jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy majątek wspólny albo jego znaczna część znajduje się w
Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 11063. (1107) Do jurysdykcji krajowej należą sprawy z zakresu stosunków między rodzicami a
dziećmi, jeżeli:
1) dziecko, którego sprawa dotyczy, ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w
Rzeczypospolitej Polskiej lub
2) wnioskodawca i dziecko, którego sprawa dotyczy, są obywatelami polskimi.
Art. 11064. (1108) § 1. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy o przysposobienie, jeżeli osoba, która
ma być przysposobiona, jest obywatelem polskim albo, będąc cudzoziemcem, ma miejsce zamieszkania
lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 2. Sprawy o przysposobienie należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy przysposabiający jest
obywatelem polskim i ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej.
W razie przysposobienia wspólnego przez małżonków wystarczające jest, że jeden z małżonków jest
obywatelem polskim i ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 3. Jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli przysposabiający, a w razie przysposobienia wspólnego
- każdy z przysposabiających małżonków, oraz osoba, która ma być przysposobiona, są obywatelami
polskimi, mającymi miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 1107. (1109) § 1. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy z zakresu opieki i kurateli nad osobą
będącą obywatelem polskim lub cudzoziemcem mającym miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego
pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, jak również sprawy z zakresu kurateli nad osobą prawną lub
niebędącą osobą prawną jednostką organizacyjną, mającą siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej.
Ustanowienie kurateli do załatwienia poszczególnej sprawy należy do jurysdykcji krajowej, jeżeli należy do
niej ta sprawa.
§ 2. Sądy polskie mogą w razie potrzeby wydawać zarządzenia w zakresie opieki i kurateli co do
położonego w Rzeczypospolitej Polskiej majątku cudzoziemca mającego miejsce zamieszkania i miejsce
zwykłego pobytu za granicą, jeżeli okaże się to konieczne w interesie tego cudzoziemca.
§ 3. Sądy polskie mogą wydawać zarządzenia w zakresie opieki i kurateli również w przypadkach
innych niż wymienione w § 1 i 2, jeżeli sprawa wykazuje wystarczający związek z polskim porządkiem
prawnym lub jeżeli zachodzi pilna potrzeba udzielenia ochrony cudzoziemcowi, który przebywa w
Rzeczypospolitej Polskiej, mającemu miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu za granicą.
Art. 11071. (1110) Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy o prawa rzeczowe na
nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 1108. (1111) § 1. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili
śmierci był obywatelem polskim lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w
Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 2. Do jurysdykcji krajowej należą również sprawy spadkowe, jeżeli majątek spadkowy albo jego
znaczna część znajduje się w Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 1109. (1112) W stosunku do spadku podlegającego jurysdykcji sądu polskiego po osobie, która w
chwili śmierci nie miała miejsca zamieszkania lub miejsca zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej,
sąd może wydać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku na wniosek polskiego przedstawicielstwa
dyplomatycznego lub urzędu konsularnego.
Art. 11091. (1113) § 1. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy z zakresu postępowania
rejestrowego dotyczące rejestru prowadzonego w Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 2. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą rozpoznawane przez sąd rejestrowy sprawy o
rozwiązanie osoby prawnej lub niebędącej osobą prawną jednostki organizacyjnej, jeżeli osoba prawna lub
jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną ma siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 3. Do jurysdykcji krajowej należą również inne sprawy rozpoznawane przez sąd rejestrowy, jeżeli
właściwy miejscowo sąd rejestrowy znajduje się w Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 1110. (1114) Do jurysdykcji krajowej należą również inne niż wymienione w art. 1106-11091
sprawy rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym, jeżeli sprawa dotyczy osoby będącej obywatelem
polskim, cudzoziemca mającego miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej
Polskiej albo osoby prawnej lub niebędącej osobą prawną jednostki organizacyjnej, mającej siedzibę w
Rzeczypospolitej Polskiej, a także, jeżeli sprawa z innych względów wykazuje wystarczający związek z
polskim porządkiem prawnym.
Art. 11101. (1115) W sprawach o podział majątku wspólnego, o dział spadku, jak również w sprawach
dotyczących zarządu związanego ze współwłasnością i o zniesienie współwłasności, przepisy art.
1104-11051 stosuje się odpowiednio.
Art. 11102. (1116) Jurysdykcja krajowa w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym
jest wyłączna w zakresie, w którym rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych na nieruchomości lub
posiadania nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej.
TYTUŁ IVa (1117) JURYSDYKCJA KRAJOWA W POSTĘPOWANIU ZABEZPIECZAJĄCYM I
EGZEKUCYJNYM
Art. 11103. § 1. Przepisy o podstawach jurysdykcji krajowej zawarte w tytule III i tytule IV stosuje
się odpowiednio w postępowaniu zabezpieczającym. Umowa, o której mowa w art. 1105 § 1, jest jednak
bezskuteczna, jeżeli wyłącza jurysdykcję sądów polskich jedynie w postępowaniu zabezpieczającym.
§ 2. Jurysdykcja krajowa w postępowaniu zabezpieczającym istnieje także wtedy, gdy zabezpieczenie
może być wykonane w Rzeczypospolitej Polskiej lub wywołać skutek w Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 11104. § 1. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy egzekucyjne, jeżeli egzekucja ma
być wszczęta lub jest prowadzona w Rzeczypospolitej Polskiej.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do wykonania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia.
§ 3. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy z powództw przeciwegzekucyjnych, jeżeli
egzekucja ma być wszczęta lub jest prowadzona w Rzeczypospolitej Polskiej.
Księga pierwsza a. Immunitet sądowy i egzekucyjny(1118)
Art. 1111. (1119) § 1. Nie mogą być pozywane przed sądy polskie następujące osoby:
1) uwierzytelnieni w Rzeczypospolitej Polskiej szefowie przedstawicielstw dyplomatycznych państw
obcych;
2) członkowie personelu dyplomatycznego przedstawicielstw państw obcych w Rzeczypospolitej Polskiej;
3) inne osoby korzystające z immunitetów dyplomatycznych na mocy ustaw, umów lub powszechnie
ustalonych zwyczajów międzynarodowych;
4) członkowie rodzin osób wymienionych w pkt 1-3, jeżeli pozostają z nimi we wspólnocie domowej i nie
mają obywatelstwa polskiego.
§ 2. Przepisy § 1 nie mają zastosowania do osób w nim wymienionych w odniesieniu do:
1) spraw z zakresu prawa rzeczowego dotyczących prywatnego mienia nieruchomego położonego w
Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że mienie to jest w posiadaniu tych osób w imieniu państwa
wysyłającego dla celów przedstawicielstwa dyplomatycznego lub odpowiedniej organizacji
międzynarodowej dla celów organizacji;
2) spraw dotyczących spadków, w których osoby te występują jako spadkobiercy, zapisobiercy,
wykonawcy testamentów, zarządcy lub kuratorzy spadku w charakterze osób prywatnych, nie zaś w
imieniu państwa wysyłającego lub odpowiedniej organizacji międzynarodowej;
3) spraw dotyczących zawodowej lub gospodarczej działalności tych osób, wykonywanej przez nie w
Rzeczypospolitej Polskiej poza funkcjami urzędowymi.
Art. 1112. (1120) § 1. Nie mogą być pozywane przed sądy polskie w sprawach wchodzących w zakres
czynności dokonanych w toku pełnienia ich funkcji urzędowych następujące osoby:
1) urzędnicy pełniący funkcje konsularne w imieniu państw obcych niezależnie od posiadanego
obywatelstwa;
2) cudzoziemcy będący pracownikami administracyjnymi i technicznymi przedstawicielstw
dyplomatycznych i urzędów konsularnych państw obcych w Rzeczypospolitej Polskiej lub członkami
personelu służby przedstawicielstw dyplomatycznych oraz inne osoby zrównane z nimi na mocy
ustaw, umów lub powszechnie ustalonych zwyczajów międzynarodowych.
§ 2. Przepis § 1 nie ma zastosowania w stosunku do urzędników pełniących funkcje konsularne oraz
pracowników administracyjnych i technicznych urzędów konsularnych w przypadku wytoczenia przeciwko
tym osobom powództw:
1) wynikłych z zawarcia przez nie umowy, w której nie występowały wyraźnie lub w sposób
dorozumiany jako przedstawiciele państwa wysyłającego;
2) o wynagrodzenie szkody powstałej w wyniku wypadku spowodowanego w Rzeczypospolitej Polskiej
przez pojazd, statek morski, statek żeglugi śródlądowej lub statek powietrzny.
Art. 1113(1121). Immunitet sądowy sąd bierze pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy. W
razie stwierdzenia istnienia immunitetu sąd odrzuca pozew albo wniosek. Rozpoznanie sprawy z
naruszeniem immunitetu sądowego powoduje nieważność postępowania. Jeżeli osoba, przeciwko której
albo z udziałem której wszczęto sprawę, uzyska immunitet sądowy w toku postępowania, sąd umarza
postępowanie.
Art. 11131. (1122) § 1. Osoby wymienione w art. 1111 § 1, jak również osoby wymienione w art. 1112
§ 1 pkt 2, z wyjątkiem pracowników administracyjnych i technicznych urzędów konsularnych państw
obcych w Rzeczypospolitej Polskiej, nie mają obowiązku składania zeznań w charakterze świadków lub
występowania w charakterze biegłego lub tłumacza, jak również obowiązku przedstawienia dokumentu
lub przedmiotu oględzin, chyba że uprawniona do tego osoba wyrazi zgodę.
§ 2. Urzędnicy pełniący funkcje konsularne, pracownicy administracyjni i techniczni urzędów
konsularnych państw obcych w Rzeczypospolitej Polskiej, o których mowa w art. 1112 § 1, jak również
członkowie personelu służby tych urzędów będący cudzoziemcami, nie mają obowiązku - co do faktów
związanych z wykonywaniem ich funkcji - składania zeznań w charakterze świadków lub występowania w
charakterze biegłych co do treści prawa państwa wysyłającego, jak również obowiązku przedstawienia
dokumentu lub przedmiotu oględzin, chyba że uprawniona do tego osoba wyrazi zgodę.
§ 3. W razie wyrażenia zgody, o której mowa w § 1 lub 2, nie można stosować środków przymusu,
ani grozić ich zastosowaniem.
Art. 1114. (1123) § 1. Przepisy art. 1111 § 1 i art. 1112 § 1 nie mają zastosowania w przypadku, jeżeli
państwo wysyłające w sposób wyraźny zrzeknie się immunitetu sądowego w stosunku do osób
wymienionych w tych przepisach.
§ 2. W stosunku do urzędników międzynarodowych, korzystających z immunitetu sądowego,
zrzeczenie się immunitetu przewidziane w § 1 musi być dokonane przez odpowiednią organizację
międzynarodową.
§ 3. Niezależnie od postanowień § 1 i 2 osobom wymienionym w art. 1111 § 1 i art. 1112 § 1 nie
przysługuje immunitet sądowy w sprawach:
1) w których osoby te wszczynają postępowanie przed sądem polskim;
2) z powództw wzajemnych przeciwko tym osobom;
3) z powództw przeciwegzekucyjnych wytoczonych przeciwko nim.
Art. 1115. (1124) § 1. Przeciwko osobom, które na podstawie art. 1111 § 1 i art. 1112 § 1 korzystają
z immunitetu sądowego w zakresie przewidzianym w tych przepisach, nie może być także prowadzona
egzekucja, chyba że chodzi o sprawę, w której osobom tym nie przysługuje immunitet sądowy.
§ 2. Przeciwko osobom określonym w § 1, w stosunku do których państwo wysyłające lub
odpowiednia organizacja międzynarodowa zrzekły się immunitetu sądowego, może być prowadzona
egzekucja jedynie w przypadku wyraźnego zrzeczenia się immunitetu przez państwo wysyłające lub
odpowiednią organizację międzynarodową także w odniesieniu do postępowania egzekucyjnego.
§ 3. Jeżeli prowadzenie egzekucji jest dozwolone, niedopuszczalna jest egzekucja z mienia służącego
do użytku urzędowego oraz przez stosowanie przymusu wobec osoby dłużnika.
§ 4. Egzekucja jest niedopuszczalna w pomieszczeniach zajmowanych przez przedstawicielstwa
dyplomatyczne, misje zagraniczne lub urzędy konsularne państw obcych w Rzeczypospolitej Polskiej oraz
w mieszkaniach osób wymienionych w art. 1111 § 1, chyba że szef przedstawicielstwa dyplomatycznego,
misji zagranicznej lub urzędu konsularnego wyrazi na to zgodę.
Art. 11151. (1125) Przepisy art. 1111-1115 stosuje się odpowiednio w postępowaniu
zabezpieczającym.
Art. 1116. (1126) W razie wątpliwości co do istnienia immunitetu sądowego lub egzekucyjnego sąd
może zwrócić się do Ministra Sprawiedliwości o informację.
Księga druga. POSTĘPOWANIE
TYTUŁ I. ZDOLNOŚĆ SĄDOWA I PROCESOWA(1127)
Art. 1117. (1128) § 1. Zdolność sądową cudzoziemców, zagranicznych osób prawnych i jednostek
organizacyjnych niebędących osobami prawnymi określa się według prawa właściwego dla ich zdolności
prawnej.
§ 2. Zdolność procesową podmiotów wymienionych w § 1 określa się według prawa właściwego dla
ich zdolności do czynności prawnych.
§ 3. Cudzoziemiec niemający zdolności procesowej według prawa wskazanego w § 2 może
dokonywać czynności procesowych przed sądem polskim, jeżeli miałby zdolność procesową według prawa
polskiego.
Art. 1118. (1129) (skreślony).
TYTUŁ II. ZABEZPIECZENIE KOSZTÓW PROCESU
Art. 1119. (1130) Powód, który nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w
Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, jest obowiązany na
żądanie pozwanego złożyć kaucję na zabezpieczenie kosztów procesu.
Art. 1120. (1131) Powód nie ma obowiązku określonego w art. 1119:
1) jeżeli ma w Rzeczypospolitej Polskiej majątek wystarczający na zapłatę kosztów;
2) jeżeli przysługuje mu lub uzyskał zwolnienie od kosztów sądowych;
3) w sprawach małżeńskich niemajątkowych, w sprawach z powództwa wzajemnego oraz w
postępowaniu nakazowym, upominawczym i uproszczonym;
4) w sprawach, które strony zgodnie poddały jurysdykcji sądów polskich;
5) jeżeli orzeczenie sądu polskiego zasądzające koszty procesu od powoda na rzecz pozwanego byłoby
wykonalne w państwie, w którym powód ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu albo
siedzibę.
Art. 1121. (1132) § 1. Pozwany może zgłosić żądanie zabezpieczenia kosztów przed wdaniem się w
spór co do istoty sprawy.
§ 2. Późniejsze zgłoszenie żądania jest dopuszczalne, jeżeli dopiero w toku sprawy:
1) pozwany dowiedział się, że powód nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w
Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej;
2) ustała podstawa prawna do zwolnienia powoda od obowiązku złożenia kaucji.
Art. 1122. Pozwany nie ma prawa domagać się złożenia kaucji, jeżeli uznana przez niego część
roszczenia powoda wystarcza na zabezpieczenie kosztów.
Art. 1123. § 1. Sąd oznaczy wysokość kaucji, mając na względzie prawdopodobną sumę kosztów,
które poniesie pozwany, jednak bez włączenia kosztów powództwa wzajemnego.
§ 2. Jeżeli w toku sprawy okaże się, że kaucja nie wystarcza, pozwany może żądać dodatkowego
zabezpieczenia.
§ 3. (1133) Kaucję składa się na rachunek depozytowy sądu, chyba że sąd określi inny sposób jej
złożenia.
Art. 1124. § 1. Zgłaszając w przepisanym czasie wniosek o zabezpieczenie kosztów, pozwany nie
ma obowiązku składać wyjaśnień co do istoty sprawy przed rozstrzygnięciem tego wniosku.
§ 2. Sąd wyznaczy powodowi termin do złożenia kaucji.
§ 3. (1134) Po bezskutecznym upływie terminu sąd odrzuca pozew lub środek odwoławczy, orzekając o
kosztach jak w przypadku cofnięcia pozwu.
Art. 1125. Jeżeli w toku postępowania ustanie przyczyna zabezpieczenia, sąd na wniosek powoda,
po wysłuchaniu pozwanego, zwolni powoda od obowiązku zabezpieczenia kosztów i zarządzi zwrot
złożonej kaucji.
Art. 1126. § 1. Sąd na wniosek pozwanego zarządzi zaspokojenie z kaucji przyznanych mu kosztów.
§ 2. Wniosek taki powinien być zgłoszony w ciągu miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia.
Jeżeli wniosku nie zgłoszono, sąd po upływie tego terminu zarządzi wydanie kaucji powodowi na jego
żądanie.
§ 3. Sąd zarządzi wydanie powodowi kaucji natychmiast po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli
pozwanemu kosztów nie przyznano.
Art. 1127. (1135) Pierwszeństwo zaspokojenia z kaucji złożonej przez powoda przysługuje pozwanemu
przed wszystkimi innymi wierzycielami powoda.
Art. 1128. (1136) Przepisy tytułu niniejszego stosuje się odpowiednio w postępowaniu
nieprocesowym.
TYTUŁ III. ZWOLNIENIE CUDZOZIEMCÓW OD KOSZTÓW SĄDOWYCH
Art. 1129. (1137) Cudzoziemcy, zagraniczne osoby prawne i jednostki organizacyjne niebędące
osobami prawnymi korzystają ze zwolnienia od kosztów sądowych na zasadach przewidzianych w
przepisach odrębnych.
TYTUŁ IV. (1138) POMOC PRAWNA
Art. 1130. (1139) § 1. W sprawach przeprowadzania dowodów i dokonywania innych czynności oraz
doręczania pism sądowych sądy porozumiewają się z sądami lub innymi organami państw obcych oraz z
polskimi przedstawicielstwami dyplomatycznymi i urzędami konsularnymi, chyba że przepis szczególny
stanowi inaczej.
§ 2. Czynności, o których mowa w § 1, może wykonywać referendarz sądowy, z wyjątkiem
przeprowadzania dowodu.
Art. 1131. (1140) § 1. Sądy występują o przeprowadzenie dowodów za granicą do sądów lub innych
organów państw obcych.
§ 2. Wnioski są przesyłane bezpośrednio, jeżeli taki sposób dopuszcza prawo państwa wezwanego,
lub za pośrednictwem polskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego lub urzędu konsularnego. Nie
wyłącza to innych sposobów przesyłania wniosków.
§ 3. Sąd może wnosić o bezpośrednie zawiadomienie go, stron i ich przedstawicieli, w tym
pełnomocników, o miejscu i czasie przeprowadzenia dowodu w celu umożliwienia obecności przy
przeprowadzeniu dowodu lub udziału w tej czynności.
§ 4. Jeżeli nie sprzeciwia się temu prawo państwa wezwanego, sąd może wyznaczyć jednego ze
swych członków (sędzia wyznaczony), aby był obecny przy przeprowadzaniu za granicą dowodu przez sąd
lub inny organ państwa wezwanego, jak również, aby brał udział w tej czynności. Sąd może w tym celu
wyznaczyć również biegłego.
§ 5. Za zgodą państwa wezwanego sąd lub sędzia wyznaczony może przeprowadzić dowód
bezpośrednio w państwie wezwanym. Przepisów kodeksu o środkach przymusu nie stosuje się.
§ 6. W przypadkach wskazanych w § 1-5 sąd może postanowić, w porozumieniu z sądem lub innym
organem państwa wezwanego, że przeprowadzenie dowodu, którego charakter się temu nie sprzeciwia,
nastąpi przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających obecność lub udział w dokonaniu tej czynności
albo jej dokonanie na odległość.
Art. 11311. (1141) Przepis art. 1131 stosuje się odpowiednio, jeżeli sądy występują do sądów lub
innych organów państw obcych o dokonanie innych czynności niż przeprowadzenie dowodów.
Art. 1132. (1142) § 1. Sądy występują o doręczenie pism sądowych osobie mającej miejsce
zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedzibę za granicą do sądów lub innych organów państw obcych.
§ 2. Wnioski są przesyłane bezpośrednio, jeżeli taki sposób dopuszcza prawo państwa wezwanego,
lub za pośrednictwem polskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego lub urzędu konsularnego. Nie
wyłącza to innych sposobów przesyłania wniosków.
Art. 1133. (1143) § 1. Sąd może doręczyć pisma sądowe osobie przebywającej lub mającej siedzibę za
granicą pocztą listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, jeżeli taki sposób dopuszcza prawo państwa,
w którym ma nastąpić doręczenie.
§ 2. Jeżeli nie jest możliwe doręczenie z powodu odmowy wykonania wniosku przez sąd lub inny
organ państwa wezwanego lub długotrwałego niewykonywania wniosku, sąd może doręczyć pisma w
sposób określony w § 1, także wówczas, gdy takiego sposobu nie dopuszcza prawo państwa, w którym
ma nastąpić doręczenie.
Art. 11331. (1144) Przepisy art. 1132 i 1133 stosuje się odpowiednio do doręczania pism
pozasądowych.
Art. 1134. (1145) Sądy mogą występować do polskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego lub
urzędu konsularnego o przeprowadzenie dowodu lub o doręczenie pisma, jeżeli osoba mająca być
przesłuchana lub odbiorca pisma jest obywatelem polskim przebywającym za granicą.
Art. 1135. (1146) § 1. Sądy polskie przeprowadzają dowody i doręczają pisma na wniosek sądów i
innych organów państw obcych. W przypadkach takich właściwy jest sąd rejonowy, w którego okręgu ma
być przeprowadzony dowód lub ma nastąpić doręczenie pisma.
§ 2. Sąd polski odmawia wykonania czynności wymienionych w § 1, jeżeli:
1) ich wykonanie byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej
Polskiej (klauzula porządku publicznego);
2) ich wykonanie nie należy do zakresu działania sądów polskich;
3) państwo, z którego pochodzi wniosek, odmawia sądom polskim wykonywania takich czynności;
4) nie została złożona w terminie zaliczka, o której mowa w art. 11351 § 3.
Art. 11351. (1147) § 1. Wykonanie wniosku sądu lub innego organu państwa obcego o
przeprowadzenie dowodu lub doręczenie pism sądowych przez sąd polski odbywa się według prawa
polskiego. Sąd wezwany może jednak na wniosek sądu lub innego organu państwa obcego zastosować
przy wykonaniu wniosku inny sposób od przewidzianego przez prawo polskie, jeżeli ten sposób wykonania
wniosku nie jest zakazany przez prawo polskie i nie jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku
prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego).
§ 2. Jeżeli sąd lub inny organ państwa obcego zwróci się do sądu o doręczenie pisma sądowego
osobie przebywającej w Rzeczypospolitej Polskiej, nie dołączając tłumaczenia tego pisma na język polski,
doręcza się je odbiorcy, o ile zechce je przyjąć. Odbiorcę, który odmawia przyjęcia pisma, należy pouczyć
o możliwości wystąpienia w związku z tym niekorzystnych skutków prawnych za granicą.
§ 3. Jeżeli w wykonaniu wniosku sądu lub innego organu państwa obcego mogą powstać koszty
związane z udziałem biegłych, tłumaczy, świadków i innych osób, sąd wykonuje wniosek dopiero po
złożeniu w wyznaczonym terminie stosownej zaliczki przez sąd lub inny organ państwa obcego. To samo
dotyczy kosztów mogących powstać w wyniku zastosowania innego sposobu niż przewidziany przez prawo
polskie.
Art. 11352. (1148) § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, sądy zawiadamiają bezpośrednio
sąd lub inny organ państwa wzywającego, jak również strony i ich przedstawicieli, w tym pełnomocników,
o miejscu i czasie przeprowadzenia dowodu w celu umożliwienia obecności przy przeprowadzeniu dowodu
lub udziału w tej czynności tylko na ich wniosek.
§ 2. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, sędzia lub inna osoba wyznaczona przez sąd lub
inny organ państwa wzywającego mogą być obecni przy przeprowadzaniu dowodu lub brać udział w tej
czynności tylko za zgodą sądu.
§ 3. Na wniosek sądu lub innego organu państwa wzywającego sąd może wyrazić zgodę na
bezpośrednie przeprowadzenie dowodu w Rzeczypospolitej Polskiej przez sąd lub inny organ państwa
wzywającego lub wyznaczone przez nich osoby, jeżeli przeprowadzenie dowodu nie będzie sprzeczne z
podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego).
W takim przypadku sąd na wniosek sądu lub innego organu państwa wzywającego stosuje przepisy
kodeksu o środkach przymusu. Przeprowadzenie dowodu następuje w obecności sądu lub sędziego
wyznaczonego.
§ 4. W przypadkach wskazanych w § 1-3 sąd może wyrazić zgodę na przeprowadzenie dowodu,
którego charakter się temu nie sprzeciwia, przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających obecność
lub udział w dokonaniu tej czynności albo jej dokonanie na odległość.
Art. 11353. (1149) § 1. Doręczenie pism sądowych osobom przebywającym w Rzeczypospolitej
Polskiej, którym przysługuje immunitet sądowy lub egzekucyjny, oraz innym osobom przebywającym w
budynkach lub pomieszczeniach korzystających z nietykalności na podstawie ustaw, umów lub
powszechnie ustalonych zwyczajów międzynarodowych, dokonuje się za pośrednictwem Ministerstwa
Spraw Zagranicznych.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do doręczania pism sądowych obywatelom polskim
przebywającym za granicą, którzy korzystają z immunitetu dyplomatycznego lub konsularnego.
Art. 11354. (1150) Przepisy art. 1135-11353 stosuje się odpowiednio do wykonywania przez sądy
polskie innych czynności niż przeprowadzanie dowodu oraz do doręczania pism pozasądowych.
Art. 11355. (1151) § 1. Strona mająca miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedzibę za
granicą, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Rzeczypospolitej
Polskiej, obowiązana jest wskazać w Rzeczypospolitej Polskiej pełnomocnika do doręczeń.
§ 2. W razie niewskazania pełnomocnika do doręczeń, przeznaczone dla tej strony pisma sądowe
pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Stronę należy o tym pouczyć przy pierwszym
doręczeniu. Strona powinna być również pouczona o możliwości złożenia odpowiedzi na pismo
wszczynające postępowanie i wyjaśnień na piśmie oraz o tym, kto może być ustanowiony
pełnomocnikiem.
Art. 1136. (1152) (uchylony).
TYTUŁ V. ZABEZPIECZENIE DOWODÓW
Art. 1137. (1153) Sąd może zabezpieczyć dowód znajdujący się w Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jest
to potrzebne do dochodzenia roszczenia za granicą. Wniosek o zabezpieczenie dowodu składa się w sądzie
rejonowym, w którego okręgu dowód ma być przeprowadzony. O terminie wyznaczonym do
przeprowadzenia dowodu zawiadamia się wnioskodawcę, chyba że zachodzi wypadek niecierpiący zwłoki.
Poza tym stosuje się odpowiednio art. 310 oraz art. 312-314.
TYTUŁ VI. ZAGRANICZNE DOKUMENTY URZĘDOWE
Art. 1138. (1154) Zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi
dokumentami urzędowymi. Dokument dotyczący przeniesienia własności nieruchomości położonej w
Rzeczypospolitej Polskiej powinien być uwierzytelniony przez polskie przedstawicielstwo dyplomatyczne
lub urząd konsularny. To samo dotyczy dokumentu, którego autentyczności strona zaprzeczyła.
TYTUŁ VII. (1155) CZYNNOŚCI DOTYCZĄCE SPADKU PO CUDZOZIEMCACH
Art. 1139. (1156) § 1. W sprawach spadkowych z zakresu postępowania nieprocesowego, w których
sądom polskim nie przysługuje jurysdykcja, dokonują one z urzędu zabezpieczenia spadku oraz otwarcia i
ogłoszenia testamentu. Zawiadamia się o tym właściwego konsula, który może uczestniczyć w
postępowaniu.
§ 2. Organom państwa, którego obywatelem był spadkodawca, wydaje się na żądanie wypis
testamentu oraz protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu. Oryginał testamentu może być wydany,
jeżeli nie przewiduje się dalszych czynności urzędowych w Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 1140. (1157) § 1. Sąd z urzędu postanowi o wezwaniu przez ogłoszenie osób roszczących sobie
prawa do spadku, spadkobierców i wierzycieli spadkodawcy, aby w ciągu trzech miesięcy zgłosili i
uprawdopodobnili swoje prawa. W ogłoszeniu należy wskazać obywatelstwo, miejsce zamieszkania i
miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy.
§ 2. Ogłoszenie doręcza się właściwemu urzędowi skarbowemu i konsulowi.
Art. 1141. § 1. Jeżeli nikt nie zgłosił się w powyższym terminie, sąd spadku postanowi wydać
majątek ruchomy właściwemu konsulowi.
§ 2. (1158) W przeciwnym razie wyznacza się rozprawę, na którą wzywa się osoby zainteresowane. Po
wysłuchaniu stawających sąd wyda postanowienie o zabezpieczeniu zgłoszonych i uprawdopodobnionych
praw osób zamieszkałych w Rzeczypospolitej Polskiej oraz obywateli polskich zamieszkałych za granicą,
jak również o zabezpieczeniu należnych podatków. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
§ 3. Nie wydany majątek ruchomy będzie służył na zaspokojenie zabezpieczonych praw. Resztę
majątku ruchomego sąd postanowi wydać właściwemu konsulowi.
§ 4. Wydanie może nastąpić tylko pod warunkiem wzajemności.
Art. 1142. § 1. (1159) Jeżeli cudzoziemiec zmarł w Rzeczypospolitej Polskiej w czasie podróży, a nie
miał w Rzeczypospolitej Polskiej miejsca zamieszkania lub miejsca zwykłego pobytu ani majątku oprócz
rzeczy przy nim znalezionych, rzeczy te będą zabezpieczone z urzędu przez sąd, który zawiadamia o tym
właściwego konsula.
§ 2. Część ich sprzedaje się według przepisów o sprzedaży zabezpieczonych ruchomości, a z
osiągniętej ceny zaspokaja się koszty pobytu w Polsce i pogrzebu spadkodawcy. Reszta ceny oraz rzeczy
nie sprzedanych będzie wydana właściwemu konsulowi.
TYTUŁ VIII. STWIERDZENIE OBCEGO PRAWA I WZAJEMNOŚCI
Art. 1143. (1160) § 1. Sąd z urzędu ustala i stosuje właściwe prawo obce. Sąd może zwrócić się do
Ministra Sprawiedliwości o udzielenie tekstu tego prawa oraz o wyjaśnienie obcej praktyki sądowej.
§ 2. Sąd może zwrócić się do Ministra Sprawiedliwości również o udzielenie informacji co do istnienia
wzajemności w stosunkach z państwem obcym.
§ 3. Celem ustalenia treści prawa obcego lub obcej praktyki sądowej albo istnienia wzajemności sąd
może zastosować także inne środki, w tym zasięgnąć opinii biegłych.
TYTUŁ IX. (1161) UZASADNIENIE PRAWOMOCNYCH ORZECZEŃ I WYDAWANIE
ZAŚWIADCZEŃ
Art. 1144. Jeżeli do uznania albo wykonania prawomocnego orzeczenia sądu polskiego za granicą
konieczne jest przedstawienie orzeczenia wraz z uzasadnieniem, a orzeczenie nie zawiera uzasadnienia,
sąd, który wydał orzeczenie, sporządzi uzasadnienie na wniosek strony, uczestnika postępowania lub
osoby ubiegającej się o uznanie lub wykonanie orzeczenia.
Art. 11441. (1162) Jeżeli przepisy odrębne przewidują wydanie zaświadczenia na potrzeby uznania lub
stwierdzenia wykonalności orzeczenia, ugody lub innego tytułu egzekucyjnego w innym państwie
członkowskim Unii Europejskiej, zaświadczenie takie wystawia, stosując formularz określony we
właściwych przepisach odrębnych, na wniosek zainteresowanego, przewodniczący w sądzie, który wydał
orzeczenie albo zatwierdził ugodę lub przed którym ugoda została zawarta. W przypadku innych tytułów
egzekucyjnych właściwy do wystawienia zaświadczenia jest przewodniczący w sądzie rejonowym, w
którego okręgu tytuł został sporządzony.
TYTUŁ X. (1163) WNIOSEK O UCHYLENIE WYROKU WYDANEGO W SPRAWIE
ALIMENTACYJNEJ
Art. 11442. § 1. W razie stwierdzenia, że istnieje określona w przepisach odrębnych podstawa do
uchylenia wyroku wydanego w sprawie alimentacyjnej, na wniosek pozwanego, sąd, który go wydał,
uchyla wyrok.
§ 2. Wniosek powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego i wskazywać okoliczności
uzasadniające uchylenie wyroku.
§ 3. Sąd może rozpoznać wniosek na posiedzeniu niejawnym. Przed uchyleniem wyroku sąd
wysłucha powoda na posiedzeniu lub zażąda od niego oświadczenia na piśmie.
§ 4. Na postanowienie sądu w przedmiocie uchylenia wyroku przysługuje zażalenie.
Księga trzecia. UZNANIE I STWIERDZENIE WYKONALNOŚCI(1164)
TYTUŁ I. UZNANIE ORZECZEŃ SĄDÓW PAŃSTW OBCYCH LUB ROZSTRZYGNIĘĆ INNYCH
ORGANÓW PAŃSTW OBCYCH(1165)
Art. 1145. (1166) Orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu
z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146.
Art. 1146. (1167) § 1. Orzeczenie nie podlega uznaniu, jeżeli:
1) nie jest prawomocne w państwie, w którym zostało wydane;
2) zapadło w sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich;
3) pozwanemu, który nie wdał się w spór co do istoty sprawy, nie doręczono należycie i w czasie
umożliwiającym podjęcie obrony pisma wszczynającego postępowanie;
4) strona w toku postępowania była pozbawiona możności obrony;
5) sprawa o to samo roszczenie między tymi samymi stronami zawisła w Rzeczypospolitej Polskiej
wcześniej niż przed sądem państwa obcego;
6) jest sprzeczne z wcześniej wydanym prawomocnym orzeczeniem sądu polskiego albo wcześniej
wydanym prawomocnym orzeczeniem sądu państwa obcego, spełniającym przesłanki jego uznania w
Rzeczypospolitej Polskiej, zapadłymi w sprawie o to samo roszczenie między tymi samymi stronami;
7) uznanie byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej
(klauzula porządku publicznego).
§ 2. Przeszkody określone w § 1 pkt 5 i 6 stosuje się odpowiednio do sprawy zawisłej przed innym
niż sąd organem polskim lub organem państwa obcego oraz do rozstrzygnięcia wydanego przez inny niż
sąd organ polski lub organ państwa obcego.
§ 3. Przepisów § 1 pkt 5 i 6 nie stosuje się, gdy orzeczenie sądu państwa obcego stwierdza, zgodnie
z przepisami tego państwa o jurysdykcji krajowej, nabycie przez osobę mieszkającą albo mającą siedzibę
w Rzeczypospolitej Polskiej mienia spadkowego znajdującego się w chwili śmierci spadkodawcy na
obszarze państwa obcego.
Art. 1147. (1168) § 1. Osoba powołująca się na uznanie orzeczenia sądu państwa obcego jest
zobowiązana przedstawić:
1) urzędowy odpis orzeczenia;
2) dokument stwierdzający, że orzeczenie jest prawomocne, chyba że prawomocność orzeczenia wynika
z jego treści;
3) uwierzytelniony przekład na język polski dokumentów wymienionych w pkt 1 i 2 oraz w § 2.
§ 2. Jeżeli orzeczenie zostało wydane w postępowaniu, w którym pozwany nie wdał się w spór co do
istoty sprawy, należy przedstawić dokument stwierdzający, że pismo wszczynające postępowanie zostało
mu doręczone.
Art. 1148. (1169) § 1. Każdy, kto ma w tym interes prawny, może wystąpić do sądu z wnioskiem o
ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu.
§ 2. Do wniosku o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega uznaniu, należy dołączyć
dokumenty wymienione w art. 1147, a do wniosku o ustalenie, że orzeczenie nie podlega uznaniu,
urzędowy odpis orzeczenia wraz z jego uwierzytelnionym przekładem na język polski.
Art. 11481. (1170) § 1. Wniosek, o którym mowa w art. 1148, rozpoznaje sąd okręgowy, który byłby
miejscowo właściwy do rozpoznania sprawy rozstrzygniętej orzeczeniem sądu państwa obcego lub w
którego okręgu znajduje się miejscowo właściwy sąd rejonowy, a w braku tej podstawy - Sąd Okręgowy w
Warszawie.
§ 2. W terminie dwóch tygodni od doręczenia wniosku strona może przedstawić sądowi stanowisko w
sprawie. Sąd może rozpoznać wniosek na posiedzeniu niejawnym.
§ 3. (1171) Na postanowienie sądu okręgowego w przedmiocie ustalenia przysługuje zażalenie, a od
postanowienia sądu apelacyjnego - skarga kasacyjna; można także żądać wznowienia postępowania,
które zostało zakończone prawomocnym postanowieniem w przedmiocie ustalenia, oraz stwierdzenia
niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia wydanego w tym przedmiocie.
Art. 1149. (1172) Przepisy art. 170 i art. 400 stosuje się odpowiednio do prawomocnych postanowień
sądu polskiego ustalających, że orzeczenia sądu państwa obcego orzekające rozwód lub unieważnienie
małżeństwa albo ustalające nieistnienie małżeństwa podlegają uznaniu.
Art. 11491. (1173) Przepisy tytułu niniejszego stosuje się odpowiednio do rozstrzygnięć innych
organów państw obcych wydanych w sprawach cywilnych.
TYTUŁ II. WYKONALNOŚĆ ORZECZEŃ SĄDÓW PAŃSTW OBCYCH LUB ROZSTRZYGNIĘĆ
INNYCH ORGANÓW PAŃSTW OBCYCH ORAZ UGÓD ZAWARTYCH PRZED TAKIMI SĄDAMI
I ORGANAMI LUB PRZEZ NIE ZATWIERDZONYCH(1174)
Art. 1150. (1175) Orzeczenia sądów państw obcych w sprawach cywilnych, nadające się do wykonania
w drodze egzekucji, stają się tytułami wykonawczymi po stwierdzeniu ich wykonalności przez sąd polski.
Stwierdzenie wykonalności następuje, jeżeli orzeczenie jest wykonalne w państwie, z którego pochodzi,
oraz nie istnieją przeszkody określone w art. 1146 § 1 i 2.
Art. 1151. (1176) § 1. Stwierdzenie wykonalności następuje na wniosek wierzyciela przez nadanie
orzeczeniu sądu państwa obcego klauzuli wykonalności.
§ 2. Do wniosku o nadanie klauzuli wykonalności należy dołączyć dokumenty wymienione w art.
1147, a ponadto dokument stwierdzający, że orzeczenie jest wykonalne w państwie, z którego pochodzi,
chyba że wykonalność wynika z treści orzeczenia lub prawa tego państwa.
Art. 11511. (1177) § 1. O nadaniu klauzuli wykonalności orzeka sąd okręgowy miejsca zamieszkania
albo siedziby dłużnika, a w braku takiego sądu - sąd okręgowy, w którego okręgu ma być prowadzona
egzekucja.
§ 2. W terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia odpisu wniosku dłużnik może przedstawić
stanowisko w sprawie. Sąd rozpoznaje wniosek na posiedzeniu niejawnym.
§ 3. (1178) Na postanowienie sądu okręgowego w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności służy
zażalenie, a od postanowienia sądu apelacyjnego - skarga kasacyjna; można także żądać wznowienia
postępowania, które zostało zakończone prawomocnym postanowieniem w przedmiocie nadania klauzuli
wykonalności, oraz stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia wydanego w tym
przedmiocie. Przepisu art. 795 § 2 nie stosuje się.
Art. 11512. (1179) § 1. Egzekucja na podstawie orzeczenia sądu państwa obcego może być wszczęta
po uprawomocnieniu się postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności. Do czasu upływu terminu do
wniesienia zażalenia na postanowienie sądu okręgowego o nadaniu klauzuli wykonalności, a w razie
wniesienia zażalenia - do czasu jego rozpoznania przez sąd apelacyjny, postanowienie to stanowi tytuł
zabezpieczenia. Sposób zabezpieczenia określa wierzyciel we wniosku o dokonanie zabezpieczenia. Dla
orzeczeń obejmujących roszczenia pieniężne dopuszczalne są wyłącznie rodzaje zabezpieczeń wymienione
w art. 747. W razie potrzeby rodzaj zabezpieczenia może określić na wniosek wierzyciela także sąd
okręgowy w postanowieniu o nadaniu klauzuli wykonalności. Do zabezpieczenia tego art. 750-7526, art.
7541, art. 755 i art. 757 stosuje się odpowiednio.
§ 2. Wykonanie zabezpieczenia, o którym mowa w § 1, sąd okręgowy może uzależnić od złożenia
przez wierzyciela kaucji. Dłużnikowi przysługuje pierwszeństwo zaspokojenia z kaucji złożonej przez
wierzyciela przed wszystkimi innymi wierzycielami wierzyciela.
§ 3. W razie oddalenia zażalenia na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności albo wydania
postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności sąd apelacyjny może uzależnić wykonanie orzeczenia sądu
państwa obcego od złożenia stosownego zabezpieczenia przez wierzyciela. Sąd może, jeżeli na skutek
wykonania orzeczenia mogłaby wyniknąć dla dłużnika niepowetowana szkoda, wstrzymać wykonanie
orzeczenia do czasu upływu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a w razie jej wniesienia - do czasu
jej rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
Art. 11513. (1180) W przypadkach, o których mowa w art. 840 § 1, podstawy powództwa o
pozbawienie wykonalności orzeczenia sądu państwa obcego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności nie
mogą stanowić zarzuty co do przeszkód określonych w art. 1146 § 1 i 2.
Art. 11514. (1181) Przepisy art. 1150-11513 stosuje się odpowiednio do rozstrzygnięć innych organów
państw obcych wydanych w sprawach cywilnych.
Art. 1152. (1182) Ugody w sprawach cywilnych zawarte przed sądami i innymi organami państw
obcych lub przez nie zatwierdzone stają się tytułami wykonawczymi po stwierdzeniu ich wykonalności,
jeżeli są one wykonalne w państwie pochodzenia i nie są sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku
prawnego w Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego). Przepisy art. 1151-11513 stosuje
się odpowiednio.
Art. 1153. (1183) (uchylony).
TYTUŁ III. (1184) WYKONALNOŚĆ ORZECZEŃ SĄDÓW PAŃSTW CZŁONKOWSKICH UNII
EUROPEJSKIEJ, UGÓD ZAWARTYCH PRZED TAKIMI SĄDAMI LUB ZATWIERDZONYCH
PRZEZ TAKIE SĄDY ORAZ DOKUMENTÓW URZĘDOWYCH SPORZĄDZONYCH W TYCH
PAŃSTWACH, OPATRZONYCH ZAŚWIADCZENIEM EUROPEJSKIEGO TYTUŁU
EGZEKUCYJNEGO
Art. 11531. Orzeczenia sądów państw członkowskich Unii Europejskiej, ugody zawarte przed takimi
sądami lub zatwierdzone przez takie sądy oraz dokumenty urzędowe sporządzone w państwach
członkowskich Unii Europejskiej, opatrzone w tych państwach zaświadczeniem europejskiego tytułu
egzekucyjnego, są tytułami egzekucyjnymi i podlegają wykonaniu w Polsce po nadaniu klauzuli
wykonalności.
Art. 11532. Tytułom egzekucyjnym, o których mowa w art. 11531, klauzulę wykonalności nadaje sąd
rejonowy właściwości ogólnej dłużnika, a jeżeli tej właściwości nie można ustalić - sąd rejonowy, w
którego okręgu ma być wszczęta egzekucja.
Art. 11533. (1185) Przepisów art. 1150-1152 nie stosuje się.
TYTUŁ IV. (1186) WYKONALNOŚĆ EUROPEJSKICH NAKAZÓW ZAPŁATY WYDANYCH PRZEZ
SĄDY PAŃSTW CZŁONKOWSKICH UNII EUROPEJSKIEJ
Art. 11534. Europejskie nakazy zapłaty wydane przez sądy państw członkowskich Unii Europejskiej,
których wykonalność została stwierdzona w tych państwach na podstawie przepisów odrębnych, są
tytułami egzekucyjnymi i podlegają wykonaniu w Rzeczypospolitej Polskiej po nadaniu klauzuli
wykonalności.
Art. 11535. Tytułom egzekucyjnym, o których mowa w art. 11534, klauzulę wykonalności nadaje sąd
rejonowy właściwości ogólnej dłużnika, a jeżeli tej właściwości nie można ustalić - sąd rejonowy, w
którego okręgu ma być wszczęta egzekucja.
Art. 11536. Przepisów art. 1150-1152 nie stosuje się.
TYTUŁ V. (1187) WYKONALNOŚĆ ORZECZEŃ SĄDÓW PAŃSTW CZŁONKOWSKICH UNII
EUROPEJSKIEJ WYDANYCH W EUROPEJSKIM POSTĘPOWANIU W SPRAWIE DROBNYCH
ROSZCZEŃ
Art. 11537. Orzeczenia sądów państw członkowskich Unii Europejskiej wydane w europejskim
postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń, opatrzone w tych państwach zaświadczeniem na podstawie
przepisów odrębnych, są tytułami egzekucyjnymi i podlegają wykonaniu w Rzeczypospolitej Polskiej po
nadaniu klauzuli wykonalności.
Art. 11538. Tytułom egzekucyjnym, o których mowa w art. 11537, klauzulę wykonalności nadaje sąd
rejonowy właściwości ogólnej dłużnika, a jeżeli tej właściwości nie można ustalić - sąd rejonowy, w
którego okręgu ma być wszczęta egzekucja.
Art. 11539. Przepisów art. 1150-1152 nie stosuje się.
TYTUŁ VI. (1188) WYKONALNOŚĆ ORZECZEŃ, UGÓD SĄDOWYCH I DOKUMENTÓW
URZĘDOWYCH Z PAŃSTW CZŁONKOWSKICH UNII EUROPEJSKIEJ W SPRAWACH
ALIMENTACYJNYCH
Art. 115310. Orzeczenia w sprawach alimentacyjnych wydane i wykonalne w państwach
członkowskich Unii Europejskiej będących stronami Protokołu haskiego z dnia 23 listopada 2007 r. o
prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych (Dz. Urz. UE L 331 z 16.12.2009, str. 17), o którym
mowa w przepisach odrębnych, jak również pochodzące z tych państw członkowskich i w nich wykonalne
ugody sądowe i dokumenty urzędowe w sprawach alimentacyjnych, są tytułami egzekucyjnymi i podlegają
wykonaniu w Rzeczypospolitej Polskiej po nadaniu klauzuli wykonalności.
Art. 115311. Tytułom egzekucyjnym, o których mowa w art. 115310, klauzulę wykonalności nadaje
sąd rejonowy właściwości ogólnej dłużnika, a jeżeli tej właściwości nie można ustalić - sąd rejonowy, w
którego okręgu ma być wszczęta egzekucja.
Art. 115312. Przepisów art. 1150-1152 nie stosuje się.
CZĘŚĆ PIĄTA(1189)
SĄD POLUBOWNY (ARBITRAŻOWY)
TYTUŁ I. PRZEPISY OGÓLNE
Art. 1154. Przepisy części niniejszej stosuje się, jeżeli miejsce postępowania przed sądem
polubownym znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a w wypadkach w części tej określonych
- także wtedy, gdy miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje się poza granicami
Rzeczypospolitej Polskiej lub nie jest oznaczone.
Art. 1155. § 1. Miejsce postępowania przed sądem polubownym wskazują strony, a w razie braku
takiego wskazania określa je sąd polubowny, biorąc pod uwagę przedmiot postępowania, okoliczności
sprawy i dogodność dla stron.
§ 2. Jeżeli miejsce postępowania przed sądem polubownym nie zostało określone przez strony ani
przez sąd polubowny, uważa się, że miejsce tego postępowania znajdowało się na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, gdy na tym terytorium wydane zostało orzeczenie kończące postępowanie w
sprawie.
Art. 1156. Sądom polskim przysługuje jurysdykcja krajowa w sprawach uregulowanych przepisami
niniejszej części, jeżeli miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje się na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej. Sądom polskim przysługuje jurysdykcja krajowa także wtedy, gdy przepisy
niniejszej części przewidują czynności sądu w związku z postępowaniem przed sądem polubownym,
którego miejsce znajduje się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej albo nie jest oznaczone.
Art. 1157. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, strony mogą poddać pod rozstrzygnięcie
sądu polubownego spory o prawa majątkowe lub spory o prawa niemajątkowe - mogące być przedmiotem
ugody sądowej, z wyjątkiem spraw o alimenty.
Art. 1158. § 1. Ilekroć w części niniejszej mowa jest o sądzie, rozumie się przez to sąd, który byłby
właściwy do rozpoznania sprawy, gdyby strony nie dokonały zapisu na sąd polubowny.
§ 2. Przepisy części niniejszej stosuje się zarówno do sądu polubownego powołanego do
rozstrzygnięcia poszczególnego sporu, jak i składu orzekającego powołanego w ramach stałego sądu
polubownego.
Art. 1159. § 1. W zakresie uregulowanym przepisami niniejszej części sąd może podejmować
czynności jedynie wtedy, gdy ustawa tak stanowi.
§ 2. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie w wypadkach wskazanych w ustawie.
§ 3. W wypadkach, o których mowa w art. 1171, 1172, 1177, 1178 i 1179, sąd może orzec na
posiedzeniu niejawnym. Przed rozstrzygnięciem sąd może wysłuchać strony, wysłuchanie może odbyć się
także przez odebranie oświadczenia na piśmie. W miarę potrzeby sąd może zażądać, aby oświadczenie na
piśmie zawierało podpis notarialnie poświadczony.
Art. 1160. § 1. Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, zawiadomienie pisemne uważa się za
doręczone, gdy zostało wręczone osobiście adresatowi albo dostarczono je do jego siedziby albo miejsca
jego zwykłego pobytu lub na wskazany przez niego adres pocztowy.
§ 2. Jeżeli adresat jest przedsiębiorcą wpisanym do właściwego rejestru sądowego albo innego
publicznego rejestru, zawiadomienie uważa się za doręczone, gdy doszło na adres wskazany w rejestrze,
chyba że strona podała inny adres do doręczeń.
§ 3. Jeżeli żadnego z miejsc wymienionych w paragrafach poprzedzających nie można ustalić pomimo
dołożenia należytej staranności, zawiadomienie pisemne uważa się za doręczone, gdy zostało wysłane do
ostatniego znanego miejsca siedziby albo ostatniego znanego miejsca zwykłego pobytu adresata. W takim
wypadku zawiadomienie uważa się za doręczone w ostatnim dniu okresu, w którym przesyłka mogła
zostać odebrana przez adresata.
§ 4. Przepisów paragrafów poprzedzających nie stosuje się do doręczeń sądowych.
TYTUŁ II. ZAPIS NA SĄD POLUBOWNY
Art. 1161. § 1. Poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego wymaga umowy stron, w
której należy wskazać przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego spór wyniknął lub może wyniknąć
(zapis na sąd polubowny).
§ 2. Bezskuteczne są postanowienia zapisu na sąd polubowny naruszające zasadę równości stron, w
szczególności uprawniające tylko jedną stronę do wytoczenia powództwa przed sądem polubownym
przewidzianym w zapisie albo przed sądem.
§ 3. Zapis na sąd polubowny może wskazywać stały sąd polubowny jako właściwy do rozstrzygnięcia
sporu. Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, wiąże je regulamin stałego sądu polubownego obowiązujący
w dacie zawarcia zapisu na sąd polubowny.
Art. 1162. § 1. Zapis na sąd polubowny powinien być sporządzony na piśmie.
§ 2. (1190) Wymaganie dotyczące formy zapisu na sąd polubowny jest spełnione także wtedy, gdy
zapis zamieszczony został w wymienionych między stronami pismach lub oświadczeniach złożonych za
pomocą środków porozumiewania się na odległość, które pozwalają utrwalić ich treść. Powołanie się w
umowie na dokument zawierający postanowienie o poddaniu sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego
spełnia wymagania dotyczące formy zapisu na sąd polubowny, jeżeli umowa ta jest sporządzona na
piśmie, a to powołanie się jest tego rodzaju, że czyni zapis częścią składową umowy.
Art. 1163. § 1. Zamieszczony w umowie (statucie) spółki handlowej zapis na sąd polubowny
dotyczący sporów ze stosunku spółki wiąże spółkę oraz jej wspólników.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do zapisów na sąd polubowny zawartych w statucie
spółdzielni lub stowarzyszenia.
Art. 1164. Zapis na sąd polubowny obejmujący spory z zakresu prawa pracy może być sporządzony
tylko po powstaniu sporu i wymaga zachowania formy pisemnej. Przepisu art. 1162 § 2 nie stosuje się.
Art. 1165. § 1. W razie wniesienia do sądu sprawy dotyczącej sporu objętego zapisem na sąd
polubowny, sąd odrzuca pozew lub wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego, jeżeli pozwany
albo uczestnik postępowania nieprocesowego podniósł zarzut zapisu na sąd polubowny przed wdaniem się
w spór co do istoty sprawy.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, gdy zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny,
niewykonalny albo utracił moc, jak również wtedy, gdy sąd polubowny orzekł o swej niewłaściwości.
§ 3. Wniesienie sprawy do sądu nie stanowi przeszkody do rozpoznania sprawy przez sąd polubowny.
§ 4. Przepisy paragrafów poprzedzających stosuje się także, gdy miejsce postępowania przed sądem
polubownym znajduje się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub nie jest oznaczone.
Art. 1166. § 1. Poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego nie wyłącza możliwości
zabezpieczenia przez sąd roszczeń dochodzonych przed sądem polubownym.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się także, gdy miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje się
poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub nie jest oznaczone.
Art. 1167. Pełnomocnictwo do dokonania czynności prawnej udzielone przez przedsiębiorcę
obejmuje również umocowanie do sporządzenia zapisu na sąd polubowny w zakresie sporów
wynikających z tej czynności prawnej, chyba że z pełnomocnictwa wynika co innego.
Art. 1168. § 1. Jeżeli osoba wyznaczona w zapisie na sąd polubowny jako arbiter lub arbiter
przewodniczący odmawia pełnienia tej funkcji lub gdy pełnienie przez nią tej funkcji okaże się z innych
przyczyn niemożliwe, zapis na sąd polubowny traci moc, chyba że strony postanowiły inaczej.
§ 2. W braku odmiennej umowy stron, zapis na sąd polubowny traci moc, w przypadku gdy sąd
polubowny wskazany w tym zapisie nie przyjął sprawy do rozpoznania lub gdy rozpoznanie sprawy w
ramach tego sądu okazało się z innych przyczyn niemożliwe.
TYTUŁ III. SKŁAD SĄDU POLUBOWNEGO
Art. 1169. § 1. Strony mogą w umowie określić liczbę sędziów sądu polubownego (arbitrów).
§ 2. W braku takiego określenia powołuje się sąd polubowny w składzie trzech arbitrów.
§ 3. Postanowienia umowy przyznające jednej ze stron więcej uprawnień przy powołaniu sądu
polubownego są bezskuteczne.
Art. 1170. § 1. Arbitrem może być osoba fizyczna bez względu na obywatelstwo, mająca pełną
zdolność do czynności prawnych.
§ 2. Arbitrem nie może być sędzia państwowy. Nie dotyczy to sędziów w stanie spoczynku.
Art. 1171. § 1. Strony mogą uzgodnić sposób powołania arbitrów.
§ 2. W braku takiego uzgodnienia arbitrów powołuje się w sposób następujący:
1) jeżeli sprawa ma być rozpoznawana przez sąd polubowny składający się z nieparzystej liczby
arbitrów, każda ze stron powołuje równą liczbę arbitrów, a następnie arbitrzy powołują arbitra
przewodniczącego; jeżeli strona nie powoła arbitra lub arbitrów w terminie miesiąca od dnia
otrzymania żądania drugiej strony, aby to uczyniła, lub jeżeli arbitrzy powołani przez strony nie
powołali arbitra przewodniczącego w terminie miesiąca od dnia ich powołania, arbitra lub arbitrów lub
arbitra przewodniczącego powołuje sąd na wniosek którejkolwiek ze stron,
2) jeżeli sprawa ma być rozpoznawana przez jedynego arbitra, a w terminie miesiąca od dnia, w którym
jedna ze stron zwróciła się o wspólne powołanie arbitra, strony tego nie uczyniły, arbitra powołuje
sąd na wniosek którejkolwiek ze stron,
3) jeżeli sprawa ma być rozpoznawana przez sąd polubowny składający się z parzystej liczby arbitrów,
każda ze stron powołuje równą liczbę arbitrów, a arbitrzy wybierają ze swego grona
przewodniczącego; jeżeli strona nie powoła arbitra lub arbitrów w terminie miesiąca od dnia
otrzymania żądania drugiej strony, aby to uczyniła, lub jeżeli arbitrzy powołani przez strony nie
wybrali arbitra przewodniczącego w terminie miesiąca od dnia ich powołania, arbitra lub arbitrów lub
arbitra przewodniczącego powołuje sąd na wniosek którejkolwiek ze stron.
§ 3. Strona lub strony mogą powołać także arbitra zastępczego na wypadek śmierci, ustąpienia,
odwołania (wygaśnięcia powołania) arbitra przez nie wyznaczonego.
Art. 1172. Jeżeli według umowy stron arbitra lub arbitra przewodniczącego ma powołać osoba
trzecia, która nie dokonała tego w terminie przez strony określonym, a gdy strony tego terminu nie
określiły, w terminie miesiąca od dnia wezwania jej, aby to uczyniła, każda ze stron może wystąpić do
sądu z wnioskiem o powołanie arbitra lub arbitra przewodniczącego, chyba że strony postanowiły inaczej.
Art. 1173. § 1. Powołując arbitra, sąd bierze pod uwagę kwalifikacje, jakie arbiter powinien mieć
stosownie do porozumienia stron, oraz inne okoliczności, które zapewniają powołanie na arbitra osoby
niezależnej i bezstronnej.
§ 2. Powołując jedynego arbitra albo arbitra przewodniczącego w sporze między stronami mającymi
miejsce zamieszkania lub siedzibę w różnych państwach, sąd powinien rozważyć potrzebę powołania
osoby niezwiązanej z żadnym z tych państw.
Art. 1174. § 1. Osoba powołana na arbitra powinna niezwłocznie ujawnić stronom wszystkie
okoliczności, które mogłyby wzbudzić wątpliwości co do jej bezstronności lub niezależności.
§ 2. Arbiter może być wyłączony tylko wtedy, gdy zachodzą okoliczności, które budzą uzasadnione
wątpliwości co do jego bezstronności lub niezależności, a także wtedy, gdy nie ma kwalifikacji określonych
w umowie stron. Wyłączenia arbitra, którego strona sama powołała lub w powołaniu którego
uczestniczyła, może ona żądać tylko z przyczyn, o których się dowiedziała po jego powołaniu.
Art. 1175. Arbiter może ustąpić w każdym czasie. Jeżeli ustąpienie nastąpiło bez ważnych
powodów, arbiter ponosi odpowiedzialność za wynikłą stąd szkodę.
Art. 1176. § 1. Strony mogą określić tryb postępowania o wyłączenie arbitra.
§ 2. Jeżeli w terminie miesiąca od dnia, w którym strona zgłosiła do sądu polubownego żądanie
wyłączenia arbitra w trybie określonym przez strony, arbiter nie zostanie wyłączony, strona żądająca
wyłączenia może w terminie następnych dwóch tygodni wystąpić do sądu z wnioskiem o wyłączenie
arbitra. Odmienne postanowienia umowy stron są bezskuteczne.
§ 3. Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, strona żądająca wyłączenia arbitra powinna w terminie
dwóch tygodni od dnia, w którym dowiedziała się o jego powołaniu, lub od dnia, w którym dowiedziała się
o okolicznościach wymienionych w art. 1174 § 2, zawiadomić o tym na piśmie wszystkich arbitrów
powołanych do rozstrzygnięcia sprawy oraz stronę przeciwną. W zawiadomieniu, które powinno być
jednocześnie wysłane do wszystkich tych osób, należy wskazać okoliczności uzasadniające żądanie
wyłączenia.
§ 4. Jeżeli w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym zgodnie z przepisem § 3 doręczono arbitrowi
zawiadomienie o żądaniu jego wyłączenia, arbiter ten sam nie ustąpi lub nie zostanie odwołany na mocy
zgodnych oświadczeń stron złożonych na piśmie, strona żądająca wyłączenia może w terminie następnych
dwóch tygodni wystąpić do sądu z wnioskiem o wyłączenie arbitra.
§ 5. Jeżeli arbiter ustępuje lub zostaje odwołany przez strony w związku z żądaniem jego wyłączenia,
nie oznacza to samo przez się, że żądanie to było uzasadnione.
§ 6. Wniesienie do sądu wniosku, o którym mowa w § 2 i 4, nie ma wpływu na bieg postępowania
przed sądem polubownym, chyba że sąd polubowny postanowi zawiesić to postępowanie do czasu
rozstrzygnięcia takiego wniosku przez sąd.
Art. 1177. § 1. Strony mogą w każdym czasie złożyć zgodne oświadczenie na piśmie o odwołaniu
każdego z arbitrów.
§ 2. Na wniosek którejkolwiek ze stron sąd może odwołać arbitra, jeżeli jest oczywiste, że arbiter nie
wykona swych czynności w odpowiednim terminie, lub jeżeli opóźnia się z ich wykonywaniem bez
uzasadnionej przyczyny.
Art. 1178. § 1. W razie wygaśnięcia powołania arbitra nowy (zastępczy) arbiter jest powoływany w
sposób, który jest przewidziany dla powołania arbitra.
§ 2. Jeżeli ustąpienie lub odwołanie przez strony lub sąd arbitra powołanego przez jedną ze stron
miało miejsce dwukrotnie, druga strona może zażądać, aby sąd wyznaczył nowego (zastępczego) arbitra
za stronę przeciwną. Z wnioskiem takim strona może wystąpić w terminie tygodnia od dnia, w którym
dowiedziała się, że nowy (zastępczy) arbiter powołany przez stronę przeciwną ustąpił lub został odwołany.
Art. 1179. § 1. Arbiter ma prawo do wynagrodzenia za swoje czynności oraz do zwrotu wydatków
poniesionych w związku z wykonywaniem tych czynności. Odpowiedzialność stron z tego tytułu jest
solidarna.
§ 2. Jeżeli co do wysokości wynagrodzenia i zwracanych wydatków nie nastąpiło porozumienie arbitra
ze stronami, arbiter może żądać, aby sąd ustalił jego wynagrodzenie stosownie do nakładu pracy oraz
wartości przedmiotu sporu, a także wydatki podlegające zwrotowi.
§ 3. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
TYTUŁ IV. WŁAŚCIWOŚĆ SĄDU POLUBOWNEGO
Art. 1180. § 1. Sąd polubowny może orzekać o swej właściwości, w tym o istnieniu, ważności albo
skuteczności zapisu na sąd polubowny. Nieważność albo wygaśnięcie umowy podstawowej, w której
zamieszczono zapis na sąd polubowny, samo przez się nie oznacza nieważności lub wygaśnięcia zapisu.
§ 2. Zarzut braku właściwości sądu polubownego może być podniesiony nie później niż w odpowiedzi
na pozew lub w innym terminie określonym przez strony, chyba że przed upływem terminu strona nie
znała i przy dołożeniu należytej staranności nie mogła poznać podstawy takiego zarzutu albo jego
podstawa powstała dopiero po upływie tego terminu. W obu wypadkach sąd polubowny może rozpoznać
zarzut podniesiony po terminie, jeżeli uzna opóźnienie za usprawiedliwione. Wyznaczenie arbitra przez
stronę lub uczestniczenie strony w jego wyznaczeniu nie pozbawia jej prawa do podniesienia tego zarzutu.
Zarzut, że zgłoszone w toku postępowania żądanie strony przeciwnej wykracza poza zakres zapisu na sąd
polubowny, powinien być podniesiony niezwłocznie po zgłoszeniu takiego żądania. Sąd polubowny może
rozpoznać zarzut podniesiony po tym terminie, jeżeli uzna opóźnienie za usprawiedliwione.
§ 3. O zarzucie, o którym mowa w § 2, sąd polubowny może orzec w odrębnym postanowieniu. Jeżeli
sąd polubowny takim postanowieniem oddali zarzut, każda ze stron może w terminie dwóch tygodni od
dnia doręczenia jej tego postanowienia wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie. Wszczęcie postępowania przed
sądem nie wstrzymuje rozpoznania sprawy przez sąd polubowny. Do postępowania przed sądem przepisy
art. 1207 stosuje się odpowiednio. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
Art. 1181. § 1. Jeżeli strony nie uzgodniły inaczej, sąd polubowny na wniosek strony, która
uprawdopodobniła dochodzone roszczenie, może postanowić o zastosowaniu takiego sposobu
zabezpieczenia, który uzna za właściwy ze względu na przedmiot sporu. Wydając takie postanowienie, sąd
polubowny może uzależnić jego wykonanie od złożenia stosownego zabezpieczenia.
§ 2. Na wniosek strony sąd polubowny może zmienić lub uchylić postanowienie wydane na podstawie
§ 1.
§ 3. Postanowienie sądu polubownego o zastosowaniu tymczasowego środka zabezpieczającego
podlega wykonaniu po nadaniu mu klauzuli wykonalności przez sąd. Przepisy art. 1214 § 2 i 3 oraz art.
1215 stosuje się odpowiednio.
Art. 1182. Jeżeli zastosowanie zarządzonego przez sąd polubowny tymczasowego środka
zabezpieczającego było oczywiście nieuzasadnione, strona, na rzecz której środek ten został zastosowany,
odpowiada za wynikłą stąd szkodę. Roszczenie o naprawienie szkody może być dochodzone także w
toczącym się postępowaniu przed sądem polubownym.
TYTUŁ V. POSTĘPOWANIE PRZED SĄDEM POLUBOWNYM
Art. 1183. W postępowaniu przed sądem polubownym strony powinny być traktowane
równoprawnie. Każda ze stron ma prawo do wysłuchania i przedstawienia swoich twierdzeń oraz
dowodów na ich poparcie.
Art. 1184. § 1. Jeżeli przepis ustawy nie stanowi inaczej, strony mogą uzgodnić zasady i sposób
postępowania przed sądem polubownym.
§ 2. W braku odmiennego uzgodnienia stron, sąd polubowny może, z zastrzeżeniem przepisów
ustawy, prowadzić postępowanie w taki sposób, jaki uzna za właściwy. Sąd polubowny nie jest związany
przepisami o postępowaniu przed sądem.
Art. 1185. Jeżeli strony nie uzgodniły inaczej, sąd polubowny niezależnie od ustalonego miejsca
postępowania może wyznaczyć posiedzenie w każdym miejscu, jakie uzna za stosowne dla odbycia narady
arbitrów albo dla przeprowadzenia dowodów.
Art. 1186. W braku odmiennego uzgodnienia stron, postępowanie przed sądem polubownym
rozpoczyna się w dniu, w którym pozwanemu doręczono pismo zawierające żądanie rozpoznania sprawy
w postępowaniu przed sądem polubownym (wezwanie na arbitraż). Wezwanie na arbitraż powinno
dokładnie określić strony i przedmiot sporu oraz wskazywać zapis na sąd polubowny, na podstawie
którego postępowanie ma być prowadzone, a także zawierać wyznaczenie arbitra, jeżeli należy to do
strony, która dokonuje wezwania na arbitraż.
Art. 1187. § 1. Strony mogą uzgodnić język lub języki, w których będzie prowadzone postępowanie.
W braku takiego uzgodnienia, o języku lub językach postępowania decyduje sąd polubowny. Uzgodnienie
stron lub decyzja sądu polubownego, jeżeli nie postanowiono w nich inaczej, mają zastosowanie do
wszystkich oświadczeń pisemnych stron, rozprawy oraz orzeczeń i zawiadomień sądu polubownego.
§ 2. Sąd polubowny może zarządzić, aby do każdego dokumentu było dołączone jego tłumaczenie na
język lub języki uzgodnione przez strony lub określone przez ten sąd.
Art. 1188. § 1. W terminie uzgodnionym przez strony lub, jeżeli strony nie postanowiły inaczej, w
terminie wyznaczonym przez sąd polubowny powód powinien wnieść pozew, a pozwany może złożyć
odpowiedź na pozew. Do pozwu i odpowiedzi na pozew strony mogą dołączyć dokumenty, jakie uznają za
stosowne.
§ 2. W braku odmiennego uzgodnienia stron pozew lub odpowiedź na pozew mogą być uzupełnione
lub zmienione w toku postępowania przed sądem polubownym, chyba że sąd polubowny nie dopuści do
takiego uzupełnienia lub takiej zmiany ze względu na zbyt późne ich dokonanie.
§ 3. Przepisy § 1 i 2 stosuje się także do powództwa wzajemnego.
Art. 1189. § 1. W braku odmiennego uzgodnienia stron, sąd polubowny decyduje o tym, czy
przeprowadzić rozprawę w celu przedstawienia przez strony twierdzeń lub dowodów na ich poparcie, czy
też postępowanie będzie prowadzone na podstawie dokumentów i innych pism, bez wyznaczania
rozprawy. Jeżeli strony nie uzgodniły, że postępowanie będzie prowadzone bez wyznaczania rozprawy,
sąd polubowny jest obowiązany rozpoznać sprawę na rozprawie, gdy jedna ze stron tego zażąda.
§ 2. Strony powinny być odpowiednio wcześnie zawiadomione o rozprawie oraz posiedzeniach sądu
polubownego odbywanych w celu przeprowadzenia dowodów.
§ 3. Wszelkie pisma składane przez stronę sądowi polubownemu powinny być doręczone drugiej
stronie. Obu stronom powinny być doręczone opinie biegłych oraz inne dowody na piśmie, które sąd
polubowny może wziąć pod uwagę przy rozstrzyganiu sporu.
Art. 1190. § 1. Sąd polubowny umarza postępowanie, jeżeli powód nie wniesie pozwu zgodnie z art.
1188.
§ 2. Jeżeli pozwany nie wniesie odpowiedzi na pozew zgodnie z art. 1188, sąd polubowny prowadzi
postępowanie. Brak odpowiedzi na pozew nie może być uznany za przyznanie faktów przytoczonych w
pozwie.
§ 3. Jeżeli strona nie stawi się na rozprawę lub nie przedstawi dokumentów, które strona obowiązana
była przedłożyć, sąd polubowny może prowadzić postępowanie i wydać wyrok na podstawie zebranego
materiału dowodowego.
§ 4. Przepisów § 1-3 nie stosuje się, jeżeli strona usprawiedliwi swą bezczynność lub
niestawiennictwo, chyba że strony postanowiły inaczej.
Art. 1191. § 1. Sąd polubowny może przeprowadzić dowód z przesłuchania świadków, z
dokumentów, oględzin, a także inne konieczne dowody, nie może jednak stosować środków przymusu.
§ 2. W braku odmiennego uzgodnienia stron, sąd polubowny może także:
1) wyznaczyć biegłego lub biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii,
2) zażądać od strony dostarczenia biegłemu odpowiednich informacji lub przedstawienia mu albo
udostępnienia do zbadania dokumentów lub innych przedmiotów.
§ 3. W braku odmiennego uzgodnienia stron, na żądanie strony lub jeżeli sąd polubowny uzna to za
konieczne, biegły po przedstawieniu swojej pisemnej lub ustnej opinii uczestniczy w rozprawie, w toku
której strony mogą zadawać mu pytania oraz żądać wyjaśnień.
Art. 1192. § 1. Sąd polubowny może zwrócić się o przeprowadzenie dowodu lub wykonanie innej
czynności, której sąd polubowny nie może wykonać, do sądu rejonowego, w którego okręgu dowód lub
czynność powinna być przeprowadzona. W postępowaniu dowodowym przed sądem rejonowym mogą
wziąć udział strony i arbitrzy z prawem zadawania pytań.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się także, gdy miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje się
poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub nie jest oznaczone.
Art. 1193. Jeżeli uchybiono przepisom niniejszej części, od których strony mogą odstąpić, albo
uchybiono określonym przez strony zasadom postępowania przed sądem polubownym, strona, która o
powyższym uchybieniu wiedziała, nie może podnieść zarzutu takiego uchybienia przed sądem
polubownym ani też powołać się na takie uchybienie w skardze o uchylenie wyroku sądu polubownego,
jeżeli nie podniosła zarzutu niezwłocznie lub w terminie określonym przez strony bądź przepisy niniejszej
części.
TYTUŁ VI. WYROK SĄDU POLUBOWNEGO I ZAKOŃCZENIE POSTĘPOWANIA
Art. 1194. § 1. Sąd polubowny rozstrzyga spór według prawa właściwego dla danego stosunku, a
gdy strony go do tego wyraźnie upoważniły - według ogólnych zasad prawa lub zasad słuszności.
§ 2. W każdym jednak przypadku sąd polubowny bierze pod uwagę postanowienia umowy oraz
ustalone zwyczaje mające zastosowanie do danego stosunku prawnego.
Art. 1195. § 1. Jeżeli sąd polubowny rozpoznaje sprawę w składzie więcej niż jednego arbitra, jego
orzeczenia zapadają większością głosów, chyba że strony uzgodniły inaczej. Orzeczenia w kwestiach
proceduralnych może wydawać samodzielnie arbiter przewodniczący, jeżeli zostanie upoważniony do tego
przez strony lub przez pozostałych arbitrów.
§ 2. Arbiter, który głosował przeciwko stanowisku większości, może na wyroku przy swoim podpisie
zaznaczyć, że zgłosił zdanie odrębne.
§ 3. Uzasadnienie zdania odrębnego należy sporządzić w terminie dwóch tygodni od dnia
sporządzenia motywów rozstrzygnięcia i dołączyć do akt sprawy.
§ 4. Jeżeli przy wydawaniu wyroku nie można osiągnąć wymaganej jednomyślności lub większości
głosów co do rozstrzygnięcia o całości lub o części przedmiotu sporu, zapis na sąd polubowny w tym
zakresie traci moc.
Art. 1196. § 1. Jeżeli strony zawarły ugodę przed sądem polubownym, sąd polubowny umarza
postępowanie. Osnowa ugody powinna być wciągnięta do protokołu i stwierdzona podpisami stron.
§ 2. Na wniosek stron sąd polubowny może nadać ugodzie formę wyroku. Wyrok sądu polubownego
wydany na podstawie ugody stron powinien odpowiadać wymaganiom art. 1197 i zawierać stwierdzenie,
że jest wyrokiem sądu polubownego. Wyrok taki ma takie same skutki jak każdy inny wyrok sądu
polubownego.
Art. 1197. § 1. Wyrok sądu polubownego powinien być sporządzony na piśmie i podpisany przez
arbitrów, którzy go wydali. Jeżeli wyrok jest wydany przez sąd polubowny rozpoznający sprawę w składzie
trzech lub więcej arbitrów, wystarczą podpisy większości arbitrów z podaniem przyczyny braku
pozostałych podpisów.
§ 2. Wyrok sądu polubownego powinien zawierać motywy rozstrzygnięcia.
§ 3. Wyrok sądu polubownego powinien wskazywać zapis na sąd polubowny, na podstawie którego
wydano wyrok, zawierać oznaczenie stron i arbitrów, a także określać datę i miejsce jego wydania. Gdy
każdy z arbitrów podpisuje wyrok w innym państwie, a strony nie określiły miejsca wydania wyroku,
miejsce to określa sąd polubowny.
§ 4. Wyrok sądu polubownego doręcza się stronom.
Art. 1198. Poza wypadkami, o których mowa w art. 1190 § 1 i art. 1196 § 1, sąd polubowny wydaje
postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy:
1) powód cofnął pozew, chyba że pozwany się temu sprzeciwił, a sąd polubowny uznał, że ma on
uzasadniony interes w ostatecznym rozstrzygnięciu sporu,
2) stwierdził, że dalsze prowadzenie postępowania stało się z innej przyczyny zbędne lub niemożliwe.
Art. 1199. Po wydaniu wyroku albo postanowienia o umorzeniu postępowania lub innego
postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, kończą się obowiązki arbitrów z wyjątkiem
obowiązków określonych w art. 1200-1203 i art. 1204 § 1.
Art. 1200. § 1. W terminie 2 tygodni od dnia otrzymania wyroku, jeżeli strony nie uzgodniły innego
terminu:
1) każda ze stron może, po zawiadomieniu drugiej strony, zwrócić się do sądu polubownego o
sprostowanie w tekście wyroku niedokładności, błędów pisarskich albo rachunkowych lub innych
oczywistych omyłek,
2) każda ze stron może, po zawiadomieniu drugiej strony, zwrócić się do sądu polubownego o
rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści wyroku.
§ 2. Jeżeli sąd polubowny uzna wniosek za uzasadniony, dokonuje sprostowania lub wykładni wyroku
w terminie 2 tygodni od dnia otrzymania wniosku. Wykładnia stanowi integralną część wyroku.
Art. 1201. W terminie miesiąca od dnia wydania wyroku sąd polubowny może z urzędu sprostować
błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. O dokonanym sprostowaniu sąd polubowny
zawiadamia strony.
Art. 1202. Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, każda z nich może, po zawiadomieniu drugiej
strony, zwrócić się do sądu polubownego w terminie miesiąca od dnia otrzymania wyroku z wnioskiem o
jego uzupełnienie co do żądań zgłoszonych w postępowaniu, o których sąd polubowny nie orzekł w
wyroku. Po rozpoznaniu wniosku sąd polubowny wydaje wyrok uzupełniający w terminie do dwóch
miesięcy od dnia złożenia wniosku.
Art. 1203. § 1. Sąd polubowny może przedłużyć termin do złożenia wniosku o sprostowanie,
wykładnię lub wydanie wyroku uzupełniającego, jeżeli uzna to za niezbędne.
§ 2. Do sprostowania lub wykładni wyroku oraz do wyroku uzupełniającego stosuje się art. 1195 i
1197.
Art. 1204. § 1. Akta sprawy wraz z oryginałem wyroku sąd polubowny składa w sądzie.
§ 2. Stałe sądy polubowne mogą przechowywać akta we własnych archiwach i wówczas powinny
udostępniać je sądowi oraz innym uprawnionym organom na ich żądanie.
§ 3. W razie ponownego rozpoznania sprawy przez sąd polubowny sąd ten jest uprawniony do
wglądu w złożone akta.
TYTUŁ VII. SKARGA O UCHYLENIE WYROKU SĄDU POLUBOWNEGO
Art. 1205. § 1. Wyrok sądu polubownego wydany w Rzeczypospolitej Polskiej może zostać uchylony
przez sąd wyłącznie w postępowaniu wszczętym na skutek wniesienia skargi o jego uchylenie, zgodnie z
poniższymi przepisami.
§ 2. Jeżeli strony ustaliły, że postępowanie przed sądem polubownym będzie obejmowało więcej niż
jedną instancję, przepis § 1 dotyczy ostatecznego wyroku sądu polubownego rozstrzygającego o
żądaniach stron.
Art. 1206. § 1. Strona może w drodze skargi żądać uchylenia wyroku sądu polubownego, jeżeli:
1) brak było zapisu na sąd polubowny, zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny albo utracił
moc według prawa dla niego właściwego,
2) strona nie była należycie zawiadomiona o wyznaczeniu arbitra, o postępowaniu przed sądem
polubownym lub w inny sposób była pozbawiona możności obrony swoich praw przed sądem
polubownym,
3) wyrok sądu polubownego dotyczy sporu nieobjętego zapisem na sąd polubowny lub wykracza poza
zakres takiego zapisu, jeżeli jednak rozstrzygnięcie w sprawach objętych zapisem na sąd polubowny
daje się oddzielić od rozstrzygnięcia w sprawach nieobjętych tym zapisem lub wykraczających poza
jego zakres, wyrok może być uchylony jedynie w zakresie spraw nieobjętych zapisem lub
wykraczających poza jego zakres; przekroczenie zakresu zapisu na sąd polubowny nie może stanowić
podstawy uchylenia wyroku, jeżeli strona, która brała udział w postępowaniu, nie zgłaszała zarzutów
co do rozpoznania roszczeń wykraczających poza zakres zapisu,
4) nie zachowano wymagań co do składu sądu polubownego lub podstawowych zasad postępowania
przed tym sądem, wynikających z ustawy lub określonych przez strony,
5) wyrok uzyskano za pomocą przestępstwa albo podstawą wydania wyroku był dokument podrobiony
lub przerobiony,
6) w tej samej sprawie między tymi samymi stronami zapadł prawomocny wyrok sądu.
§ 2. Uchylenie wyroku sądu polubownego następuje także wtedy, gdy sąd stwierdził, że:
1) według ustawy spór nie może być rozstrzygnięty przez sąd polubowny,
2) wyrok sądu polubownego jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego
Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego).
Art. 1207. § 1. Do skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego przepisy art. 187 stosuje się
odpowiednio.
§ 2. Postępowanie ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego odbywa się według przepisów
księgi pierwszej części pierwszej, jeśli przepisy poniższe nie stanowią inaczej.
Art. 1208. § 1. Skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego wnosi się w terminie trzech miesięcy
od dnia doręczenia wyroku lub jeżeli strona wniosła o uzupełnienie, sprostowanie bądź wykładnię wyroku
- w ciągu trzech miesięcy od dnia doręczenia przez sąd polubowny orzeczenia rozstrzygającego o tym
wniosku.
§ 2. Jeżeli skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego oparto na podstawie określonej w art. 1206
§ 1 pkt 5 lub 6, termin do wniesienia skargi liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o tej
podstawie. Strona nie może jednak żądać uchylenia wyroku sądu polubownego po upływie pięciu lat od
dnia doręczenia jej wyroku sądu polubownego.
Art. 1209. § 1. Sąd, do którego wniesiono skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego, może - na
wniosek jednej ze stron - zawiesić postępowanie na czas określony, aby umożliwić sądowi polubownemu
ponowne podjęcie postępowania w celu usunięcia podstaw do uchylenia wyroku sądu polubownego.
§ 2. W podjętym postępowaniu sąd polubowny wykonuje czynności wskazane przez sąd. Przepis art.
1202 stosuje się odpowiednio. Stronom nie przysługuje jednak odrębna skarga o uchylenie wydanego w
tym trybie wyroku sądu polubownego. Zarzuty do czynności sądu polubownego oraz przeciwko wydanemu
wyrokowi sądu polubownego rozpoznaje sąd po podjęciu postępowania.
Art. 1210. Sąd na posiedzeniu niejawnym może wstrzymać wykonanie wyroku sądu polubownego,
może jednak uzależnić wstrzymanie od złożenia zabezpieczenia. Na postanowienie sądu przysługuje
zażalenie.
Art. 1211. Uchylenie wyroku sądu polubownego nie powoduje wygaśnięcia zapisu na sąd
polubowny, chyba że strony postanowiły inaczej.
TYTUŁ VIII. UZNANIE I STWIERDZENIE WYKONALNOŚCI WYROKU SĄDU
POLUBOWNEGO LUB UGODY PRZED NIM ZAWARTEJ
Art. 1212. § 1. Wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta mają moc prawną na równi
z wyrokiem sądu lub ugodą zawartą przed sądem po ich uznaniu przez sąd albo po stwierdzeniu przez sąd
ich wykonalności.
§ 2. Wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta niezależnie od tego, w jakim państwie
zostały wydane, podlegają uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności na zasadach określonych w niniejszym
tytule.
Art. 1213. O uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed
tym sądem zawartej sąd orzeka na wniosek strony. Do wniosku strona jest obowiązana załączyć oryginał
lub poświadczony przez sąd polubowny odpis jego wyroku lub ugody przed nim zawartej, jak również
oryginał zapisu na sąd polubowny lub urzędowo poświadczony jego odpis. Jeżeli wyrok sądu polubownego
lub ugoda przed nim zawarta albo zapis na sąd polubowny nie są sporządzone w języku polskim, strona
jest obowiązana dołączyć uwierzytelniony ich przekład na język polski.
Art. 1214. § 1. O uznaniu wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, nienadających
się do wykonania w drodze egzekucji, sąd orzeka postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym.
Na postanowienie sądu służy zażalenie.
§ 2. (1191) Sąd stwierdza wykonalność wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej,
nadających się do wykonania w drodze egzekucji, nadając im klauzulę wykonalności. Na postanowienie
sądu przysługuje zażalenie.
§ 3. Sąd odmawia uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody
przed nim zawartej, jeżeli:
1) według przepisów ustawy spór nie może być poddany pod rozstrzygnięcie sądu polubownego,
2) uznanie lub wykonanie wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej byłoby sprzeczne z
podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku
publicznego).
Art. 1215. § 1. O uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za
granicą lub ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą, sąd orzeka po przeprowadzeniu
rozprawy.
§ 2. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 1214, sąd na wniosek strony odmawia uznania
albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed
sądem polubownym za granicą, jeżeli strona wykaże, że:
1) nie było zapisu na sąd polubowny, zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny albo utracił
moc według prawa dla niego właściwego,
2) nie była należycie zawiadomiona o wyznaczeniu arbitra, o postępowaniu przed sądem polubownym
lub w inny sposób była pozbawiona możliwości obrony swoich praw przed sądem polubownym,
3) wyrok sądu polubownego dotyczy sporu nieobjętego zapisem na sąd polubowny lub wykracza poza
zakres takiego zapisu, jeżeli jednak rozstrzygnięcie w sprawach objętych zapisem na sąd polubowny
daje się oddzielić od rozstrzygnięcia w sprawach nieobjętych tym zapisem lub wykraczających poza
jego zakres, odmowa uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego może
dotyczyć jedynie spraw nieobjętych zapisem lub wykraczających poza jego zakres,
4) skład sądu polubownego lub postępowanie przed tym sądem nie były zgodne z umową stron lub - w
braku w tym przedmiocie umowy - nie były zgodne z prawem państwa, w którym przeprowadzono
postępowanie przed sądem polubownym,
5) wyrok sądu polubownego nie stał się jeszcze dla stron wiążący lub został uchylony albo jego
wykonanie zostało wstrzymane przez sąd państwa, w którym lub według prawa którego wyrok ten
został wydany.
§ 3. (1192) Od postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie uznania albo stwierdzenia
wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed sądem
polubownym za granicą przysługuje skarga kasacyjna; można także żądać wznowienia postępowania
zakończonego prawomocnym postanowieniem w przedmiocie uznania lub stwierdzenia wykonalności oraz
stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia wydanego w tym przedmiocie.
Art. 1216. § 1. Jeżeli wniesiono skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego zgodnie z przepisami
tytułu VII, sąd, do którego skierowano wniosek o uznanie albo stwierdzenie wykonalności tego wyroku,
może odroczyć rozpoznanie sprawy. Sąd ten może również, na wniosek strony żądającej uznania albo
stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego, nakazać drugiej stronie złożenie stosownego
zabezpieczenia.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego
wydanego za granicą wniesiono w państwie, w którym lub według prawa którego wyrok został wydany.
§ 3. Przepisy § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do ugody zawartej przed sądem polubownym.
Art. 1217. W postępowaniu o uznanie albo stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego
wydanego w Rzeczypospolitej Polskiej lub ugody zawartej przed sądem polubownym w Rzeczypospolitej
Polskiej, sąd nie bada okoliczności, o których mowa w art. 1214 § 3, jeżeli skarga o uchylenie wyroku
sądu polubownego została prawomocnie oddalona.
Przypisy:
1) Art. 1 zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz.U.85.20.86) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 1985 r.
Z dniem 17 lipca 2000 r. art. 1, rozumiany w ten sposób, iż w zakresie pojęcia "sprawy cywilnej" nie
mogą się mieścić roszczenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowi decyzja
administracyjna, został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP,
wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2000 r. (Dz.U.00.55.665).
2) Art. 2 § 1a uchylony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
3) Art. 2 § 2 skreślony przez art. 6 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy
spraw gospodarczych (Dz.U.89.33.175) z dniem 1 października 1989 r.
4) Art. 2 § 3 zmieniony przez art. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy
spraw gospodarczych (Dz.U.89.33.175) z dniem 1 października 1989 r.
5) Art. 3 zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
6) Art. 4 skreślony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 października 1990 r.
7) Art. 5:
- zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego,
rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym,
Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz
niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 5 lutego 2005 r.
8) Art. 7 zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 października 1990 r.
9) Art. 8:
- zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 1 października 1990 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 5 lutego 2005 r.
10) Art. 9:
- zmieniony przez art. 126 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. (Dz.U.10.108.684) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2010 r.
11) Art. 10 zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
12) Art. 13 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
13) Art. 14 skreślony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 października 1990 r.
14) Art. 16:
- zmieniony przez art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych oraz o
zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks
postępowania karnego, o Sądzie Najwyższym, o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i o Krajowej Radzie
Sądownictwa (Dz.U.90.53.306) z dniem 1 stycznia 1991 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
15) Art. 17:
- zmieniony przez art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych oraz o
zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks
postępowania karnego, o Sądzie Najwyższym, o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i o Krajowej Radzie
Sądownictwa (Dz.U.90.53.306) z dniem 1 stycznia 1991 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 5 lutego 2005 r.
16) Art. 17 pkt 1:
- zmieniony przez art. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
- zmieniony przez art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny
i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
17) Art. 17 pkt 2 zmieniony przez art. 1 pkt 6 lit. a) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
18) Art. 17 pkt 4:
- zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1992 r. (Dz.U.93.12.53) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 1 marca 1993 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego,
rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym,
Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz
niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
- zmieniony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i
hipotece, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz.U.01.63.635) z dniem 23 września 2001 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 6 lit. b) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
- zmieniony przez art. 3 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny
i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 1 stycznia 2010 r.
19) Art. 17 pkt 41 dodany przez art. 2 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach
mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.05.122.1024) z dniem 22 lipca 2005 r.
20) Art. 17 pkt 42 dodany przez art. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
21) Art. 17 pkt 43 dodany przez art. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
22) Art. 17 pkt 44 dodany przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 25 września 2010 r.
23) Art. 17 pkt 5 uchylony przez art. 1 pkt 6 lit. c) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
24) Art. 17 pkt 6 uchylony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o
spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.02.240.2058) z dniem 15 stycznia
2003 r.
25) Art. 18 zmieniony przez art. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
26) Art. 231 dodany przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
27) Art. 232 dodany przez art. 126 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
28) Art. 32 zmieniony przez art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks
rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
29) Art. 33 zmieniony przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
30) Art. 371 dodany przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
31) Art. 41:
- zmieniony przez art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych oraz o
zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks
postępowania karnego, o Sądzie Najwyższym, o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i o Krajowej Radzie
Sądownictwa (Dz.U.90.53.306) z dniem 1 stycznia 1991 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2009 r.
32) Art. 46 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r.
33) Art. 47:
- zmieniony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego,
rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym,
Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz
niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
34) Art. 47 § 1:
- zmieniony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów
powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.05.169.1413) z dniem 7 października 2005 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 marca 2007 r. (Dz.U.07.112.766) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 28 lipca 2007 r.
35) Art. 47 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 marca 2007 r. (Dz.U.07.112.766)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 28 lipca 2007 r.
36) Art. 47 § 2 pkt 2 lit. c) zmieniona przez art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca
2009 r.
37) Art. 47 § 3 zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 marca 2007 r. (Dz.U.07.112.766)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 28 lipca 2007 r.
38) Art. 471 dodany przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
39) Z dniem 30 lipca 2004 r. art. 48 § 1 pkt 5 w związku art. 401 pkt 1 i art. 379 pkt 4 w zakresie, w jakim
ogranicza wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy tylko do spraw, w których rozstrzyganiu brał udział w
instancji bezpośrednio niższej, został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, wyrokiem
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. (Dz.U.04.169.1783).
40) Art. 48 § 1 pkt 6 dodany przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 25 września 2010 r.
41) Art. 48 § 3:
- dodany przez art. 77 pkt 1 ustawy z dnia 20 września 1984 r. Sądzie Najwyższym (Dz.U.84.45.241) z
dniem 2 października 1984 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego,
rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym,
Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz
niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
42) Z dniem 7 lipca 2008 r. art. 49 w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie
do stosunku osobistego między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem ustawowym, pomijając inne
okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, został uznany za
niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r.
(Dz.U.08.119.772).
Art. 49 zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2009 r.
43) Art. 53 został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 11 grudnia 2002 r. (Dz.U.02.219.1849). Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony
wyżej przepis traci moc z dniem 18 grudnia 2002 r.
44) Art. 531:
- dodany przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. (Dz.U.11.138.806) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 lipca 2011 r.
45) Tytuł III księgi pierwszej zmieniony przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
46) Art. 61 zmieniony przez art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
47) Art. 61 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 9 maja 2008 r. (Dz.U.08.96.609)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 6 lipca 2008 r.
48) Art. 61 § 3 zmieniony przez art. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 9 maja 2008 r. (Dz.U.08.96.609)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 6 lipca 2008 r.
49) Art. 61 § 5 dodany przez art. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 9 maja 2008 r. (Dz.U.08.96.609) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lipca 2008 r.
50) Art. 63 zmieniony przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz.U.85.20.86) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 1985 r.
51) Tytuł IIIa księgi pierwszej dodany przez art. 29 pkt 1 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy -
Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.96.24.110) z dniem 2 czerwca 1996 r.
52) Tytuł IIIb dodany przez art. 25 pkt 1 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw
określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa
(Dz.U.98.106.668) z dniem 1 stycznia 1999 r.
53) Art. 633 dodany przez art. 25 pkt 1 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw
określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa
(Dz.U.98.106.668) z dniem 1 stycznia 1999 r.
54) Art. 634 dodany przez art. 25 pkt 1 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw
określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa
(Dz.U.98.106.668) z dniem 1 stycznia 1999 r.
55) Art. 64 § 11 dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 7 października 2007 r.
56) Art. 64 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
57) Art. 65 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 7 października 2007 r.
58) Art. 67 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 7 października 2007 r.
59) Art. 67 § 2 zmieniony przez art. 68 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej
Skarbu Państwa (Dz.U.05.169.1417) z dniem 15 marca 2006 r.
60) Art. 67 § 3 uchylony przez art. 68 pkt 3 lit. b) ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej
Skarbu Państwa (Dz.U.05.169.1417) z dniem 15 marca 2006 r.
61) Art. 68 zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r.
62) Art. 72 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 10 lit. a) ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
63) Art. 72 § 3 dodany przez art. 1 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
64) Art. 87 § 1:
- zmieniony przez art. 1 pkt 7 lit. a) ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 312 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej
(Dz.U.01.49.508) z dniem 22 sierpnia 2001 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
65) Art. 87 § 2:
- zmieniony przez art. 39 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U.88.41.324)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 1989 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 11 lit. a) ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 października 1990 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 7 lit. b) ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. (Dz.U.97.43.270) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 15 maja 1997 r.
- zmieniony przez art. 16 pkt 4 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o
Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U.97.121.770) z dniem 22 października 1997 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 5 lit. a) ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
66) Art. 87 § 3:
- zmieniony przez art. 1 pkt 11 lit. b) ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 października 1990 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 5 lit. b) ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
- zmieniony przez art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i
opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
67) Art. 87 § 4 dodany przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz.U.85.20.86) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 1985 r.
68) Art. 87 § 5 dodany przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz.U.85.20.86) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 1985 r.
69) Art. 87 § 6 dodany przez art. 312 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności
przemysłowej (Dz.U.01.49.508) z dniem 22 sierpnia 2001 r.
70) Art. 871:
- dodany przez art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 68 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa
(Dz.U.05.169.1417) z dniem 15 marca 2006 r.
71) Art. 89 § 1:
- zmieniony przez art. 312 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej
(Dz.U.01.49.508) z dniem 22 sierpnia 2001 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 1 stycznia 2010 r.
72) Art. 89 § 3 uchylony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 7 października 2007 r.
73) Art. 91 pkt 1 zmieniony przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
74) Art. 94 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
75) Art. 95:
- zmieniony przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 19 kwietnia 2010 r.
76) Art. 98 § 2:
- zmieniony przez art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 5 lit. a) ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 7 października 2007 r.
77) Art. 98 § 3 zmieniony przez art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o
adwokaturze, ustawy o radcach prawnych, oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.97.75.471) z dniem 15
września 1997 r.
78) Art. 98 § 4:
- dodany przez art. 126 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
(Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 5 lit. b) ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 7 października 2007 r.
79) Art. 981 dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
80) Art. 981 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 7 października 2007 r.
81) Art. 99:
- zmieniony przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw
gospodarczych (Dz.U.89.33.175) z dniem 1 października 1989 r.
- zmieniony przez art. 312 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej
(Dz.U.01.49.508) z dniem 22 sierpnia 2001 r.
- zmieniony przez art. 68 pkt 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa
(Dz.U.05.169.1417) z dniem 15 marca 2006 r.
82) Art. 103 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
83) Art. 1041 dodany przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
84) Art. 108 § 1 zmieniony przez art. 126 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
85) Art. 108 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
86) Art. 1081:
- dodany przez art. 126 pkt 5 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
(Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
87) Art. 109:
- zmieniony przez art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 126 pkt 6 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
88) Tytuł działu II zmieniony przez art. 126 pkt 7 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
89) Art. 111 uchylony przez art. 126 pkt 8 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
90) Art. 112 uchylony przez art. 126 pkt 8 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
91) Art. 113 uchylony przez art. 126 pkt 8 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
92) Art. 114 uchylony przez art. 126 pkt 8 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
93) Art. 115 uchylony przez art. 126 pkt 8 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
94) Art. 116 uchylony przez art. 126 pkt 8 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
95) Art. 117:
- zmieniony przez art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 126 pkt 9 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 19 kwietnia 2010 r.
96) Art. 1171 dodany przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
97) Art. 1172 dodany przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
98) Art. 1173 dodany przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
99) Art. 118:
- zmieniony przez art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 19 kwietnia 2010 r.
100) Art. 119:
- zmieniony przez art. 1 pkt 18 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 126 pkt 9 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 19 kwietnia 2010 r.
101) Art. 1191 dodany przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
102) Art. 120:
- zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 126 pkt 9 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
103) Art. 121 uchylony przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 7 października 2007 r.
104) Art. 122:
- zmieniony przez art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 126 pkt 9 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 19 kwietnia 2010 r.
105) Art. 123:
- zmieniony przez art. 1 pkt 22 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 126 pkt 9 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
106) Art. 123 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
107) Art. 124:
- zmieniony przez art. 1 pkt 23 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 126 pkt 9 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 19 kwietnia 2010 r.
108) Art. 125 § 1 według numeracji ustalonej przez art. 1 pkt 6 lit. a) ustawy z dnia 24 maja 2000 r.
(Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
109) Art. 125 § 2:
- dodany przez art. 1 pkt 6 lit. b) ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2000 r., a w zakresie art. 5052 kpc z dniem 1 października 2000 r.
- zmieniony przez art. 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 4 września 2008 r. o zmianie ustaw w celu
ujednolicenia terminologii informatycznej (Dz.U.08.171.1056) z dniem 8 października 2008 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 5 lit. a) ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r.
110) Art. 125 § 3 dodany przez art. 1 pkt 6 lit. b) ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r., a w zakresie art. 5052 kpc z dniem 1 października 2000
r.
111) Art. 125 § 4:
- dodany przez art. 1 pkt 6 lit. b) ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2000 r., a w zakresie art. 5052 kpc z dniem 1 października 2000 r.
- zmieniony przez art. 2 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 4 września 2008 r. o zmianie ustaw w celu
ujednolicenia terminologii informatycznej (Dz.U.08.171.1056) z dniem 8 października 2008 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 5 lit. b) ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r.
112) Art. 126 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
113) Art. 126 § 31 dodany przez art. 1 pkt 6 lit. a) ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r.
114) Art. 126 § 5 dodany przez art. 1 pkt 6 lit. b) ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r.
115) Art. 126 § 6 dodany przez art. 1 pkt 6 lit. b) ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 17 lutego 2009 r.
116) Art. 1261 dodany przez art. 126 pkt 10 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
117) Art. 1262 dodany przez art. 126 pkt 10 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
118) Art. 128 zmieniony przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r.
119) Art. 129 zmieniony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustaw w
zakresie uwierzytelniania dokumentów (Dz.U.09.216.1676) z dniem 1 stycznia 2010 r.
120) Art. 130 § 1 zmieniony przez art. 126 pkt 11 lit. a) ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych
w sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
121) Art. 130 § 11 dodany przez art. 126 pkt 11 lit. b) ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych
w sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
122) Art. 130 § 5 dodany przez art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
123) Art. 130 § 6 dodany przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r.
124) Art. 1301 dodany przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2000 r., a w zakresie art. 5052 kpc z dniem 1 października 2000 r.
125) Art. 1301 § 1 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP oraz
art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U.93.61.284) wyrokiem
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2002 r. (Dz.U.02.26.265). Zgodnie z tym wyrokiem
wymieniony wyżej przepis traci moc z dniem 25 marca 2002 r.
126) Art. 1301 § 11dodany przez art. 1 pkt 17 lit. a) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
127) Art. 1301 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 17 lit. b) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
128) Art. 1301 § 3:
- zmieniony przez art. 1 pkt 17 lit. b) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 4 września 2008 r. o zmianie ustaw w celu ujednolicenia
terminologii informatycznej (Dz.U.08.171.1056) z dniem 8 października 2008 r.
129) Art. 1301 § 4 uchylony przez art. 1 pkt 17 lit. c) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
130) Art. 1302 dodany przez art. 126 pkt 12 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
131) Art. 1302 § 3 uchylony przez art. 1 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2009 r.
132) Art. 1302 § 4 uchylony przez art. 1 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2009 r.
133) Art. 1302 § 5 zmieniony przez art. 1 pkt 3 lit. b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2009 r.
134) Art. 1303 dodany przez art. 126 pkt 12 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
135) Art. 1304 dodany przez art. 126 pkt 12 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
136) Art. 1305 dodany przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
137) Art. 131 zmieniony przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
138) Art. 1311 dodany przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r., z tym że § 3 tego artykułu wchodzi w życie z dniem 17 lutego
2009 r.
139) Art. 1311 § 3 dodany przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 17 lutego 2009 r.
140) Art. 132 § 1:
- zmieniony przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 10 lit. a) ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
141) Art. 132 § 11 dodany przez art. 1 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
142) Art. 133 § 2a:
- dodany przez art. 1 pkt 25 lit. a) ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 16 pkt 4 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o
Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U.97.121.770) z dniem 22 października 1997 r.
- zmieniony przez art. 63 pkt 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym
(Dz.U.97.121.769) z dniem 1 stycznia 2001 r.
- zmieniony przez art. 597 pkt 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych
(Dz.U.00.94.1037) z dniem 1 stycznia 2001 r.
143) Art. 133 § 2b uchylony przez art. 1 pkt 18 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
144) Art. 133 § 3:
- zmieniony przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 1 października 1990 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 25 lit. b) ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 19 kwietnia 2010 r.
145) Art. 135 zmieniony przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 7 października 2007 r.
146) Art. 135 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
147) Art. 136 § 3:
- zmieniony przez art. 1 pkt 26 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 7 października 2007 r.
148) Art. 136 § 4 dodany przez art. 1 pkt 9 lit. b) ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 7 października 2007 r.
149) Art. 137 zmieniony przez art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
150) Z dniem 27 maja 1990 r. przyjmowanie pism sądowych w wypadku niemożności doręczenia ich
adresatowi w jego miejscu zamieszkania przechodzi do kompetencji organów gminy zgodnie z art. 3 pkt 6
ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych
pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw
(Dz.U.90.34.198).
151) Art. 139 § 1:
- zmieniony przez art. 71 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz.U.03.130.1188) z
dniem 24 sierpnia 2003 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 19 kwietnia 2010 r.
152) Art. 139 § 2:
- zmieniony przez art. 71 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz.U.03.130.1188) z
dniem 24 sierpnia 2003 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 19 kwietnia 2010 r.
153) Art. 139 § 3:
- zmieniony przez art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 1 października 1990 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 27 lit. a) ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
154) Art. 139 § 4 dodany przez art. 1 pkt 27 lit. b) ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
155) Art. 144 § 1 zmieniony przez art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks
rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
156) Art. 144 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
157) Art. 144 § 4 dodany przez art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
158) Art. 153 § 1 zmieniony przez art. 77 pkt 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji
niejawnych (Dz.U.10.182.1228) z dniem 2 stycznia 2011 r.
159) Art. 157 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. (Dz.U.10.108.684)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2010 r.
160) Art. 157 § 11 dodany przez art. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. (Dz.U.10.108.684)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2010 r.
161) Art. 158 zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. (Dz.U.10.108.684)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2010 r.
162) Art. 159 uchylony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. (Dz.U.10.108.684) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2010 r.
163) Art. 160 zmieniony przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. (Dz.U.10.108.684)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2010 r.
164) Art. 161:
- zmieniony przez art. 1 pkt 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 68 pkt 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa
(Dz.U.05.169.1417) z dniem 15 marca 2006 r.
165) Art. 163 § 1:
- zmieniony przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz.U.85.20.86) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 1 lipca 1985 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 1 października 1990 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 28 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 30 kwietnia 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 19 kwietnia 2010 r.
166) Art. 163 § 3:
- zmieniony przez art. 55 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i
wojskowych organach porządkowych (Dz.U.01.123.1353) z dniem 1 stycznia 2002 r.
- zmieniony przez art. 154 pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego
oraz Agencji Wywiadu (Dz.U.02.74.676) z dniem 29 czerwca 2002 r.
- zmieniony przez art. 142 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym
(Dz.U.06.104.708) z dniem 24 lipca 2006 r.
- zmieniony przez art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Służbie
Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego oraz ustawę o służbie funkcjonariuszy
Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego (Dz.U.06.104.711) z dniem 1
października 2006 r.
167) Art. 163 § 4:
- dodany przez art. 55 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i
wojskowych organach porządkowych (Dz.U.01.123.1353) z dniem 1 stycznia 2002 r.
- zmieniony przez art. 154 pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego
oraz Agencji Wywiadu (Dz.U.02.74.676) z dniem 29 czerwca 2002 r.
- zmieniony przez art. 142 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym
(Dz.U.06.104.708) z dniem 24 lipca 2006 r.
- zmieniony przez art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Służbie
Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego oraz ustawę o służbie funkcjonariuszy
Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego (Dz.U.06.104.711) z dniem 1
października 2006 r.
168) Art. 165 § 2 zmieniony przez art. 71 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe
(Dz.U.03.130.1188) z dniem 24 sierpnia 2003 r.
169) Art. 168 § 1:
- zmieniony przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz.U.85.20.86) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 1 lipca 1985 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 19 kwietnia 2010 r.
170) Art. 169 § 5 dodany przez art. 1 pkt 18 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
171) Art. 171 zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
172) Art. 174 § 1 pkt 4:
- zmieniony przez art. 525 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze
(Dz.U.03.60.535) z dniem 1 października 2003 r., z tym że, w przypadku przedsiębiorców, którzy złożyli
wnioski, o których mowa w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o pomocy publicznej dla
przedsiębiorców o szczególnym znaczeniu dla rynku pracy (Dz.U.02.213.1800), oraz dłużników
odpowiadających solidarnie wraz z przedsiębiorcami, będących stroną postępowania restrukturyzacyjnego
prowadzonego na podstawie tej ustawy, wszedł w życie z dniem 24 kwietnia 2003 r. - zob. art. 546 pkt 1
ustawy zmieniającej.
- zmieniony przez art. 1 pkt 6 lit. a) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
173) Art. 174 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 23 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
174) Art. 174 § 3 dodany przez art. 1 pkt 6 lit. b) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
175) Art. 1751 dodany przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
176) Art. 177 § 1 pkt 3 zmieniony przez art. 1 pkt 25 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
177) Art. 180 § 1 według numeracji ustalonej przez art. 1 pkt 18 lit. a) ustawy z dnia 13 lipca 1990 r.
(Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
178) Art. 180 § 1 pkt 5 dodany przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
179) Art. 180 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 18 lit. b) ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
180) Art. 182 § 1:
- sprostowany przez pkt 1 obwieszczenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 1965 r. o sprostowaniu
błędów (Dz.U.65.15.113).
- zmieniony przez art. 1 pkt 26 lit. a) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
181) Art. 182 § 3 zmieniony przez art. 1 pkt 26 lit. b) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
182) Art. 1821 dodany przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r. - zob. również art. 4 ust. 3 ustawy zmieniającej.
183) Tytuł rozdziału 1 zmieniony przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
184) Oddział 1 dodany przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
185) Art. 1838 § 4 zmieniony przez art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
186) Art. 18312 § 21 dodany przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 16 września 2011 r. (Dz.U.11.233.1381)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 17 listopada 2011 r.
187) Oznaczenie i tytuł oddziału 2 dodane przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.
(Dz.U.05.172.1438) zmieniającej nin. ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
188) Art. 184 zmieniony przez art. 1 pkt 27 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
189) Art. 185 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
190) Art. 185 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 marca 2007 r. (Dz.U.07.112.766)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 28 lipca 2007 r.
191) Art. 1871 dodany przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
192) Art. 1872:
- dodany przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 1 lipca 2000 r.
- zmieniony przez art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 4 września 2008 r. o zmianie ustaw w celu ujednolicenia
terminologii informatycznej (Dz.U.08.171.1056) z dniem 8 października 2008 r.
193) Art. 188 skreślony przez art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
194) Art. 1891 dodany przez art. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Ordynacja
podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.05.143.1199) z dniem 1 września 2005 r.
195) Art. 192 pkt 3 zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
196) Art. 193 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
197) Art. 193 § 21 dodany przez art. 1 pkt 21 lit. a) ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
198) Art. 193 § 4 uchylony przez art. 1 pkt 21 lit. b) ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
199) Art. 194 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 30 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
200) Art. 194 § 4 skreślony przez art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
201) Art. 197 skreślony przez art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
202) Art. 199 § 1 pkt 4 uchylony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.178.1478)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 17 października 2005 r.
203) Art. 1991 dodany przez art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające
ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami
administracyjnymi (Dz.U.02.153.1271) z dniem 1 stycznia 2004 r.
204) Art. 201 zmieniony przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
205) Art. 202:
- zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.178.1478) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 17 października 2005 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
206) Art. 2021 dodany przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
207) Art. 203 § 4 zmieniony przez art. 1 pkt 31 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
208) Art. 204 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
209) Art. 205 zmieniony przez art. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
210) Art. 206 zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 lutego 2006 r. (Dz.U.06.66.466) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 maja 2006 r.
211) Art. 207 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 32 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
212) Art. 207 § 3:
- dodany przez art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 1 lipca 2000 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 28 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 68 pkt 7 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa
(Dz.U.05.169.1417) z dniem 15 marca 2006 r.
213) Art. 208 § 1 pkt 2 zmieniony przez art. 1 pkt 33 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
214) Art. 212 zmieniony przez art. 1 pkt 29 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
215) Art. 213 zmieniony przez art. 1 pkt 34 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
216) Art. 214 zmieniony przez art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
217) Art. 2141 dodany przez art. 21 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym
(Dz.U.07.123.849) z dniem 1 lutego 2008 r.
218) Art. 2161 dodany przez art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks
rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
219) Art. 224 zmieniony przez art. 1 pkt 30 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
220) Art. 229 zmieniony przez art. 1 pkt 31 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
221) Art. 232 zmieniony przez art. 1 pkt 35 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
222) Art. 235 zmieniony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2009 r.
223) Art. 238 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. (Dz.U.10.108.684)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2010 r.
224) Art. 244 zmieniony przez art. 1 pkt 32 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
225) Art. 248 § 1 zmieniony przez art. 77 pkt 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji
niejawnych (Dz.U.10.182.1228) z dniem 2 stycznia 2011 r.
226) Art. 250 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 33 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
227) Art. 259 pkt 2 zmieniony przez art. 77 pkt 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji
niejawnych (Dz.U.10.182.1228) z dniem 2 stycznia 2011 r.
228) Art. 2591 dodany przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
229) Art. 273 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 29 kwietnia 2010 r. (Dz.U.10.108.684)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2010 r.
230) Art. 2761 dodany przez art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o dyscyplinie wojskowej
(Dz.U.97.141.944) z dniem 1 września 1998 r.
231) Art. 299 zmieniony przez art. 1 pkt 22 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
232) Art. 300 § 2 zmieniony przez art. 68 pkt 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej
Skarbu Państwa (Dz.U.05.169.1417) z dniem 15 marca 2006 r.
233) Art. 301 zmieniony przez art. 1 pkt 23 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
234) Art. 311 zmieniony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
235) Art. 315 § 2 uchylony przez art. 1 pkt 34 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
236) Art. 316 § 1:
- sprostowany przez pkt 2 obwieszczenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 1965 r. o sprostowaniu
błędów (Dz.U.65.15.113).
- zmieniony przez art. 1 pkt 36 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
237) Art. 317 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 35 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
238) Art. 321 § 2 uchylony przez art. 1 pkt 36 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
239) Art. 326 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 23 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
240) Art. 326 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 23 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
241) Art. 326 § 3 zmieniony przez art. 1 pkt 37 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
242) Art. 327:
- zmieniony przez art. 1 pkt 37 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 38 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
243) Art. 328 § 1:
- zmieniony przez art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz.U.85.20.86) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 1985 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 26 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 1 października 1990 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
244) Art. 329:
- zmieniony przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz.U.85.20.86) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 1985 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 39 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
245) Art. 331 zmieniony przez art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz.U.85.20.86) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 1985 r.
246) Art. 333 § 2:
- zmieniony przez art. 1 pkt 27 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 1 października 1990 r.
- zmieniony przez art. 71 pkt 1 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. (Dz.U.00.114.1191) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 4 stycznia 2001 r.
247) Art. 335 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 28 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
248) Art. 339 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 40 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
249) Art. 339 § 3 skreślony przez art. 1 pkt 29 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
250) Art. 342 zmieniony przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
251) Art. 343 zmieniony przez art. 1 pkt 30 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
252) Art. 3431 dodany przez art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
253) Art. 344 § 3 zmieniony przez art. 126 pkt 14 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
254) Art. 347 zmieniony przez art. 1 pkt 39 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
255) Art. 350 § 3 zmieniony przez art. 1 pkt 40 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
256) Art. 351 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 42 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
257) Rozdział 1a działu IV tytułu VI księgi pierwszej części pierwszej dodany przez art. 1 pkt 15 ustawy z
dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
258) Art. 3531 zmieniony przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 22 lutego 2005 r.
259) Art. 3531 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r.
260) Art. 354 zmieniony przez art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
261) Art. 355 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
262) Art. 357 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 14 lit. a) ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz.U.85.20.86)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 1985 r.
263) Art. 357 § 2:
- zmieniony przez art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 43 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
264) Art. 357 § 3 zmieniony przez art. 1 pkt 14 lit. b) ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz.U.85.20.86)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 1985 r.
265) Art. 359 zmieniony przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
266) Art. 3621 dodany przez art. 126 pkt 15 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
267) Art. 363 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 42 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
268) Art. 363 § 3 zmieniony przez art. 1 pkt 42 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
269) Art. 364:
- zmieniony przez art. 1 pkt 43 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
270) Art. 365 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
271) Rozdział 1 działu V tytułu VI księgi pierwszej części pierwszej zmieniony przez art. 1 pkt 44 ustawy z
dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta
Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania
administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
272) Art. 367 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
273) Art. 367 § 4:
- dodany przez art. 126 pkt 16 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
(Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 19 kwietnia 2010 r.
274) Art. 368 zmieniony przez art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
275) Art. 370 zmieniony przez art. 126 pkt 17 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
276) Art. 3701 został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2008 r. (Dz.U.08.96.619). Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej
przepis traci moc z dniem 5 czerwca 2008 r.
277) Art. 373:
- zmieniony przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 7 października 2007 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 25 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 19 kwietnia 2010 r.
278) Art. 374 zmieniony przez art. 1 pkt 25 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
279) Art. 378 zmieniony przez art. 1 pkt 18 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
280) Art. 379 pkt 6 zmieniony przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
281) Art. 386 § 4 zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
282) Art. 387 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 46 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
283) Art. 387 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 46 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
284) Art. 387 § 4 dodany przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
285) Art. 3871 dodany przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
286) Art. 388 zmieniony przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
287) Art. 390 § 1:
- zmieniony przez art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 1 lipca 2000 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
288) Art. 391 zmieniony przez art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
289) Art. 391 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 47 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
290) Rozdział 11 uchylony przez art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
291) Art. 3932 uchylony przez art. 1 pkt 49 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
292) Z dniem 6 kwietnia 2007 r. art. 39318 § 2 w brzmieniu obowiązującym do czasu jego uchylenia przez
art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz
ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.05.13.98), w zakresie, w jakim uniemożliwia
zaskarżenie postanowienia w przedmiocie kosztów procesu zasądzonych po raz pierwszy przez sąd drugiej
instancji, został uznany za niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, wyrokiem
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2007 r. (Dz.U.07.61.418).
293) Art. 39320 skreślony przez art. 1 pkt 35 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
294) Art. 394 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 46 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
295) Art. 394 § 1 pkt 1:
- zmieniony przez art. 1 pkt 36 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 1 lipca 2000 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 57 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
296) Art. 394 § 1 pkt 42 dodany przez art. 1 pkt 13 lit. a) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r.
(Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
297) Art. 394 § 1 pkt 5 zmieniony przez art. 1 pkt 13 lit. b) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r.
(Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
298) Art. 394 § 1 pkt 9:
- zmieniony przez art. 126 pkt 18 lit. a) ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 7 października 2007 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 26 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 19 kwietnia 2010 r.
299) Art. 394 § 1 pkt 101 dodany przez art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
300) Art. 394 § 1 pkt 12 dodany przez art. 126 pkt 18 lit. b) ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach
sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
301) Art. 3941 dodany przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
302) Art. 3941 § 1 zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 19 marca 2009 r. (Dz.U.09.69.592) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 22 maja 2009 r.
303) Z dniem 15 lutego 2010 r. art. 3941 § 2 w zakresie, w jakim - w brzmieniu obowiązującym do dnia 21
maja 2009 r. - nie dawał podstaw do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów procesu
zasądzonych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, został uznany za niezgodny z art. 78 w związku z
art. 176 ust. 1, w związku z art. 45 ust. 1 oraz w związku z art. 32 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 9 lutego 2010 r. (Dz.U.10.24.125).
Z dniem 22 czerwca 2010 r. art. 3941 § 2 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia
postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego wniosek o wyłączenie sędziego złożony w
postępowaniu przed sądem drugiej instancji, został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP,
wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r. (Dz.U.10.109.724).
304) Art. 3942 dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. (Dz.U.11.138.806) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 20 lipca 2011 r.
305) Art. 395 zmieniony przez art. 1 pkt 47 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
306) Art. 395 § 1:
- zmieniony przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 7 października 2007 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 27 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 19 kwietnia 2010 r.
307) Art. 397 zmieniony przez art. 1 pkt 48 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
308) Art. 397 § 11 dodany przez art. 1 pkt 37 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
309) Art. 397 § 2:
- zmieniony przez art. 126 pkt 19 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 28 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 19 kwietnia 2010 r.
310) Art. 3971 dodany przez art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r.
311) Dział Va dodany przez art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
312) Art. 3981 zmieniony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku
Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.10.197.1307) z dniem 9 listopada 2010 r.
313) Art. 3982 § 1 zmieniony przez art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 25 września 2010 r.
314) Art. 3983 § 2 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o
Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.10.197.1307) z dniem 9 listopada 2010 r.
315) Art. 3984 zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 marca 2009 r. (Dz.U.09.69.593) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 22 maja 2009 r.
316) Art. 3985 § 2 zmieniony przez art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o
Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.10.197.1307) z dniem 9 listopada 2010 r.
317) Art. 3986 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 marca 2009 r. (Dz.U.09.69.593)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 22 maja 2009 r.
318) Art. 3986 § 2 zmieniony przez art. 126 pkt 20 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
Z dniem 8 lipca 2008 r. art. 3986 § 2 w zakresie, w jakim przewiduje odrzucenie - bez wezwania do
usunięcia braków - skargi kasacyjnej niespełniającej wymagań określonych w art. 3984 § 1 pkt 3 nin.
ustawy, został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP,
wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2008 r. (Dz.U.08.120.779).
319) Z dniem 8 lipca 2008 r. art. 3986 § 3 w zakresie, w jakim przewiduje odrzucenie - bez wezwania do
usunięcia braków - skargi kasacyjnej niespełniającej wymagań określonych w art. 3984 § 1 pkt 3 nin.
ustawy, został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP,
wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2008 r. (Dz.U.08.120.779).
320) Art. 3986 § 4 zmieniony przez art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 7 października 2007 r.
321) Art. 3987 § 1 zmieniony przez art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o
Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.10.197.1307) z dniem 9 listopada 2010 r.
322) Z dniem 15 czerwca 2007 r. art. 3989 § 2 zdanie drugie został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 w
związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 maja 2007
r. (Dz.U.07.106.731).
323) Art. 39818 zmieniony przez art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o
Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.10.197.1307) z dniem 9 listopada 2010 r.
324) Dział Vb dodany przez art. 126 pkt 21 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
325) Art. 39822 § 1:
- zmieniony przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 12 grudnia 2008 r.
326) Art. 39822 § 2:
- zmieniony przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 12 grudnia 2008 r.
327) Art. 39823 zmieniony przez art. 1 pkt 29 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
328) Art. 399 zmieniony przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
329) Art. 401 zmieniony przez art. 1 pkt 49 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
330) Art. 4011:
- dodany przez art. 83 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.97.102.643) z
dniem 17 października 1997 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
Art. 4011, w brzmieniu przed zmianą z art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r.
(Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r., został uznany za niezgodny z art. 190
ust. 4 w związku z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 27 października 2004 r. (Dz.U.04.237.2384). Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony
wyżej przepis traci moc z dniem 4 listopada 2005 r.
331) Art. 402 skreślony przez art. 1 pkt 50 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
332) Art. 403 § 2:
- zmieniony przez art. 1 pkt 51 lit. a) ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 6 lit. a) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2009 r.
333) Art. 403 § 3 uchylony przez art. 1 pkt 6 lit. b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2009 r.
334) Art. 403 § 4 dodany przez art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
335) Art. 405:
- zmieniony przez art. 1 pkt 52 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
336) Art. 407:
- zmieniony przez art. 1 pkt 53 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 18 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
337) Art. 409 zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
338) Art. 410 § 1:
- zmieniony przez art. 1 pkt 58 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
339) Art. 411 uchylony przez art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
340) Art. 412 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 22 lit. a) ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
341) Art. 412 § 3 uchylony przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2009 r.
342) Art. 412 § 4:
- dodany przez art. 1 pkt 54 lit. b) ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 22 lit. b) ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
343) Art. 415 zmieniony przez art. 1 pkt 23 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
344) Art. 416 zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. (Dz.U.08.96.609) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 6 lipca 2008 r.
Z dniem 11 grudnia 2006 r. art. 416 w zakresie, w jakim wyłącza dopuszczalność wznowienia
postępowania w sytuacji, gdy podstawą skargi o wznowienie jest art. 4011, został uznany za niezgodny z
art. 190 ust. 4, a przez to z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wyrokiem
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28·listopada·2006 r. (Dz.U.06.226.1656).
345) Art. 4161 zmieniony przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
346) Dział VII tytułu VI księgi pierwszej części pierwszej skreślony przez art. 1 pkt 55 ustawy z dnia 1
marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej -
Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego,
ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z
dniem 1 lipca 1996 r.
347) Art. 417-424 skreślone przez art. 1 pkt 55 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
348) Dział VIII dodany przez art. 1 pkt 25 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
349) Art. 4241 zmieniony przez art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 25 września 2010 r.
350) Art. 4241a dodany przez art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 25 września 2010 r.
351) Art. 4241b dodany przez art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 25 września 2010 r.
352) Art. 4242:
- zmieniony przez art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 25 września 2010 r.
- zmieniony przez art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw
Dziecka oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.10.197.1307) z dniem 9 listopada 2010 r.
353) Art. 4243 zmieniony przez art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 25 września 2010 r.
354) Art. 4244 zmieniony przez art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 25 września 2010 r.
355) Art. 4245 § 1 zmieniony przez art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 25 września 2010 r.
356) Art. 4246 § 1 zmieniony przez art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 25 września 2010 r.
357) Art. 4246 § 3:
- zmieniony przez art. 126 pkt 22 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 7 października 2007 r.
358) Art. 4247 zmieniony przez art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku
Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.10.197.1307) z dniem 9 listopada 2010 r.
359) Art. 4248 § 2 zmieniony przez art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 25 września 2010 r.
360) Art. 42411 zmieniony przez art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. (Dz.U.10.155.1037)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 25 września 2010 r.
361) Art. 425 zmieniony przez art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. (Dz.U.99.52.532) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 16 grudnia 1999 r.
362) Art. 432 zmieniony przez art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. (Dz.U.99.52.532) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 16 grudnia 1999 r.
363) Art. 4341 uchylony przez art. 126 pkt 23 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
364) Tytuł rozdziału 2 działu I tytułu VII księgi pierwszej części pierwszej zmieniony przez art. 3 pkt 3
ustawy z dnia 21 maja 1999 r. (Dz.U.99.52.532) zmieniającej nin. ustawę z dniem 16 grudnia 1999 r.
365) Art. 436 zmieniony przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
366) Art. 436 § 3 uchylony przez art. 1 pkt 30 lit. a) ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
367) Art. 436 § 4 zmieniony przez art. 1 pkt 30 lit. b) ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 kwietnia 2010 r.
368) Art. 437 uchylony przez art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
369) Art. 438 uchylony przez art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 10 grudnia 2005 r.
370) Art. 439 zmieniony przez art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. (Dz.U.99.52.532) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 16 grudnia 1999 r.
371) Art. 442 zmieniony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o zmianie ustawy Kodeks
rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.75.45.234) z dniem 1 marca 1976 r.
372) Art. 443 uchylony przez art. 1 pkt 59 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
373) Art. 444 zmieniony przez art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. (Dz.U.99.52.532) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 16 grudnia 1999 r.
374) Art. 445 zmieniony przez art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
375) Art. 4451:
- dodany przez art. 1 pkt 61 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i
opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
376) Art. 4452:
- dodany przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.172.1438) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 10 grudnia 2005 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 31 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz.U.10.7.45) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 19 kwietnia 2010 r.
377) Art. 4453 dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 2011 r. (Dz.U.11.144.854) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 13 sierpnia 2011 r.
378) Art. 447 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
379) Art. 451 zmieniony przez art. 3 pkt 8 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks
rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
380) Art. 452 zmieniony przez art. 3 pkt 9 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks
rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
381) Art. 453 zmieniony przez art. 3 pkt 10 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks
rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
382) Art. 4531 dodany przez art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks
rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
383) Art. 454 § 1 zmieniony przez art. 3 pkt 12 lit. a) ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy -
Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009
r.
384) Art. 454 § 11 dodany przez art. 3 pkt 12 lit. b) ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy -
Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009
r.
385) Art. 454 § 3 zmieniony przez art. 3 pkt 12 lit. c) ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy -
Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009
r.
386) Art. 4541:
- dodany przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i
opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.04.162.1691) z dniem 19 lipca 2004 r.
- zmieniony przez art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i
opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
387) Art. 456:
- zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i
opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.04.162.1691) z dniem 19 lipca 2004 r.
- zmieniony przez art. 3 pkt 14 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i
opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
388) Art. 4561 dodany przez art. 3 pkt 15 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks
rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
389) Art. 457 zmieniony przez art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks
rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.220.1431) z dniem 13 czerwca 2009 r.
390) Tytuł VII, dział III zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz.U.85.20.86)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 1985 r.
391) Art. 460 § 1 zmieniony przez art. 1 pkt 62 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
392) Art. 461 § 11 dodany przez art. 180 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów
powszechnych (Dz.U.01.98.1070) z dniem 1 października 2001 r.
393) Art. 461 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 38 lit. a) ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
394) Art. 461 § 21 dodany przez art. 1 pkt 38 lit. b) ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
395) Art. 461 § 22:
- dodany przez art. 180 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych
(Dz.U.01.98.1070) z dniem 1 października 2001 r.
- zmieniony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.04.121.1264) z dniem 1 lipca
2004 r.
396) Art. 462 zmieniony przez art. 29 pkt 2 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy
oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.96.24.110) z dniem 2 czerwca 1996 r.
397) Art. 463 uchylony przez art. 126 pkt 24 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r.
398) Art. 465 § 1:
- zmieniony przez art. 29 pkt 4 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o
zmianie niektórych ustaw (Dz.U.96.24.110) z dniem 2 czerwca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 57 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 39 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 1 lipca 2000 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 63 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
399) Art. 466:
- zmieniony przez art. 1 pkt 58 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 40 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 1 lipca 2000 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 64 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
400) Art. 467 § 4 dodany przez art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych
oraz o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks
postępowania karnego, o Sądzie Najwyższym, o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i o Krajowej Radzie
Sądownictwa (Dz.U.90.53.306) z dniem 10 sierpnia 1990 r.
401) Art. 473 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U.04.121.1264) z dniem 1 stycznia 2005 r.
402) Art. 473 § 2 uchylony przez art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. (Dz.U.07.121.831) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 7 października 2007 r.
403) Art. 475 zmieniony przez art. 1 pkt 33 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
404) Art. 4751:
- dodany przez art. 1 pkt 59 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego,
rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym,
Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz
niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 26 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
405) Art. 476 § 1 pkt 11 dodany przez art. 29 pkt 5 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy -
Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.96.24.110) z dniem 2 czerwca 1996 r.
406) Art. 476 § 2 pkt 3 uchylony przez art. 34 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o
świadczeniach rodzinnych (Dz.U.03.228.2255) z dniem 1 maja 2004 r.
407) Art. 476 § 2 pkt 5 zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
408) Art. 476 § 3:
- zmieniony przez art. 25 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających
kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa
(Dz.U.98.106.668) z dniem 1 stycznia 1999 r.
- zmieniony przez art. 223 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy
emerytalnych (Dz.U.97.139.934) z dniem 1 kwietnia 1999 r.
- zmieniony przez art. 31 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych
(Dz.U.08.228.1507) z dniem 8 stycznia 2009 r.
409) Art. 476 § 4 zmieniony przez art. 92 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym
rolników (Dz.U.91.7.24) dniem 1 stycznia 1991 r.
410) Art. 476 § 4 pkt 1 zmieniony przez art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U.04.121.1264) z dniem 1 lipca 2004 r.
411) Art. 476 § 5 pkt 2 lit. c) zmieniona przez art. 34 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o
świadczeniach rodzinnych (Dz.U.03.228.2255) z dniem 1 maja 2004 r.
412) Art. 476 § 5 pkt 2 lit. d) zmieniona przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r.
(Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
413) Art. 477 zmieniony przez art. 1 pkt 65 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
414) Art. 4771 zmieniony przez art. 1 pkt 66 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
415) Art. 4773-4775 skreślone przez art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
416) Art. 4776 zmieniony przez art. 1 pkt 61 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
417) Art. 4777 zmieniony przez art. 1 pkt 62 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
418) Art. 4778:
- zmieniony przez art. 1 pkt 35 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 1 października 1990 r.
- zmieniony przez art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych oraz o
zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks
postępowania karnego, o Sądzie Najwyższym, o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i o Krajowej Radzie
Sądownictwa (Dz.U.90.53.306) z dniem 1 stycznia 1991 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 63 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 180 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych
(Dz.U.01.98.1070) z dniem 1 października 2001 r.
419) Art. 4778 § 2 pkt 1 zmieniony przez art. 34 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o
świadczeniach rodzinnych (Dz.U.03.228.2255) z dniem 1 maja 2004 r.
420) Art. 4778 § 2 pkt 3:
- zmieniony przez art. 154 pkt 2 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego
oraz Agencji Wywiadu (Dz.U.02.74.676) z dniem 29 czerwca 2002 r.
- zmieniony przez art. 2 ustawy z dnia 17 października 2003 r. o zmianie ustawy o Biurze Ochrony Rządu i
niektórych innych ustaw (Dz.U.03.199.1939) z dniem 1 stycznia 2004 r.
- zmieniony przez art. 142 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym
(Dz.U.06.104.708) z dniem 24 lipca 2006 r.
- zmieniony przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Służbie
Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego oraz ustawę o służbie funkcjonariuszy
Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego (Dz.U.06.104.711) z dniem 1
października 2006 r.
421) Art. 4778 § 2 pkt 4 zmieniony przez art. 34 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o
świadczeniach rodzinnych (Dz.U.03.228.2255) z dniem 1 maja 2004 r.
422) Art. 4778 § 2 pkt 5 uchylony przez art. 197 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.04.210.2135) z dniem 1 października 2004 r.
423) Art. 4779 § 21 dodany przez art. 2 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U.04.121.1264) z dniem 1 stycznia 2005 r.
424) Art. 4779 § 31 dodany przez art. 2 pkt 4 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U.04.121.1264) z dniem 1 stycznia 2005 r.
425) Art. 4779 § 32 dodany przez art. 2 pkt 4 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U.04.121.1264) z dniem 1 stycznia 2005 r.
426) Art. 47714 § 3 zmieniony przez art. 12 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności
majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz.U.11.34.173) z dniem 17 maja
2011 r.
427) Art. 47714 § 4 dodany przez art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U.04.121.1264) z dniem 1 stycznia 2005 r.
428) Art. 47714a:
- dodany przez art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych oraz o zmianie
ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks postępowania
karnego, o Sądzie Najwyższym, o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i o Krajowej Radzie Sądownictwa
(Dz.U.90.53.306) z dniem 1 stycznia 1991 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 64 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
429) Art. 47715 skreślony przez art. 1 pkt 65 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
430) Art. 47716 dodany przez art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U.04.121.1264) z dniem 1 stycznia 2005 r.
431) Dział IVa dodany przez art. 6 pkt 3 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw
gospodarczych (Dz.U.89.33.175) z dniem 1 października 1989 r.
432) Oznaczenie i tytuł rozdziału 1 dodane przez art. 25 pkt 1 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o
przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym (Dz.U.90.14.88) z dniem 13 kwietnia 1990 r.
433) Art. 4791 zmieniony przez art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
434) Art. 4791a:
- dodany przez art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 12 grudnia 2008 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. (Dz.U.09.26.156) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r.
435) Art. 4792 zmieniony przez art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
436) Art. 4793 uchylony przez art. 1 pkt 18 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
437) Art. 4794 zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
438) Art. 4795 skreślony przez art. 1 pkt 67 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
439) Art. 4796 zmieniony przez art. 16 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające
ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U.97.121.770) z dniem 22 października 1997 r.
440) Art. 4796a dodany przez art. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ochronie
konkurencji i konsumentów oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.04.93.891) z dniem uzyskania
przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej.
441) Art. 4797 uchylony przez art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
442) Art. 4798:
- zmieniony przez art. 16 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o
Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U.97.121.770) z dniem 22 października 1997 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 68 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
443) Art. 4798a uchylony przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2009 r.
444) Art. 4799 § 1:
- zmieniony przez art. 1 pkt 69 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 22 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
445) Art. 4799 § 2:
- zmieniony przez art. 1 pkt 68 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 26 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
446) Art. 47910 zmieniony przez art. 1 pkt 23 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
447) Art. 47911 zmieniony przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
448) Art. 47912:
- zmieniony przez art. 1 pkt 42 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 1 lipca 2000 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 25 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
449) Art. 47912 § 3 zmieniony przez art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U.08.234.1571)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2009 r.
450) Art. 47913 § 1:
- zmieniony przez art. 16 pkt 4 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o
Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U.97.121.770) z dniem 22 października 1997 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 26 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
451) Art. 47913 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 69 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
452) Art. 47914 zmieniony przez art. 1 pkt 27 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
453) Art. 47914a dodany przez art. 1 pkt 28 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
454) Art. 47914b dodany przez art. 1 pkt 28 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
455) Art. 47915 skreślony przez art. 1 pkt 71 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
456) Art. 47917:
- zmieniony przez art. 1 pkt 71 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 5 lutego 2005 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 29 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
457) Art. 47918 § 1 skreślony przez art. 1 pkt 37 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
458) Art. 47918 § 3 dodany przez art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
459) Art. 47919a dodany przez art. 1 pkt 30 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. (Dz.U.06.235.1699)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 marca 2007 r.
460) Art. 47920 skreślony przez art. 1 pkt 72 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
461) Art. 47921 skreślony przez art. 1 pkt 72 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
462) Art. 47922 zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. (Dz.U.11.87.482) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 11 maja 2011 r.
463) Art. 47923-47925 skreślone przez art. 1 pkt 45 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
464) Art. 47926 skreślony przez art. 1 pkt 74 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
465) Art. 47927 skreślony przez art. 1 pkt 74 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o
postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
466) Rozdział 2:
- dodany przez art. 25 pkt 4 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom
monopolistycznym (Dz.U.90.14.88) z dniem 13 kwietnia 1990 r.
- zmieniony przez art. 107 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów
(Dz.U.00.122.1319) z dniem 1 kwietnia 2001 r.
467) Art. 47928 § 1 zmieniony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
468) Art. 47928 § 1 pkt 2 zmieniony przez art. 115 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i
konsumentów (Dz.U.07.50.331) z dniem 21 kwietnia 2007 r.
469) Art. 47928 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 72 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
470) Art. 47928 § 3 zmieniony przez art. 1 pkt 72 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r.
Z dniem 9 lutego 2005 r. art. 47928 § 3 w brzmieniu sprzed zmiany przez art. 1 pkt 72 ustawy z dnia
2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 lutego 2005 r. w zakresie, w jakim uniemożliwia
zamieszczenie w odwołaniu od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów do Sądu
Okręgowego w Warszawie - sądu ochrony konkurencji i konsumentów wniosku o uchylenie zaskarżonej
decyzji w całości, został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2005 r. (Dz.U.05.22.185).
471) Art. 47929 § 1 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
472) Art. 47929 § 2 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
473) Art. 47930 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
474) Art. 47931 został uznany za niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 oraz art. 2 Konstytucji RP,
wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 czerwca 2002 r. (Dz.U.02.84.764). Zgodnie z pkt II tego
wyroku wymieniony wyżej przepis traci moc z dniem 30 listopada 2003 r.
475) Art. 47931a dodany przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
476) Art. 47931a § 3 zmieniony przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności
majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz.U.11.34.173) z dniem 17 maja
2011 r.
477) Art. 47932 § 1 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
478) Art. 47932 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 74 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
479) Art. 47933 § 1 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
480) Art. 47933 § 2 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
481) Z dniem 25 czerwca 2002 r. art. 47934 został uznany za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, wyrokiem
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 czerwca 2002 r. (Dz.U.02.84.764).
482) Art. 47935 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
483) Art. 47935 § 1 uchylony przez art. 1 pkt 75 lit. a) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
484) Art. 47935 § 2:
- zmieniony przez art. 1 pkt 75 lit. b) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 27 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
485) Rozdział 3 dodany przez art. 19 pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw
konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny
(Dz.U.00.22.271) z dniem 1 lipca 2000 r.
486) Art. 47936 zmieniony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
487) Art. 47938 zmieniony przez art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
488) Art. 47942 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 26 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 6 lutego 2005 r.
489) Rozdział 4 dodany przez art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i
konsumentów (Dz.U.00.122.1319) z dniem 1 kwietnia 2001 r.
490) Art. 47946 zmieniony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
491) Art. 47947 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
492) Art. 47947 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 76 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
493) Art. 47950 § 2 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
494) Art. 47952 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
495) Art. 47953 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
496) Art. 47954 uchylony przez art. 1 pkt 77 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
497) Art. 47956 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
498) Art. 47956 § 1 uchylony przez art. 1 pkt 78 lit. a) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
499) Art. 47956 § 2:
- zmieniony przez art. 1 pkt 78 lit. b) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 28 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
500) Rozdział 5 dodany przez art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i
konsumentów (Dz.U.00.122.1319) z dniem 1 kwietnia 2001 r.
501) Tytuł rozdziału 5 zmieniony przez art. 71 pkt 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe
(Dz.U.03.130.1188) z dniem 24 sierpnia 2003 r.
502) Art. 47957 zmieniony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
503) Art. 47957 pkt 1:
- zmieniony przez art. 12 pkt 1 ustawy z dnia 1 marca 2002 r. o zmianach w organizacji i funkcjonowaniu
centralnych organów administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych oraz o zmianie niektórych
ustaw (Dz.U.02.25.253) z dniem 1 kwietnia 2002 r.
- zmieniony przez art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o przekształceniach i zmianach w podziale
zadań i kompetencji organów państwowych właściwych w sprawach łączności, radiofonii i telewizji
(Dz.U.05.267.2258) z dniem 14 stycznia 2006 r.
504) Art. 47957 pkt 2:
- zmieniony przez art. 71 pkt 5 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz.U.03.130.1188) z
dniem 24 sierpnia 2003 r.
- zmieniony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. (Dz.U.06.12.66) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 9 lutego 2006 r.
505) Art. 47958 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
506) Art. 47958 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 79 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
507) Art. 47961 § 1 zmieniony przez art. 71 pkt 6 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe
(Dz.U.03.130.1188) z dniem 24 sierpnia 2003 r.
508) Art. 47961 § 2:
- zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 15 grudnia 2002 r.
- zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. (Dz.U.06.12.66) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 9 lutego 2006 r.
509) Art. 47962:
- zmieniony przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 1 marca 2002 r. o zmianach w organizacji i funkcjonowaniu
centralnych organów administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych oraz o zmianie niektórych
ustaw (Dz.U.02.25.253) z dniem 1 kwietnia 2002 r.
- zmieniony przez art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o przekształceniach i zmianach w podziale
zadań i kompetencji organów państwowych właściwych w sprawach łączności, radiofonii i telewizji
(Dz.U.05.267.2258) z dniem 14 stycznia 2006 r.
510) Art. 47963 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
511) Art. 47964 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
512) Art. 47965 uchylony przez art. 1 pkt 80 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
513) Art. 47966a dodany przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U.05.178.1478) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 17 października 2005 r.
514) Art. 47967 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
515) Art. 47967 § 1 uchylony przez art. 1 pkt 81 lit. a) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
516) Art. 47967 § 2:
- zmieniony przez art. 1 pkt 81 lit. b) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 29 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
517) Rozdział 6 dodany przez art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i
konsumentów (Dz.U.00.122.1319) z dniem 1 kwietnia 2001 r.
518) Art. 47968 zmieniony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
519) Art. 47969 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
520) Art. 47969 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 82 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
521) Art. 47972 § 2 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
522) Art. 47974 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
523) Art. 47975 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
524) Art. 47976 uchylony przez art. 1 pkt 83 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
525) Art. 47978 zmieniony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz.U.02.129.1102) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 15 grudnia 2002 r.
526) Art. 47978 § 1 uchylony przez art. 1 pkt 84 lit. a) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
527) Art. 47978 § 2:
- zmieniony przez art. 1 pkt 84 lit. b) ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.04.172.1804) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 19 sierpnia 2004 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 30 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz.U.05.13.98) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 6 lutego 2005 r.
528) Art. 480 skreślony przez art. 1 pkt 47 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
529) Art. 481 skreślony przez art. 1 pkt 40 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
530) Art. 482 skreślony przez art. 1 pkt 48 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
531) Art. 483 skreślony przez art. 1 pkt 48 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
532) Art. 484 skreślony przez art. 1 pkt 42 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej
nin. ustawę z dniem 1 października 1990 r.
533) Art. 4841 dodany przez art. 1 pkt 49 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin.
ustawę z dniem 1 lipca 2000 r.
534) Art. 485:
- zmieniony przez art. 1 pkt 43 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz.U.90.55.318) zmieniającej nin. ustawę z
dniem 1 października 1990 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 76 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.96.43.189) z dniem 1 lipca 1996 r.
- zmieniony przez art. 1 pkt 50 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U.00.48.554) zmieniającej nin. ustawę
z dniem 1 lipca 2000 r.
535) Art. 485 § 2 zmieniony przez art. 71 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. (Dz.U.00.114.1191)
zmieniającej nin. ustawę z dniem 4 stycznia 2001 r.
536) Art. 485 § 2a dodany przez art. 10 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty
w transakcjach handlowych (Dz.U.03.139.1323) z dniem 1 stycznia 2004 r.
537) Art. 485 § 4:
- zmieniony przez art. 10 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w
transakcjach handlowych (Dz.U.03.139.1323) z dniem 1 stycznia 2004 r.
- zmieniony przez art. 68 pkt 9 ustawy z dnia 8 lipca 2